වැලි කඳු යට සැඟවුණු මහා බලය: මැදපෙරදිග "තෙල් නිධි" නිධිවල සැබෑ අබිරහස
අහස සිඹින දැවැන්ත ගොඩනැගිලි, නවීන පන්නයේ සුපිරි මෝටර් රථ සහ ලෝකයේ ධනවත්ම නගර... මේ සියල්ල මැදපෙරදිග කාන්තාරය මැද ගොඩනැගුණේ කොහොමද? බැලූ බැල්මට පෙනෙන්නේ රස්නයට පිච්චෙන, දූවිලි පිරුණු වැලි කඳු පමණය. නමුත් ඒ නිහඬ වැලි කඳු යට ඇත්තේ මුළු මහත් ලෝකයේම ආර්ථිකය සහ දේශපාලනය තීරණය කරන, "කළු රත්තරන්" ලෙස හඳුන්වන අතිවිශාල බොරතෙල් සාගරයකි.
අප කුඩා කාලයේ සිටම අසා ඇති ජනප්රියම කතාවක් තිබේ. එනම් "බොරතෙල් සෑදෙන්නේ මියගිය ඩයිනෝසරයන්ගෙන්" යන්නයි. නමුත් අද ඔබ මේ කියවන ලිපිය අවසානයේදී එම මිථ්යාව සම්පූර්ණයෙන්ම බිඳ වැටෙනු ඇත. මැදපෙරදිගට මේ තරම් වාසනාවක් ලැබුණේ කෙසේද? එය හුදෙක් අහඹු සිදුවීමක්ද? නැතහොත් සොබාදහම විසින් වසර මිලියන ගණනක් තිස්සේ කළ අතිශය සංකීර්ණ විද්යාත්මක ක්රියාවලියක ප්රතිඵලයක්ද?
ඩයිනෝසර මිථ්යාව සහ ක්ෂුද්ර ජීවීන්ගේ හයිය
බොරතෙල් ගැන කතා කරන විට මුලින්ම ඉවත් කළ යුතු ලොකුම වැරදි වැටහීම වන්නේ ඩයිනෝසර සම්බන්ධයයි. ඩයිනෝසරයන් යනු ගොඩබිම ජීවත් වූ සතුන්ය. ඔවුන් මියගිය පසු ඔවුන්ගේ සිරුරු බොහෝ විට දිරාපත් වී පසට එකතු විය. නමුත් බොරතෙල් සෑදෙන්නේ පියවි ඇසට පවා පෙනෙන්නේ නැති ක්ෂුද්ර මුහුදු ජීවීන්ගෙනි.
ප්ලවාංග (Plankton): මීට වසර මිලියන සිය ගණනකට පෙර සාගරයේ ජීවත් වූ අන්වීක්ෂීය ජීවීන්.
ඇල්ගී (Algae): සූර්යාලෝකයෙන් ශක්තිය නිපදවා ගත් කුඩා ශාක කොටස්.
මෙම ක්ෂුද්ර ජීවීන් ට්රිලියන ගණනින් මියගිය පසු, ඔවුන්ගේ සිරුරු සාගර පතුලේ තැන්පත් විය. මැදපෙරදිග අද කාන්තාරයක් වුවද, මීට වසර මිලියන 100 කට පමණ පෙර එය සම්පූර්ණයෙන්ම වැසී තිබුණේ "ටෙතිස්" (Tethys) නම් වූ නොගැඹුරු, උණුසුම් සාගරයෙනි. බොරතෙල්වල සැබෑ මූලාශ්රය වන්නේ මේ ප්ලවාංග මිස ඩයිනෝසරයන් නොවේ.
ටෙතිස් සාගරය: තෙල් නිපදවන ස්වාභාවික කර්මාන්ත ශාලාව
අද අප දකින සෞදි අරාබිය, ඉරානය, ඉරාකය සහ කුවේටය යන රටවල් පිහිටා ඇති භූමිය එදා ටෙතිස් සාගරයේ පතුලයි. මෙම සාගරය බොරතෙල් සෑදීමට අවශ්යම සාධක කිහිපයකින් සමන්විත විය:
නොගැඹුරු බව: සූර්යාලෝකය හොඳින් සාගර පතුලට පවා ලැබුණු නිසා ප්ලවාංග සහ ඇල්ගී වර්ධනය ඉතා වේගවත් විය.
