ටෙලිෆෝන් කණුවේ කතාව 🗼

ඔබ කවදාහරි පාරේ යද්දී අහස උසට හදලා තියෙන ලොකු ටෙලිෆෝන් කණුවක් දිහා බලන් ඉඳලා තියෙනවද? ඒ කණු පුරාවටම එක එක සයිස් එකේ දිග පෙට්ටි, ඩ්‍රම් වගේ ලොකු රවුම් තැටි, වයර් ගොඩක් එල්ලලා තියෙනවා එහෙමත් ඔයා දැකලා ඇති. මේ හැමදේම දිහා බලද්දී "ඇත්තටම මේ කණුවක් අස්සේ මොනවාද වෙන්නේ? කොහොමද අපේ ෆෝන් එකට සිග්නල් එන්නේ?" කියලා ඔයාට හිතිලා තියෙනවද?

අපි හැමදාම ෆෝන් එකෙන් කතා කරන්නේ, YouTube බලන්නේ, WhatsApp මැසේජ් යවන්නේ මේ කණු නිසා වුණාට, මේවා ඇතුළේ තියෙන ඇඟ කිලිපොළා යන තාක්ෂණය ගැන ගොඩක් අය දන්නේ නැහැ. අපි බලමු අපේ සාක්කුවේ තියෙන ෆෝන් එකයි, අහසේ තියෙන මේ යෝධ කණුවයි අතර තියෙන අදහාගන්න බැරි රහස් සම්බන්ධය ගැන!

අපි පාවිච්චි කරන ෆෝන් වලට Mobile phones කියනවා වගේම Cellular phones කියලත් කියනවා. ඇයි මේ "Cell" කියන වචනේ පාවිච්චි කරන්නේ?

සම්පූර්ණ රටක්ම මේ එකම ටෙලිෆෝන් කණුවකින් කවර් කරන්න බැහැනේ. ඒ නිසා ටෙලිකොම් සමාගම් කරන්නේ මුළු රටම පොඩි පොඩි කෑලි වලට බෙදන එක. මේ එක කෑල්ලකට කියන්නේ "Cell" එකක් කියලා (හරියට මීවදයක තියෙන කොටු වගේ). මේ හැම Cell එකකම අර වගේ Cell tower තියෙනවා.

ඔයා ෆෝන් එකෙන් කෝල් එකක් ගද්දී, ඔයාගේ කටහඬ Radio waves (රේඩියෝ තරංග) බවට පත්වෙලා, ඔයා ඉන්න Cell එකට අදාළ ළඟම තියෙන කණුවට යනවා. ඒ කණුවෙන් තමයි ඉස්සරහට කෝල් එක යවන්නේ. මේ Cell ඔක්කොම එකිනෙකට සම්බන්ධ වෙලා තියෙන නිසා තමයි අපි මේකට "Cellular network" එකක් කියලා කියන්නේ.

එතකොට අපි ගමන් කරන ගමන් කතා කරද්දී කෝල් එක Cut වෙන්නේ නැත්තේ ඇයි? හිතන්න ඔයා කෝච්චියක හරි කාර් එකක හරි වේගයෙන් යන ගමන් කෝල් එකක් ගන්නවා කියලා. ඔයා එක Cell එකකින් තව Cell එකකට යද්දී, පරණ කණුවෙන් අලුත් කණුවට මාරු වෙන්න එපැයි. ඇයි එතකොට කෝල් එක Cut වෙන්නේ නැත්තේ?

මේකට කියන්නේ "Handoff" (නැත්නම් Handover) කියලා. ඔයා යන ගමන් ඔයාගේ ෆෝන් එක නිතරම වටේ තියෙන කණු වල සිග්නල් චෙක් කරනවා. ඔයා පරණ කණුවෙන් ඈත් වෙලා අලුත් කණුවකට කිට්ටු වෙද්දී, අලුත් කණුවේ සිග්නල් එක වැඩි වෙනවා. අන්න ඒ වෙලාවට නෙට්වර්ක් එකෙන් ඉබේම කිසිම සද්දයක් නැතුව ඔයාගේ කෝල් එක පරණ කණුවෙන් අරගෙන අලුත් කණුවට භාර දෙනවා! මේක වෙන්නේ තත්පරෙන් දාහෙන් පංගුවකටත් වඩා අඩු වෙලාවකින්.

හැබැයි සමහර කැලෑ පැති වල කණු දෙකක් අතර දුර වැඩි වුණොත්, මේ Handoff එක හරියට වෙන්නේ නැතුව කෝල් එක Cut වෙලා යනවා.

එතකොට කණුවේ හයි කරලා තියෙන අර රවුම් තැටි වලින් (Drums) කරන්නේ මොකක්ද? කණුවක් දිහා බැලුවාම ඔයා අනිවාර්යයෙන්ම දකින ලොකුම දේ තමයි අර බෙර වගේ තියෙන රවුම් තැටි (Microwave backhaul dishes). ගොඩක් අය හිතන්නේ මේවගෙන් තමයි අපේ ෆෝන් එකට සිග්නල් එන්නේ කියලා. ඒක සම්පූර්ණයෙන්ම වැරදියි!

