

ශ්රී ලංකාවට "නොමිලේ" ලැබෙන යුධ උපකරණ? ඇමරිකානු අතිරික්ත ආරක්ෂක ද්රව්ය (EDA) වැඩසටහන පිටුපස ඇති සැබෑ තත්ත්වය
සිංහ කොඩිය ලෙළදෙවමින් කොළඹ වරායට ඇතුළු වන, ඇමරිකානු වෙරළාරක්ෂක බලකායට අයත් ව තිබූ අඩි 378ක් දිගැති යාත්රා හෝ ශ්රී ලංකා ගුවන් හමුදාව වෙනුවෙන් මෑතකදී මෙරටට ළඟා වූ ඇමරිකානු නාවික හමුදා හෙලිකොප්ටර් යානා සමූහයේ ඡායාරූප සහ පුවත් ඔබ බොහෝවිට දැක ඇතිවාට සැක නැත.
ඇමරිකානුවන්ගෙන් ශ්රී ලංකාවට "නොමිලේ මිලිටරි තෑගි" ලැබෙන බව පැවසීමට සමාජ මාධ්ය බෙහෙවින් ප්රිය කරයි. නමුත් ගෝලීය භූ-දේශපාලනය සහ ආරක්ෂක අංශ සැපයුම් ක්රියාවලිය (defense logistics) දෙස බැලීමේදී, මෙලොව කිසිවක් සැබවින්ම නොමිලේ නොලැබෙන බව පැහැදිලි වේ.
ඇමරිකානු අතිරික්ත ආරක්ෂක ද්රව්ය (Excess Defense Articles - EDA) වැඩසටහන පිටුපස ඇති සැබෑ තත්ත්වය, ශ්රී ලංකාවට සැබවින්ම ලැබුණේ කුමක්ද සහ මෙම පරිත්යාගයන්ගෙන් පසුව ගෙවීමට සිදුවන දැවැන්ත බිල්පත් මොනවාද යන්න පිළිබඳව අපි විමසා බලමු.

සැබවින්ම මොකක්ද මේ EDA වැඩසටහන?
ඇමරිකානු හමුදාව තම බලඇණි නවීකරණය කරන විට, ඔවුන්ගේ සක්රීය සංචිතයෙන් පැරණි (නමුත් තවමත් ඉහළ කාර්යසාධනයක් සහිත) උපකරණ ඉවත් කරනු ලබයි. ඒවා අබලි ද්රව්ය ලෙස විනාශ කර දමනවා වෙනුවට, ඇමරිකානු රජය මෙම EDA වැඩසටහන හරහා එම අතිරික්ත උපකරණ තමන්ට හිතවත් සහයෝගී රටවල් වෙත ලබා දෙයි.
මෙහි ඇති කොන්දේසිය කුමක්ද? මෙම උපකරණ පිරිනමනු ලබන්නේ සපුරාම "ඒවා පවතින තත්ත්වයෙන් සහ පවතින ස්ථානයෙන්ම ලබාගැනීමේ" ("As-Is, Where-Is") පදනම මතය. ඇමරිකාව මෙම දේපළ නොමිලේ හෝ විශාල වට්ටමක් සහිතව ලබා දුන්නද, ඒවා අලුත්වැඩියා කිරීමට, තීන්ත ආලේප කිරීමට හෝ ප්රවාහනය කිරීමට ඔවුන් ශතයක හෝ මුදලක් වැය කරන්නේ නැත.