ඛනිජ ලවණ: අවට තිබූ ගොඩබිම් ප්රදේශවල ගංගා මගින් අතිවිශාල පෝෂක කොටස් ප්රමාණයක් මේ මුහුදට ගෙන එන ලදී.
ඔක්සිජන් හිඟය: මෙය තීරණාත්මක සාධකයකි. සාගර පතුලේ ඔක්සිජන් ඉතා අඩු මට්ටමක පැවතීම නිසා, මියගිය ජීවීන්ගේ සිරුරු කුණු වී විනාශ වීමට ඉඩක් ලැබුණේ නැත. ඒ වෙනුවට ඒවා කාබන් තට්ටුවක් ලෙස සුරැකිව තැන්පත් විය.
ස්වභාවධර්මයේ "ප්රෙෂර් කුකර්" එක ක්රියාත්මක වීම
කාලයත් සමඟ මේ සාගර පතුලේ තැන්පත් වූ මළ සිරුරු තට්ටු මතට වැලි, මඩ සහ විවිධ රසායනික ද්රව්ය තට්ටු වශයෙන් එකතු වන්නට විය. වසර මිලියන ගණනක් තිස්සේ මේවා කිලෝමීටර් ගණනක් ඝනකමට එකතු විය. මෙහිදී සිදු වූ ක්රියාවලිය හරියටම මුළුතැන්ගෙයි ප්රෙෂර් කුකර් එකක ක්රියාකාරිත්වයට සමානය.
පොළොව අභ්යන්තරයේ වූ දැවැන්ත පීඩනය සහ උෂ්ණත්වය නිසා මේ කාබනික ද්රව්ය "කෙරොජන්" (Kerogen) නම් තත්ත්වයට පත් විය. ඉන්පසු එය තවත් රත් වී බොරතෙල් බවට පත් වීමට නම් එක්තරා විශේෂ අවස්ථාවක් සම්පූර්ණ විය යුතුය. විද්යාඥයන් මෙය හඳුන්වන්නේ "Oil Window" යන නමිනි.
සෙල්සියස් අංශක 60 ත් 120 ත් අතර: මේ උෂ්ණත්ව සීමාව තුළදී පමණක් කෙරොජන් දිය වී බොරතෙල් (Liquid Oil) බවට පත් වේ.
සෙල්සියස් 120 ට වඩා වැඩි නම්: තෙල් දිය වී ස්වභාවික වායුව (Natural Gas) බවට පත් වේ.
සෙල්සියස් 60 ට වඩා අඩු නම්: එය බොරතෙල් බවට පත් නොවී ඝන මඩක් (Shale) ලෙස පවතී.
මැදපෙරදිග භූමිය යට තිබුණේ හරියටම මේ තෙල් සෑදීමට අවශ්ය උෂ්ණත්ව පරාසයයි. මෙය එක්තරා අතකින් සොබාදහමේ ආශ්චර්යයකි.
ගල් අස්සේ හැංගුණු තෙල් සාගර
බොහෝ දෙනා සිතන්නේ තෙල් තියෙන්නේ පොළොව යට තියෙන ලොකු ගුහා හෝ වැව් ඇතුළේ කියාය. නමුත් ඇත්ත තත්ත්වය ඊට වඩා වෙනස්ය. තෙල් රැඳී පවතින්නේ ගල් අතර ඇති ඉතා සියුම් සිදුරු (Pores) ඇතුළේය.
මැදපෙරදිග භූමිය සෑදී ඇත්තේ වැලිගල් (Sandstone) සහ හුණුගල් (Limestone) වැනි සිදුරු සහිත ගල් වර්ග වලිනි. මේවා හරියට "ගල් ස්පොන්ජ්" එකක් වැනිය. පොළොව යටදී තෙල් නිර්මාණය වූ පසු ඒවා මේ ස්පොන්ජ් වැනි ගල් තට්ටු අතරට කාන්දු වී එහි තැන්පත් වේ. මැදපෙරදිග ඇති මෙම ගල් ස්පොන්ජ්වලට බැරල් බිලියන ගණනක තෙල් ගබඩා කර ගැනීමේ හැකියාව පවතී.