මේ Microwave dish වලින් කරන්නේ අපේ ෆෝන් එකට සිග්නල් දෙන එක නෙවෙයි, එක් කණුවක් තවත් කණුවක් එක්ක සම්බන්ධ කරන එක (Point-to-point communication). හිතන්න එක කණුවකට ෆයිබර් ඔප්ටික් (Fiber optic) කේබල් එකක් පොළොව යටින් ගේන්න බෑ කියලා (කන්දක් උඩ වගේ තැනක). එතකොට මේ කණුවට ඉන්ටර්නෙට් එක දෙන්නේ අල්ලපු කණුවේ තියෙන මේ වගේ Microwave dish එකකින් සිග්නල් එකක් යවලා. මේ තැටි දෙක හරියටම එකිනෙකාට මුහුණලා (Line-of-Sight / LOS) තියෙන්න ඕනේ. මැද ගස්, බිල්ඩිං මුකුත් තියෙන්න බෑ.

මේ Microwave සිග්නල් වලට වැස්සෙන්, මීදුමෙන් බාධා වෙන්න පුළුවන්. ඒ නිසා සමහර සීතල රටවල් වල මේ තැටි උඩ හිම බැඳෙන එක නවත්වන්න විශේෂ ආවරණ පවා දාලා තියෙනවා.

එතකොට එහෙනම් අපේ ෆෝන් එකට සිග්නල් එන්නේ කොහෙන්ද? ෆෝන් එකට සිග්නල් එන්නේ කණුවේ හතර වටේටම එල්ලලා තියෙන සිහින් දිගටි පෙට්ටි වලින්. මේවාට කියන්නේ Sector Antennas කියලා.

මේක නිකන්ම නිකන් එක ඇන්ටනාවක් නෙවෙයි. ඒ සුදු පාට ප්ලාස්ටික් කවරය අස්සේ පොඩි පොඩි ඇන්ටනා (Dipole / Patch antennas) ගොඩක් තියෙනවා. මේවගෙන් තමයි Radio waves (රේඩියෝ තරංග) විදිහට ඔයාගේ ෆෝන් එකට ඩේටා සහ කෝල්ස් එවන්නේ. ගොඩක් කණු වල මේ ඇන්ටනා 3ක් තියෙනවා අංශක 120 ගානේ හැරිලා. එතකොට මුළු අංශක 360ම (වටේම) කවර් වෙනවා.

මේ ඇන්ටනා වලට යටින් තව පොඩි පෙට්ටි වගයක් (RRU - Remote Radio Units) හයි කරලා තියෙනවා ඔයා සමහරවිට දැකලා ඇති. මේවගෙන් කරන්නේ කණුවේ පහළ තියෙන පරිගණකයෙන් (BBU) එන ඩේටා ටික අරගෙන, ඒවා රේඩියෝ තරංග බවට පත් කරලා (Modulation), ඇන්ටනාවට යවන එක. අද තියෙන 5G RRU වල Beamforming කියලා සුපිරි තාක්ෂණයක් තියෙනවා. ඒකෙන් කරන්නේ හැමතැනටම සිග්නල් විහිදුවන්නේ නැතුව, ඔයා ඉන්න තැනටම හරියටම ටාගට් කරලා සිග්නල් එකක් (Narrow beam) එවන එක!

ඒ වගේම නගර වල සහ ගම් වල මේ කණු පාවිච්චි කරන විදිහ වෙනස්. ගම් වල කණු ගොඩක් උසයි, ඒ වගේම කණු දෙකක් අතර දුර ගොඩක් වැඩියි (සමහරවිට කිලෝමීටර් 5ක් 10ක් වෙන්න පුළුවන්). මේවට පාවිච්චි කරන්නේ අඩු සංඛ්‍යාත (උදා: 700 MHz). මේ සංඛ්‍යාත වලට ගස්, කඳු පහුකරගෙන ගොඩක් දුර යන්න පුළුවන්.

හැබැයි නගර වල බිල්ඩිං ගොඩක් තියෙන නිසා සහ ලක්ෂ ගාණක් මිනිස්සු එකපාර ඉන්ටර්නෙට් යන නිසා, එහෙම දුර යවන්න බෑ. ඒ නිසා නගර වල කණු හදන්නේ එක කිට්ටුව. ඒවට පාවිච්චි කරන්නේ ඉහළ සංඛ්‍යාත ( උදා: 2.6 GHz).

5G තාක්ෂණය ආවාට පස්සේ මේක තවත් වෙනස් වුණා. 5G වලට පාවිච්චි කරන Millimeter waves වලට බිත්තියක්වත් හරියට පහුකරගෙන යන්න බෑ. ඒ නිසා දැන් නගර වල ලොකු කණු වෙනුවට, ලයිට් කණු වල, බිල්ඩිං වල ගහන පොඩි කණු (Small cells) ජාලයක් තමයි පාවිච්චි කරන්නේ.







Source- internet​