ශ්රී ලංකා නාවික හමුදාව: ඇමරිකානු කටර් (Cutter) නෞකා පරිහරණය කරන ප්රමුඛයෙක්
හිටපු ඇමරිකානු වෙරළාරක්ෂක කටර් (Cutter) වර්ගයේ නෞකා ලෝකයේ වැඩිම ප්රමාණයක් පරිහරණය කරන රටවල් අතරින් එකක් බවට ශ්රී ලංකාව පත්ව ඇති බව ඔබ දැන සිටියාද? අප රට සෘජුවම ලෝකයේ වඩාත්ම තීරණාත්මක ඉන්දියන් සාගර මුහුදු මාර්ගයන්හි පිහිටා ඇති බැවින්, අපගේ ගැඹුරු මුහුදු නිරීක්ෂණ සහ මුරසංචාරක ධාරිතාව ඉහළ නැංවීම සඳහා ඇමරිකාව දැඩි ලෙස සහයෝගය දක්වා ඇත.
EDA වැඩසටහන යටතේ අපගේ නාවික හමුදාව මේ වන විට ලබාගෙන ඇති නෞකා මෙසේය:
ශ්රී.ලං.නා.නැ. සමුදුර (P261): මෙහි පුරෝගාමියායි. කලින් අඩි 210ක් දිගැති 'USCG Cutter Courageous' වූ මෙය 2004 වසරේදී ශ්රී ලංකාවට ලැබුණි.
ශ්රී.ලං.නා.නැ. ගජබාහු (P626): කලින් අඩි 378ක් දිගැති 'USCG Cutter Sherman' නෞකාවයි (2018 වසරේදී ලැබුණි). මෙම දැවැන්තයා අපගේ නාවික හමුදාවේ ගැඹුරු මුහුදු මෙහෙයුම් ධාරිතාව (blue-water endurance) සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් කළේය.
ශ්රී.ලං.නා.නැ. විජයබාහු (P627): කලින් 'USCG Cutter Douglas Munro' නෞකාව වූ (2022 වසරේදී ලැබුණු) අඩි 378ක් දිගැති මෙම යාත්රාව මඟින් අපට දෙවන දිගු දුර සාගර මුරසංචාරක නෞකාවක් හිමි විය.
ශ්රී.ලං.නා.නැ. සමුද්රවිජය (P628): නවතම සාමාජිකයායි! කලින් අඩි 210ක් දිගැති 'USCG Cutter Decisive' වූ මෙය බැල්ටිමෝර්හිදී නිල වශයෙන් භාර දෙන ලදී. එය ශ්රී ලංකාව බලා එන දීර්ඝ මුහුදු ගමන ආරම්භ කරමින්, අපගේ නාවික හමුදා ඉතිහාසයේ ප්රථම වතාවට පැනමා ඇළ හරහා ගමන් කරමින් නව වාර්තාවක් ද තැබීය!

ගුවන් හමුදාව: නව පුහුණු හෙලිකොප්ටර් බලඇණියක්
මෙහිදී ප්රතිලාභ ලැබුණේ නාවික හමුදාවට පමණක් නොවේ. ශ්රී ලංකා ගුවන් හමුදාව (SLAF) ද සිය පියාසර පුහුණු පාසල් සඳහා මෑතකදී විශාල දායකත්වයක් හිමිකර ගත්තේය:
TH-57 සී රේන්ජර් (Sea Ranger) හෙලිකොප්ටර් 10ක්: මෙහි බඳ (airframe) සඳහා කිසිදු පිරිවැයකින් තොරව, ඇමරිකානු නාවික හමුදාවෙන් සෘජුවම මේවා පවරා දෙන ලදී.
කාර්යභාරය: ඇමරිකානු නාවික හමුදාව නවතම පුහුණු හෙලිකොප්ටර් වෙත මාරු වීම නිසා, ප්රසිද්ධ 'Bell 206 JetRanger' හෙලිකොප්ටරයේ හමුදා සංස්කරණය වන මෙම 'Sea Ranger' යානාවල තවදුරටත් පියාසර කළ හැකි පැය ගණනාවක් ඉතිරිව පවතී. ශ්රී ලංකා ගුවන් හමුදාව මේවා භාවිත කරන්නේ මීළඟ පරම්පරාවේ හමුදා නියමුවන් පුහුණු කිරීමට මෙන්ම සොයාගැනීම් සහ මුදාගැනීම් (search-and-rescue), ගංවතුර නිරීක්ෂණ සහ ආපදා කළමනාකරණ කටයුතු සඳහාය.