මහා පියන: හෝමුස් ලුණු තට්ටුව (Hormuz Salt)
තෙල් යනු ජලයට වඩා බරින් අඩු දෙයකි. එම නිසා පොළොව යට සෑදෙන තෙල් ස්වභාවිකවම උත්සාහ කරන්නේ ඉහළට පැමිණීමටය. මෙසේ ඉහළට එන තෙල් පොළොව මතුපිටට පැමිණියහොත් ඒවා වාෂ්ප වී හෝ බැක්ටීරියා මගින් විනාශ වී යයි. එසේ නොවීමට නම්, මේ තෙල් සාගරය වසා තැබීමට ශක්තිමත් "පියනක්" තිබිය යුතුය.
මැදපෙරදිගට වාසනාව ගෙන ආ මීළඟ සාධකය වන්නේ පොළොව යට පිහිටි දැවැන්ත ලුණු තට්ටුයි.
ලුණු වල ඇති විශේෂත්වය: ලුණු කියන්නේ කිසිදු දියරයකට තමා තුළින් ගමන් කිරීමට ඉඩ නොදෙන (Impermeable) ද්රව්යයකි.
නම්යශීලී බව: පොළොව යට ඇති දැවැන්ත පීඩනය හමුවේ වුවද ලුණු තට්ටු කැඩෙන්නේ නැත. ඒවා නම්යශීලීව හැඩය වෙනස් කර ගනිමින් තෙල් පිටතට යාම සම්පූර්ණයෙන්ම වළක්වයි.
මේ ලුණු තට්ටු හරියට ලෝකයේ විශාලතම "Leak-proof" පියන මෙන් ක්රියා කරමින් වසර මිලියන ගණනක් තිස්සේ තෙල් නිධි ආරක්ෂා කර ගත්තේය.
භූ තැටි ගැටීම සහ තෙල් උගුල (The Oil Trap)
තෙල් හැදුණා, ගබඩා වුණා, පියනක් දාලා වැහුවා... නමුත් මේවා එක තැනකට ඒකරාශී වුණේ කොහොමද? ඒ සඳහා මීට වසර මිලියන 50 කට පමණ පෙර සිදු වූ දැවැන්ත භූවිද්යාත්මක ගැටීමක් උපකාරී විය.
අරාබි භූ තැටිය (Arabian Plate), යුරේසියානු භූ තැටියේ (Eurasian Plate) වැදීම නිසා ඇති වූ පීඩනයෙන් පොළොව යට තිබූ ගල් තට්ටු උඩට නැමී ආරුක්කු වැනි හැඩයන් (Anticlines) නිර්මාණය විය.
ස්වභාවික උගුල: මේ ආරුක්කු හැඩය හරියට යටිකුරු කළ කෝප්පයක් වැනිය.
ඒකරාශී වීම: තෙල් සහ වායුව ඉහළට පැමිණෙන විට මේ යටිකුරු වූ "කෝප්ප" ඇතුළේ හිර වේ.
දැවැන්ත නිධි: මුළු භූමිය පුරාම විසිරී තිබිය හැකිව තිබූ තෙල් බිංදු, මේ ආරුක්කු නිසා එකම තැනකට එකතු වී දැවැන්ත නිධි බවට පත් විය.
මෙම ක්රියාවලිය සිදු නොවන්නට මැදපෙරදිග තෙල් තිබුණද, ඒවා පොළොවෙන් ලබා ගැනීම අතිශය අපහසු සහ වියදම් අධික කාර්යයක් වනු ඇත.
මැදපෙරදිග තෙල්වල ඇති සුවිශේෂී ගුණය: "Light Sweet Crude"
ලෝකයේ හැම තැනම හමුවන බොරතෙල් එක හා සමාන නැත. උදාහරණයක් ලෙස වෙනිසියුලාවේ සහ කැනඩාවේ ඇති තෙල් ඉතා ඝනකම්ය (Heavy). ඒවායේ සල්ෆර් සහ අනෙකුත් අපද්රව්ය පිරී පවතී. එවැනි තෙල් පිරිපහදු කර පෙට්රල් හෝ ඩීසල් නිපදවීමට විශාල වියදමක් සහ ශක්තියක් වැය වේ.
