ඔබ දන්නවද ඔලිම්පික් තරඟාවලිය කියන්නේ ලෝකයේ තියෙන ලොකුම සහ අභිමානවත්ම ක්රීඩා සැණකෙළිය වුණත්, අද වෙද්දී ලෝකයේ කිසිම රටක් මේක තමන්ගේ රටේ පවත්වන්න කැමති නෑ කියලා?
2004 අවුරුද්දේදි, අනේ ඔලිම්පික් අපේ රටේ පවත්වන්නකො කියලා රටවල් 12 ක් මේකට තරඟ කළා. 2008 වෙද්දි රටවල් 10 ක් තරඟ කළා. හැබැයි අන්තිමට 2024 වෙද්දී මොකද වුණේ? ලෝකයේම රටවල් වලින් ඉතුරු වුණේ පැරිස් සහ ලොස් ඇන්ජලීස් කියන නගර දෙක විතරයි! අනිත් හැම නගරයක්ම තරඟයෙන් කලින්ම අයින් වුණා. මේ හින්දා ජාත්යන්තර ඔලිම්පික් කමිටුවට සිද්ධ වුණා මේ නගර දෙකටම 2024 සහ 2028 ඔලිම්පික් පවත්වන්න අවස්ථාව දෙන්න.
ඇයි මේ තරම් අභිමානවත්, බිලියන 3 කට වඩා මිනිස්සු ටීවී එකෙන් බලන ඔලිම්පික් උළෙල තමන්ගේ රටේ පවත්වන්න අද ලෝකයේ නායකයෝ බය වෙන්නේ? මේක පිටිපස්සේ තියෙන මහා ඛේදවාචකය ගැන අද අපි කතා කරමු.
ඔලිම්පික් තරඟාවලියක් පවත්වන්න නගරයක් තෝරගද්දී IOC එක අදාළ නගරයට ලොකු කොන්දේසි ගොඩක් දානවා. 1992 ඉඳන් 2020 වෙනකම් ඔලිම්පික් වලට අලුතින් ක්රීඩා ගණනාවක් එකතු කළා. ඒ කියන්නේ මේ සේරම ක්රීඩා වලට අලුත් ක්රීඩාංගණ සහ ලෝකේ වටෙන්ම එන දස දහස් ගාණක් ක්රීඩකයින්ට ඉන්න අලුත් ගෙවල් හදන්න ඕනේ.
2000 දී සිඩ්නි අලුත් ක්රීඩාංගණ 15 ක් හැදුවා.
2004 දී ඇතන්ස් 22 ක් හැදුවා.
2008 දී බීජිං 12 ක් හැදුවා.
මේවා හදන්න යන වියදම සුළුපටු නෑ. පහුගිය අවුරුදු 30 ඇතුළත ඔලිම්පික් පවත්වන්න ගිය වියදම ඩොලර් බිලියන 10 ත් 25 ත් අතර වෙනවා. හැබැයි මේක ක්රීඩාංගණ හදන්න ගිය වියදම විතරයි! නගරයේ පාරවල්, කෝච්චි පීලි, සබ්වේ හදන්න ගිය වියදමත් එකතු කළාම රුසියාවේ සෝචි ඔලිම්පික් එකට ඩොලර් බිලියන 51 ක් සහ ටෝකියෝ ඔලිම්පික් එකට ඩොලර් බිලියන 35 ක් ගිහින් තියෙනවා!
මේ තරම් මහා වියදමක් කළාට, ටිකට් විකුණලා, ටීවී වලට පෙන්නලා, ස්පොන්සර්ලාගෙන් හම්බවෙන්නේ මේ වියදමෙන් පොඩි ගාණක් විතරයි. ඉතුරු බිලියන ගානක ණය බර ඔක්කොම ගෙවන්න වෙන්නේ ඒ රටේ ඉන්න අහිංසක මිනිස්සුන්ට!
ඔලිම්පික් කමිටුව මේ රටවල් රවට්ටන්න පාවිච්චි කරන ලස්සනම වචනය තමයි "Legacy" (උරුමය). ඔවුන් කියන්නේ "ඔව් මේක දැන් පාඩුයි තමයි, හැබැයි මේ හදන ක්රීඩාංගණ, පාරවල්, කෝච්චි වලින් අනාගතයේදී ඔයාලගේ නගරයට මාර ලාභයක් එනවා" කියලා. ඒ වගේම ලෝකයේම ටීවී වල මේ නගරය පෙන්නන නිසා සංචාරකයෝ පිරිලා ඉතිරිලා යාවි කියලත් ඔවුන් කියනවා.
හැබැයි මේවා ඔක්කොම පට්ටපල් බොරු!