මේක කරන්නේ ශ්රී ලංකාව විතරද? (අනෙකුත් රටවල් ක්රියා කරන ආකාරය)
මෙම ක්රියාවලියේදී ශ්රී ලංකාව හුදෙකලා වී නැත. ඇමරිකාව ලොව පුරා ඩොලර් බිලියන ගණනක අතිරික්ත උපකරණ පවරා දෙන අතර, ඒවා ලබාගන්නා සෑම රටකටම මෙම "පවතින තත්ත්වයෙන්ම ලබාගැනීමේ" මූල්ය යථාර්ථයට මුහුණ දීමට සිදු වේ. පෙන්ටගනයේ අනුග්රහය ලත් මෑතකාලීන ගෝලීය ආරක්ෂක වාර්තාවක, මෙවැනි ගනුදෙනුවලට වැඩි වශයෙන්ම දායක වන ප්රමුඛ රටවල් කිහිපයක් පෙන්වා දී ඇත:
මොරොක්කෝව

(අප්රිකාවේ ප්රමුඛතම ප්රතිලාභියා): මොරොක්කෝව මේ වන විට ඊශ්රායලය සමඟින් EDA වැඩසටහනේ විශාලතම ගෝලීය ප්රතිලාභියෙකු ලෙස සැලකේ. මොරොක්කෝ රාජකීය සන්නද්ධ බලකාය ප්රාදේශීය ත්රස්තවාදයට එරෙහි හැකියාවන් ඉහළ නැංවීම සඳහා—බරවාහන ට්රක් රථවල සිට F-16 ප්රහාරක ජෙට් යානාවල අමතර කොටස් දක්වා වූ—ඇමරිකානු අතිරික්ත උපකරණ සක්රීයව ලබා ගනී. අප මෙන්ම, ඔවුන්ටද සෑම අමතර කොටසක් සහ අත්ලාන්තික් සාගරය හරහා කෙරෙන ප්රවාහනයක් සඳහාම තමන්ගේ අතින් මුදල් ගෙවීමට සිදු වේ.
ග්රීසිය

(නේටෝ සංවිධානයේ දකුණු දිග ආරක්ෂක පවුර): ග්රීසිය යනු ඉතිහාසය පුරාම ඇමරිකානු අතිරික්ත හමුදා උපකරණ ලබාගත් විශාලතම රටකි. මෑතකදී, ඇමරිකානු හමුදාව ගබඩා කර තිබූ M1117 ගාඩියන් (Guardian) සන්නද්ධ රථ සහ බ්රැඩ්ලි (Bradley) පාබල සටන් වාහන සිය ගණනක් ග්රීක හමුදාව වෙත භාර දෙන ලදී. ග්රීක බදු ගෙවන්නන්ට මේවා අත්ලාන්තික් සාගරය හරහා ප්රවාහනය කිරීමට සහ දේශීය නැව් තටාකවලදී ඒවා සටනට සුදානම් තත්ත්වයට පත් කිරීම (overhaul) සඳහා පමණක් ඩොලර් මිලියන ගණනක බිලක් ගෙවීමට සිදු විය.
වියට්නාමය