නමුත් මැදපෙරදිග තෙල් ලෝකයේ අංක එක වන්නේ හේතු දෙකක් නිසාය:
Light (සැහැල්ලු බව): මේවායේ දුස්ස්රාවිතාව අඩු නිසා ඉතා පහසුවෙන් පෙට්රල් සහ ජෙට් ඉන්ධන බවට පත් කළ හැකිය.
Sweet (පිරිසිදු බව): සල්ෆර් ප්රතිශතය ඉතා අඩු නිසා පිරිපහදු කිරීමේ පිරිවැය අවම වේ.
මේ නිසාම ලෝකයේ අනෙක් රටවල තෙල්වලට වඩා මැදපෙරදිග තෙල්වලට ඇති ඉල්ලුම සහ වටිනාකම ඉතා ඉහළය.
ලාභම නිෂ්පාදන පිරිවැය සහ ඒකාධිකාරය
ඇමරිකාව හෝ රුසියාව වැනි රටවල තෙල් ලබා ගැනීමට නම් කිලෝමීටර් ගණනාවක් ගැඹුරට විදිය යුතුය. සමහර විට මුහුද මැද දැවැන්ත යන්ත්ර සවි කළ යුතුය. එවැනි රටවල බොරතෙල් බැරලයක් නිෂ්පාදනය කිරීමට ඩොලර් 40 සිට 60 දක්වා මුදලක් වැය වේ.
නමුත් මැදපෙරදිග තත්ත්වය මීට වඩා හාත්පසින්ම වෙනස්ය.
මතුපිටට ආසන්න බව: තෙල් නිධි පිහිටා ඇත්තේ පොළොව මතුපිටට සාපේක්ෂව ඉතා ආසන්නයෙනි.
අධික පීඩනය: පොළොව යට ඇති ස්වභාවික පීඩනය නිසා තෙල් නිකන්ම උඩට විදියි. පොම්ප කිරීමේ අවශ්යතාව අවම වේ.
ඩොලර් 10 ට අඩු පිරිවැය: සෞදි අරාබිය වැනි රටකට තෙල් බැරලයක් ලබා ගැනීමට වැය වන්නේ ඩොලර් 10 කටත් වඩා අඩු මුදලකි.
මේ අඩු නිෂ්පාදන පිරිවැය නිසාම, ලෝක වෙළඳපොළේ තෙල් මිල තීරණය කිරීමේ අණසක පතුරුවන්නට මැදපෙරදිග රටවලට හැකි වී තිබේ.
අවසාන සටහන: වැලි යට සැඟවුණු ඉතිහාසය
අද අප දකින මැදපෙරදිග කාන්තාරය යනු මීට වසර මිලියන ගණනකට පෙර ජීවත් වූ ක්ෂුද්ර ජීවීන්ගේ "සොහොන් බිමකි". සොබාදහම විසින් වසර මිලියන 100 ක් පුරා ඉතා ඉවසීමෙන් කළ මේ මහා පරීක්ෂණය අද ලෝකයේ බලය තීරණය කරන සාධකය බවට පත් වී ඇත.
සාගර පතුලක් කාන්තාරයක් වීම, ක්ෂුද්ර ජීවීන්ගේ සිරුරු තෙල් බවට පත් වීම සහ ඒවා ලුණු තට්ටුවලින් වසා තැබීම යන මේ සියලුම දුර්ලභ සිදුවීම් එකම තැනකදී සිදු වීම මැජික් එකක් වැනි නොවේද? අද ඔබ වාහනයට ගසන පෙට්රල් බිංදුවක් පාසා ඇත්තේ වසර මිලියන ගණනක ඉතිහාසයක් සහ මහා සාගරයක මතකයන්ය.
මේ විශ්වකර්ම නිර්මාණය ගැන ඔබට කුමක් සිතේද? ස්වභාවධර්මයේ මේ අපූරු දායාදය ගැන ඔබේ අදහස පහළින් Comment කරන්න. තවත් කෙනෙකුට දැනගන්න මේ ලිපිය Share කරන්නත් අමතක කරන්න එපා!