සංචාරකයෝ එන්නේ නෑ: ඇට්ලන්ටා, සිඩ්නි සහ සෝල් වල කරපු පරීක්ෂණ වලින් ඔප්පු වෙලා තියෙනවා, ඔලිම්පික් එකෙන් පස්සේ මේ නගර වලට එන සංචාරකයින්ගේ ප්රමාණය වැඩිවෙලා නෑ, අඩුවෙලා කියලා! ට්රැෆික් වැඩිවීම, අධික රස්නය වගේ දේවල් නිසා ටීවී එකෙන් දකින නගරයට එන්න මිනිස්සු බය වෙනවා.
වැඩකට නැති පාරවල්: රුසියාව ඩොලර් බිලියන 8.7 ක් වියදම් කරලා හදපු රේල් පාර අද මහා අසාර්ථක ව්යාපෘතියක්. රියෝ නගරය බිලියන 4 ක් වියදම් කරලා හදපු සබ්වේ ලයින් එකෙන් දුප්පත් මිනිස්සුන්ට කිසිම වැඩක් නෑ.
මේ Legacy බොරුවේ භයානකම ප්රතිඵලය තමයි "White Elephants" (සුදු අලි). ඒ කියන්නේ කෝටි ගණන් වියදම් කරලා හදලා, දැන් කිසිම වැඩකට ගන්නේ නැතුව අතහැරලා දාලා තියෙන මහා ක්රීඩාංගණ.
බීජිං ඔලිම්පික් එකට ඩොලර් මිලියන 460 ක් වියදම් කරලා හදපු Bird's Nest වගේ ක්රීඩාංගණයක ආසන 90,000 ක් තියෙනවා. ඔලිම්පික් ඉවර වුණාට පස්සේ එහේ ඉන්න ෆුට්බෝල් ටීම් එකට මේක පාවිච්චි කරන්න කිව්වත්, ඒ ටීම් එකට උපරිම සෙනඟ එන්නේ 10,000 යි! ඉතින් එයාලා මේක ඕන නෑ කියලා ප්රතික්ෂේප කළා. දැන් මේ යෝධ ක්රීඩාංගණය නඩත්තු කරන්න විතරක් නගරයට අවුරුද්දකට ඩොලර් මිලියන 10 ක් පාඩු වෙනවා!
2004 ඇතන්ස් ක්රීඩාංගණ දැන් කැලෑවට ගිහින්. රියෝ වල හදපු ක්රීඩාංගණ 27 න් 12 කම අවුරුද්දක් යනකම් කිසිම මැච් එකක් තිබ්බේ නෑ. මිනිස්සුන්ගේ සල්ලි මේ විදිහට නාස්ති වෙනවා දකිද්දී, කිසිම රටක මිනිස්සු තමන්ගේ රටේ ඔලිම්පික් තියනවට කැමති වෙන්නේ නෑ.
මේ නාස්තිය හින්දා 2024 ඔලිම්පික් එකට ඉල්ලපු බොස්ටන්, හැම්බර්ග්, රෝමය සහ බුඩාපෙස්ට් කියන නගර වල මිනිස්සු පාරට බැහැලා විරෝධතා කරලා ඒ නගර තරඟයෙන් අයින් කරගත්තා.
මේක ඔලිම්පික් කමිටුවට අලුත් දෙයක් නෙවෙයි. 1984 ඔලිම්පික් එකටත් මෙහෙමම වුණා. ඒ වෙලාවේ ලොස් ඇන්ජලීස් නගරය කිව්වා "අපි ඔලිම්පික් තියන්නම්, හැබැයි අපි අලුතින් කිසිම දෙයක් හදන්නේ නෑ. අපේ තියෙන පරණ ස්ටේඩියම් වල මැච් තියනවා, ළමයි කැම්පස් වල හොස්ටල් වල නිදාගනී" කියලා. IOC එකට වෙන කරන්න දෙයක් නැති නිසා ඒකට කැමති වුණා.
පුදුමෙකට වගේ 1984 ලොස් ඇන්ජලීස් ඔලිම්පික් එකෙන් කිසිම පාඩුවක් වුණේ නෑ, එයාලා ලාභයක් හෙව්වා!
දැන් IOC එකට තේරිලා තියෙනවා නගර වලට අලුත් ක්රීඩාංගණ හදන්න කියලා බල කරොත්, කවුරුත් ඔලිම්පික් ගන්න එන්නේ නෑ කියලා. ඒ නිසා ඔවුන් දැන් තාවකාලික ක්රීඩාංගණ පාවිච්චි කරන්න අවසර දීලා තියෙනවා.