(අපගේ සමුද්රීය අසල්වැසියා): ශ්රී ලංකාව මෙන්ම වියට්නාමයටද මුරසංචාරය කිරීම සඳහා විශාල වෙරළ තීරයක් ඇත. ඔවුන් මෑතකදී හිටපු 'USCG Cutter Mellon' (අපගේ ශ්රී.ලං.නා.නැ. ගජබාහු නෞකාවට සමාන අඩි 378ක සහෝදර නෞකාවක්) ලබා ගත්තේය. එය EDA වැඩසටහන හරහා වියට්නාමය ලබාගත් තුන්වන ඉහළ කාර්යසාධනයක් සහිත කටර් නෞකාවයි. එම නෞකාව ගිනිකොනදිග ආසියාව බලා යාත්රා කිරීමට පෙර, එහි ඇති දියුණු ආයුධ පද්ධති ප්රතිසංස්කරණය කිරීම සහ හමුදාමය නොවන තත්ත්වයට පත් කිරීම (demilitarize) සඳහා වියට්නාමයට ඇමරිකානු ආරක්ෂක කොන්ත්රාත්කරුවන්ට ඩොලර් මිලියන ගණනක් ගෙවීමට සිදු විය.

මූල්ය යථාර්ථය: මෙය "උගුලක්" නොවන්නේ ඇයි?
ඇමරිකාව මෙම ඩොලර් මිලියන ගණනක් වටිනා දේපළ "නොමිලේ" ලබා දෙන්නේ නම්, ශ්රී ලංකාවට තවමත් මේ සඳහා විශාල මුදලක් වැය වන්නේ ඇයි?
මෙන්න මෙතැනදී තමයි "As-Is, Where-Is" (පවතින තත්ත්වයෙන් සහ ස්ථානයෙන්ම ලබාගැනීමේ) රීතිය අපගේ අයවැයට බලපාන්නේ. අඩි 210ක් දිගැති කටර් නෞකාවක් ලෝකයෙන් අඩක් දුර මුහුදෙන් පදවාගෙන ඒමට හෝ එම පුහුණු හෙලිකොප්ටර් 10 ගුවන්ගත කිරීමට අවශ්ය ඇසුරුම් කිරීම, ගාස්තු, හැසිරවීම සහ ප්රවාහන (PCH&T - Packing, Crating, Handling, and Transportation) පිරිවැය ශ්රී ලංකාව විසින් දැරිය යුතුය. එමෙන්ම පද්ධති අලුත්වැඩියා කිරීමේ සහ ඇමරිකානු ආරක්ෂක කොන්ත්රාත්කරුවන්ගෙන් විශේෂිත අමතර කොටස් මිලදී ගැනීමේ පිරිවැයද අප විසින්ම දරනු ලබයි.
නමුත් වටහා ගත යුතු කරුණ නම්: මෙය කිසිසේත්ම මූල්ය උගුලක් නොවන බවයි.
මේ දෙස මේ ආකාරයට සිතන්න: නවතම ගැඹුරු මුහුදු මුරසංචාරක නෞකාවක් හෝ අලුත්ම මිලිටරි පුහුණු හෙලිකොප්ටර් බලඇණියක් මිලදී ගැනීමට ශ්රී ලංකාවට රුපියල් බිලියන දස දහස් ගණනක් වැය වනු ඇත—එවැනි මුදලක් වැය කිරීමට අපගේ වත්මන් ආර්ථිකයට කිසිසේත්ම හැකියාවක් නැත. ප්රවාහනය සහ අලුතින් තීන්ත ආලේප කිරීම සඳහා පමණක් ඉන් ඉතා සුළු පංගුවක් වැය කිරීමෙන්, ජාවාරම්, මුහුදු කොල්ලකෑම් සහ නීතිවිරෝධී ධීවර කටයුතුවලින් අපගේ මුහුදු සීමාව ආරක්ෂා කර ගැනීමට අපගේ නාවික සහ ගුවන් හමුදාවන්ට ක්ෂණික, උසස් මට්ටමේ ධාරිතාවන් හිමි වේ. මෙය ජාතික ආරක්ෂාව උදෙසා ඉතාමත් බුද්ධිමත් මෙන්ම පිරිවැය-ඵලදායී (cost-effective) කෙටි මාවතකි.