#MiddleEastOil #GeologySecrets #CrudeOilMyth #AncientOcean #TethysSea #EnergyPolitics #ScienceFacts #BlackGold #NatureEngineering #OilFormation
අහස සිඹින දැවැන්ත ගොඩනැගිලි, නවීන පන්නයේ සුපිරි මෝටර් රථ සහ ලෝකයේ ධනවත්ම නගර... මේ සියල්ල මැදපෙරදිග කාන්තාරය මැද ගොඩනැගුණේ කොහොමද? බැලූ බැල්මට පෙනෙන්නේ රස්නයට පිච්චෙන, දූවිලි පිරුණු වැලි කඳු පමණය. නමුත් ඒ නිහඬ වැලි කඳු යට ඇත්තේ මුළු මහත් ලෝකයේම ආර්ථිකය සහ දේශපාලනය තීරණය කරන, "කළු රත්තරන්" ලෙස හඳුන්වන අතිවිශාල බොරතෙල් සාගරයකි.
අප කුඩා කාලයේ සිටම අසා ඇති ජනප්රියම කතාවක් තිබේ. එනම් "බොරතෙල් සෑදෙන්නේ මියගිය ඩයිනෝසරයන්ගෙන්" යන්නයි. නමුත් අද ඔබ මේ කියවන ලිපිය අවසානයේදී එම මිථ්යාව සම්පූර්ණයෙන්ම බිඳ වැටෙනු ඇත. මැදපෙරදිගට මේ තරම් වාසනාවක් ලැබුණේ කෙසේද? එය හුදෙක් අහඹු සිදුවීමක්ද? නැතහොත් සොබාදහම විසින් වසර මිලියන ගණනක් තිස්සේ කළ අතිශය සංකීර්ණ විද්යාත්මක ක්රියාවලියක ප්රතිඵලයක්ද?
ඩයිනෝසර මිථ්යාව සහ ක්ෂුද්ර ජීවීන්ගේ හයියබොරතෙල් ගැන කතා කරන විට මුලින්ම ඉවත් කළ යුතු ලොකුම වැරදි වැටහීම වන්නේ ඩයිනෝසර සම්බන්ධයයි. ඩයිනෝසරයන් යනු ගොඩබිම ජීවත් වූ සතුන්ය. ඔවුන් මියගිය පසු ඔවුන්ගේ සිරුරු බොහෝ විට දිරාපත් වී පසට එකතු විය. නමුත් බොරතෙල් සෑදෙන්නේ පියවි ඇසට පවා පෙනෙන්නේ නැති ක්ෂුද්ර මුහුදු ජීවීන්ගෙනි.
ප්ලවාංග (Plankton): මීට වසර මිලියන සිය ගණනකට පෙර සාගරයේ ජීවත් වූ අන්වීක්ෂීය ජීවීන්. ඇල්ගී (Algae): සූර්යාලෝකයෙන් ශක්තිය නිපදවා ගත් කුඩා ශාක කොටස්.මෙම ක්ෂුද්ර ජීවීන් ට්රිලියන ගණනින් මියගිය පසු, ඔවුන්ගේ සිරුරු සාගර පතුලේ තැන්පත් විය. මැදපෙරදිග අද කාන්තාරයක් වුවද, මීට වසර මිලියන 100 කට පමණ පෙර එය සම්පූර්ණයෙන්ම වැසී තිබුණේ "ටෙතිස්" (Tethys) නම් වූ නොගැඹුරු, උණුසුම් සාගරයෙනි. බොරතෙල්වල සැබෑ මූලාශ්රය වන්නේ මේ ප්ලවාංග මිස ඩයිනෝසරයන් නොවේ.
ටෙතිස් සාගරය: තෙල් නිපදවන ස්වාභාවික කර්මාන්ත ශාලාවඅද අප දකින සෞදි අරාබිය, ඉරානය, ඉරාකය සහ කුවේටය යන රටවල් පිහිටා ඇති භූමිය එදා ටෙතිස් සාගරයේ පතුලයි. මෙම සාගරය බොරතෙල් සෑදීමට අවශ්යම සාධක කිහිපයකින් සමන්විත විය:
නොගැඹුරු බව: සූර්යාලෝකය හොඳින් සාගර පතුලට පවා ලැබුණු නිසා ප්ලවාංග සහ ඇල්ගී වර්ධනය ඉතා වේගවත් විය. ඛනිජ ලවණ: අවට තිබූ ගොඩබිම් ප්රදේශවල ගංගා මගින් අතිවිශාල පෝෂක කොටස් ප්රමාණයක් මේ මුහුදට ගෙන එන ලදී. ඔක්සිජන් හිඟය: මෙය තීරණාත්මක සාධකයකි. සාගර පතුලේ ඔක්සිජන් ඉතා අඩු මට්ටමක පැවතීම නිසා, මියගිය ජීවීන්ගේ සිරුරු කුණු වී විනාශ වීමට ඉඩක් ලැබුණේ නැත. ඒ වෙනුවට ඒවා කාබන් තට්ටුවක් ලෙස සුරැකිව තැන්පත් විය. ස්වභාවධර්මයේ "ප්රෙෂර් කුකර්" එක ක්රියාත්මක වීමකාලයත් සමඟ මේ සාගර පතුලේ තැන්පත් වූ මළ සිරුරු තට්ටු මතට වැලි, මඩ සහ විවිධ රසායනික ද්රව්ය තට්ටු වශයෙන් එකතු වන්නට විය. වසර මිලියන ගණනක් තිස්සේ මේවා කිලෝමීටර් ගණනක් ඝනකමට එකතු විය. මෙහිදී සිදු වූ ක්රියාවලිය හරියටම මුළුතැන්ගෙයි ප්රෙෂර් කුකර් එකක ක්රියාකාරිත්වයට සමානය.
පොළොව අභ්යන්තරයේ වූ දැවැන්ත පීඩනය සහ උෂ්ණත්වය නිසා මේ කාබනික ද්රව්ය "කෙරොජන්" (Kerogen) නම් තත්ත්වයට පත් විය. ඉන්පසු එය තවත් රත් වී බොරතෙල් බවට පත් වීමට නම් එක්තරා විශේෂ අවස්ථාවක් සම්පූර්ණ විය යුතුය. විද්යාඥයන් මෙය හඳුන්වන්නේ "Oil Window" යන නමිනි.
සෙල්සියස් අංශක 60 ත් 120 ත් අතර: මේ උෂ්ණත්ව සීමාව තුළදී පමණක් කෙරොජන් දිය වී බොරතෙල් (Liquid Oil) බවට පත් වේ. සෙල්සියස් 120 ට වඩා වැඩි නම්: තෙල් දිය වී ස්වභාවික වායුව (Natural Gas) බවට පත් වේ. සෙල්සියස් 60 ට වඩා අඩු නම්: එය බොරතෙල් බවට පත් නොවී ඝන මඩක් (Shale) ලෙස පවතී.මැදපෙරදිග භූමිය යට තිබුණේ හරියටම මේ තෙල් සෑදීමට අවශ්ය උෂ්ණත්ව පරාසයයි. මෙය එක්තරා අතකින් සොබාදහමේ ආශ්චර්යයකි.
ගල් අස්සේ හැංගුණු තෙල් සාගරබොහෝ දෙනා සිතන්නේ තෙල් තියෙන්නේ පොළොව යට තියෙන ලොකු ගුහා හෝ වැව් ඇතුළේ කියාය. නමුත් ඇත්ත තත්ත්වය ඊට වඩා වෙනස්ය. තෙල් රැඳී පවතින්නේ ගල් අතර ඇති ඉතා සියුම් සිදුරු (Pores) ඇතුළේය.
මැදපෙරදිග භූමිය සෑදී ඇත්තේ වැලිගල් (Sandstone) සහ හුණුගල් (Limestone) වැනි සිදුරු සහිත ගල් වර්ග වලිනි. මේවා හරියට "ගල් ස්පොන්ජ්" එකක් වැනිය. පොළොව යටදී තෙල් නිර්මාණය වූ පසු ඒවා මේ ස්පොන්ජ් වැනි ගල් තට්ටු අතරට කාන්දු වී එහි තැන්පත් වේ. මැදපෙරදිග ඇති මෙම ගල් ස්පොන්ජ්වලට බැරල් බිලියන ගණනක තෙල් ගබඩා කර ගැනීමේ හැකියාව පවතී.