EDA වැඩසටහනෙන් ඔබ්බට: ඩොලර් මිලියන 19ක නවතම බීච්ක්රාෆ්ට් (Beechcraft) තෑග්ග
මෙම හවුල්කාරිත්වය යනු ඇමරිකාව සතු පැරණි අබලි ද්රව්ය ඉවත් කිරීමක් පමණක් නොවන බවට ස්ථිර සාක්ෂියක් අවශ්ය නම්, චීන වරාය (China Bay) හි පිහිටි ශ්රී ලංකා ගුවන් හමුදාවේ අංක 03 සමුද්රීය බලඇණිය දෙස බැලීම ප්රමාණවත්ය.
ඇමරිකානු රජය විසින් නිල වශයෙන්, සපුරාම අලුත්ම 'Beechcraft King Air 360ER' ද්විත්ව එන්ජින් සහිත ගුවන් යානයක් ශ්රී ලංකාවට භාර දෙන ලදී.
EDA වැඩසටහන මෙන් නොව, මෙය ඇමරිකානු ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුවේ "හවුල්කාර ධාරිතා ගොඩනැගීමේ" (Building Partner Capacity) වැඩසටහන යටතේ 100%ක්ම නොමිලේ ලබා දුන් පූර්ණ පරිත්යාගයකි.
සම්පූර්ණ පැකේජය: මෙහි ඇති ඩොලර් මිලියන 19ක වටිනාකමට අතිනවීන ගුවන් යානය පමණක් ඇතුළත් නොවේ. අතිනවීන සමුද්රීය මුරසංචාරක සංවේදක (sensors), ඉහළ තාක්ෂණයෙන් යුත් රේඩාර් සහ විශේෂිත කැමරා ඇතුළු සෑම දෙයකම පිරිවැය ඇමරිකානු රජය විසින් දරන ලදී.
නොමිලේ පුහුණුව ඇතුළත් වේ: ඔවුන් යානයේ යතුරු පමණක් අප අතට දී නිහඬ වූයේ නැත. ශ්රී ලංකා ගුවන් හමුදා නියමුවන්ට, පියාසර ඉංජිනේරුවන්ට සහ කාර්මික ශිල්පීන්ට කැන්සාස් සහ ෆ්ලොරිඩා වෙත ගොස් විශේෂිත පුහුණුවක් ලැබීමට අවශ්ය පිරිවැය ඇමරිකාව විසින් දැරූ අතර, ඉන් අනතුරුව රත්මලාන ගුවන් හමුදා කඳවුරේදී දැඩි ප්රායෝගික ඒකාබද්ධතා වැඩසටහනක් ද ක්රියාත්මක කරන ලදී.
මීළඟ වතාවේදී ශ්රී ලංකාව බටහිර පැරණි හමුදා උපකරණ බැහැර කරන "කුණු කූඩයක්" බවට පවසන සටහනක් ඔබ දුටුවහොත්, මෙම කරුණු සහිතව ඔබට ඔවුන්ව නිවැරදි කළ හැකිය.
ඉහළ වට්ටම් සහිත EDA පවරාදීම් (වෙරළාරක්ෂක කටර් සහ සී රේන්ජර් හෙලිකොප්ටර් වැනි) සහ කිසිදු පිරිවැයකින් තොර අතිනවීන පරිත්යාගයන් (King Air 360ER වැනි) එකට එකතු වීම යනු විශාල භූ-දේශපාලනික ජයග්රහණයකි. එමඟින් ශ්රී ලංකාවට සිය දැවැන්ත සුවිශේෂී ආර්ථික කලාපය (EEZ) ආරක්ෂා කර ගැනීමටත්, රටේ ආර්ථිකය බිඳ නොදමමින් ඉහළ පෙළේ ගුවන් සහ නාවික තාක්ෂණය භාවිත කරමින් දේශීය ස්වභාවික ආපදාවලට ප්රතිචාර දැක්වීමටත් මනා පිටුවහලක් ලැබේ.