මහා පියන: හෝමුස් ලුණු තට්ටුව (Hormuz Salt)තෙල් යනු ජලයට වඩා බරින් අඩු දෙයකි. එම නිසා පොළොව යට සෑදෙන තෙල් ස්වභාවිකවම උත්සාහ කරන්නේ ඉහළට පැමිණීමටය. මෙසේ ඉහළට එන තෙල් පොළොව මතුපිටට පැමිණියහොත් ඒවා වාෂ්ප වී හෝ බැක්ටීරියා මගින් විනාශ වී යයි. එසේ නොවීමට නම්, මේ තෙල් සාගරය වසා තැබීමට ශක්තිමත් "පියනක්" තිබිය යුතුය.
මැදපෙරදිගට වාසනාව ගෙන ආ මීළඟ සාධකය වන්නේ පොළොව යට පිහිටි දැවැන්ත ලුණු තට්ටුයි.
ලුණු වල ඇති විශේෂත්වය: ලුණු කියන්නේ කිසිදු දියරයකට තමා තුළින් ගමන් කිරීමට ඉඩ නොදෙන (Impermeable) ද්රව්යයකි. නම්යශීලී බව: පොළොව යට ඇති දැවැන්ත පීඩනය හමුවේ වුවද ලුණු තට්ටු කැඩෙන්නේ නැත. ඒවා නම්යශීලීව හැඩය වෙනස් කර ගනිමින් තෙල් පිටතට යාම සම්පූර්ණයෙන්ම වළක්වයි.මේ ලුණු තට්ටු හරියට ලෝකයේ විශාලතම "Leak-proof" පියන මෙන් ක්රියා කරමින් වසර මිලියන ගණනක් තිස්සේ තෙල් නිධි ආරක්ෂා කර ගත්තේය.
භූ තැටි ගැටීම සහ තෙල් උගුල (The Oil Trap)තෙල් හැදුණා, ගබඩා වුණා, පියනක් දාලා වැහුවා... නමුත් මේවා එක තැනකට ඒකරාශී වුණේ කොහොමද? ඒ සඳහා මීට වසර මිලියන 50 කට පමණ පෙර සිදු වූ දැවැන්ත භූවිද්යාත්මක ගැටීමක් උපකාරී විය.
අරාබි භූ තැටිය (Arabian Plate), යුරේසියානු භූ තැටියේ (Eurasian Plate) වැදීම නිසා ඇති වූ පීඩනයෙන් පොළොව යට තිබූ ගල් තට්ටු උඩට නැමී ආරුක්කු වැනි හැඩයන් (Anticlines) නිර්මාණය විය.
ස්වභාවික උගුල: මේ ආරුක්කු හැඩය හරියට යටිකුරු කළ කෝප්පයක් වැනිය. ඒකරාශී වීම: තෙල් සහ වායුව ඉහළට පැමිණෙන විට මේ යටිකුරු වූ "කෝප්ප" ඇතුළේ හිර වේ. දැවැන්ත නිධි: මුළු භූමිය පුරාම විසිරී තිබිය හැකිව තිබූ තෙල් බිංදු, මේ ආරුක්කු නිසා එකම තැනකට එකතු වී දැවැන්ත නිධි බවට පත් විය.මෙම ක්රියාවලිය සිදු නොවන්නට මැදපෙරදිග තෙල් තිබුණද, ඒවා පොළොවෙන් ලබා ගැනීම අතිශය අපහසු සහ වියදම් අධික කාර්යයක් වනු ඇත.
මැදපෙරදිග තෙල්වල ඇති සුවිශේෂී ගුණය: "Light Sweet Crude"ලෝකයේ හැම තැනම හමුවන බොරතෙල් එක හා සමාන නැත. උදාහරණයක් ලෙස වෙනිසියුලාවේ සහ කැනඩාවේ ඇති තෙල් ඉතා ඝනකම්ය (Heavy). ඒවායේ සල්ෆර් සහ අනෙකුත් අපද්රව්ය පිරී පවතී. එවැනි තෙල් පිරිපහදු කර පෙට්රල් හෝ ඩීසල් නිපදවීමට විශාල වියදමක් සහ ශක්තියක් වැය වේ.
නමුත් මැදපෙරදිග තෙල් ලෝකයේ අංක එක වන්නේ හේතු දෙකක් නිසාය:
Light (සැහැල්ලු බව): මේවායේ දුස්ස්රාවිතාව අඩු නිසා ඉතා පහසුවෙන් පෙට්රල් සහ ජෙට් ඉන්ධන බවට පත් කළ හැකිය. Sweet (පිරිසිදු බව): සල්ෆර් ප්රතිශතය ඉතා අඩු නිසා පිරිපහදු කිරීමේ පිරිවැය අවම වේ.මේ නිසාම ලෝකයේ අනෙක් රටවල තෙල්වලට වඩා මැදපෙරදිග තෙල්වලට ඇති ඉල්ලුම සහ වටිනාකම ඉතා ඉහළය.
ලාභම නිෂ්පාදන පිරිවැය සහ ඒකාධිකාරයඇමරිකාව හෝ රුසියාව වැනි රටවල තෙල් ලබා ගැනීමට නම් කිලෝමීටර් ගණනාවක් ගැඹුරට විදිය යුතුය. සමහර විට මුහුද මැද දැවැන්ත යන්ත්ර සවි කළ යුතුය. එවැනි රටවල බොරතෙල් බැරලයක් නිෂ්පාදනය කිරීමට ඩොලර් 40 සිට 60 දක්වා මුදලක් වැය වේ.
නමුත් මැදපෙරදිග තත්ත්වය මීට වඩා හාත්පසින්ම වෙනස්ය.
මතුපිටට ආසන්න බව: තෙල් නිධි පිහිටා ඇත්තේ පොළොව මතුපිටට සාපේක්ෂව ඉතා ආසන්නයෙනි. අධික පීඩනය: පොළොව යට ඇති ස්වභාවික පීඩනය නිසා තෙල් නිකන්ම උඩට විදියි. පොම්ප කිරීමේ අවශ්යතාව අවම වේ. ඩොලර් 10 ට අඩු පිරිවැය: සෞදි අරාබිය වැනි රටකට තෙල් බැරලයක් ලබා ගැනීමට වැය වන්නේ ඩොලර් 10 කටත් වඩා අඩු මුදලකි.මේ අඩු නිෂ්පාදන පිරිවැය නිසාම, ලෝක වෙළඳපොළේ තෙල් මිල තීරණය කිරීමේ අණසක පතුරුවන්නට මැදපෙරදිග රටවලට හැකි වී තිබේ.
අවසාන සටහන: වැලි යට සැඟවුණු ඉතිහාසයඅද අප දකින මැදපෙරදිග කාන්තාරය යනු මීට වසර මිලියන ගණනකට පෙර ජීවත් වූ ක්ෂුද්ර ජීවීන්ගේ "සොහොන් බිමකි". සොබාදහම විසින් වසර මිලියන 100 ක් පුරා ඉතා ඉවසීමෙන් කළ මේ මහා පරීක්ෂණය අද ලෝකයේ බලය තීරණය කරන සාධකය බවට පත් වී ඇත.
සාගර පතුලක් කාන්තාරයක් වීම, ක්ෂුද්ර ජීවීන්ගේ සිරුරු තෙල් බවට පත් වීම සහ ඒවා ලුණු තට්ටුවලින් වසා තැබීම යන මේ සියලුම දුර්ලභ සිදුවීම් එකම තැනකදී සිදු වීම මැජික් එකක් වැනි නොවේද? අද ඔබ වාහනයට ගසන පෙට්රල් බිංදුවක් පාසා ඇත්තේ වසර මිලියන ගණනක ඉතිහාසයක් සහ මහා සාගරයක මතකයන්ය.
මේ විශ්වකර්ම නිර්මාණය ගැන ඔබට කුමක් සිතේද? ස්වභාවධර්මයේ මේ අපූරු දායාදය ගැන ඔබේ අදහස පහළින් Comment කරන්න. තවත් කෙනෙකුට දැනගන්න මේ ලිපිය Share කරන්නත් අමතක කරන්න එපා!
#MiddleEastOil #GeologySecrets #CrudeOilMyth #AncientOcean #TethysSea #EnergyPolitics #ScienceFacts #BlackGold #NatureEngineering #OilFormation