හැබැයි ගොඩක් විචාරකයෝ කියන්නේ මේකට තියෙන හොඳම සහ ස්ථිරම විසඳුම මේක නෙවෙයි කියලා. ඒ අය යෝජනා කරන්නේ ඔලිම්පික් පවත්වන්න එක ස්ථිර නගරයක් තෝරගන්න කියලා! (උදාහරණයක් විදිහට ඔලිම්පික් වල උපන්ගම වෙන ග්රීසිය හෝ ලොස් ඇන්ජලීස් වගේ ධනවත් නගරයක්).
එතකොට හැමදාම ඔලිම්පික් තියෙන්නේ එහේ. ලෝකේ වටේම නගර බංකොලොත් වෙන්නේ නෑ, සුදු අලි වගේ ක්රීඩාංගණ හැදෙන්නේ නෑ, ඒ වගේම පරිසරයට වෙන හානියත් ගොඩක් අඩුවෙනවා. හැබැයි මේකෙන් රටින් රටට ඔලිම්පික් යද්දී තියෙන ඒ "නැවුම් බව සහ උද්යෝගය" නැතිවෙලා යන්නත් පුළුවන්.
කොහොම වුණත්, ලෝකයේ රටවල් තව දුරටත් මේ ණය උගුලට අහුවෙන්න ලෑස්ති නෑ. ඊළඟ ඔලිම්පික් කිහිපය සාර්ථක වුණේ නැත්නම්, ඔලිම්පික් වල අනාගතය ලොකු අනතුරක වැටෙන එක නම් අනිවාර්යයි!
ලෝකයේ රටවල් ඔලිම්පික් පවත්වන්න බයවෙන මේ අමුතු ආර්ථික කතාව ගැන ඔබට හිතෙන්නේ මොනවද? ඔලිම්පික් පවත්වන්න එක ස්ථිර නගරයක් තෝරන එකට ඔබ එකඟද? ඔබේ අදහස් පහළින් අනිවාර්යයෙන්ම Comment කරන්න. ඒ වගේම මේ වටිනා තොරතුරු අනිත් අයටත් දැනගන්න අනිවාර්යයෙන්ම Share කරන්න සහ ලිපියට Like එකක් දාන්නත් අමතක කරන්න එපා!
2004 අවුරුද්දේදි, අනේ ඔලිම්පික් අපේ රටේ පවත්වන්නකො කියලා රටවල් 12 ක් මේකට තරඟ කළා. 2008 වෙද්දි රටවල් 10 ක් තරඟ කළා. හැබැයි අන්තිමට 2024 වෙද්දී මොකද වුණේ? ලෝකයේම රටවල් වලින් ඉතුරු වුණේ පැරිස් සහ ලොස් ඇන්ජලීස් කියන නගර දෙක විතරයි! අනිත් හැම නගරයක්ම තරඟයෙන් කලින්ම අයින් වුණා. මේ හින්දා ජාත්යන්තර ඔලිම්පික් කමිටුවට සිද්ධ වුණා මේ නගර දෙකටම 2024 සහ 2028 ඔලිම්පික් පවත්වන්න අවස්ථාව දෙන්න.
ඇයි මේ තරම් අභිමානවත්, බිලියන 3 කට වඩා මිනිස්සු ටීවී එකෙන් බලන ඔලිම්පික් උළෙල තමන්ගේ රටේ පවත්වන්න අද ලෝකයේ නායකයෝ බය වෙන්නේ? මේක පිටිපස්සේ තියෙන මහා ඛේදවාචකය ගැන අද අපි කතා කරමු.
ඔලිම්පික් තරඟාවලියක් පවත්වන්න නගරයක් තෝරගද්දී IOC එක අදාළ නගරයට ලොකු කොන්දේසි ගොඩක් දානවා. 1992 ඉඳන් 2020 වෙනකම් ඔලිම්පික් වලට අලුතින් ක්රීඩා ගණනාවක් එකතු කළා. ඒ කියන්නේ මේ සේරම ක්රීඩා වලට අලුත් ක්රීඩාංගණ සහ ලෝකේ වටෙන්ම එන දස දහස් ගාණක් ක්රීඩකයින්ට ඉන්න අලුත් ගෙවල් හදන්න ඕනේ.
2000 දී සිඩ්නි අලුත් ක්රීඩාංගණ 15 ක් හැදුවා.
2004 දී ඇතන්ස් 22 ක් හැදුවා.
2008 දී බීජිං 12 ක් හැදුවා.
මේවා හදන්න යන වියදම සුළුපටු නෑ. පහුගිය අවුරුදු 30 ඇතුළත ඔලිම්පික් පවත්වන්න ගිය වියදම ඩොලර් බිලියන 10 ත් 25 ත් අතර වෙනවා. හැබැයි මේක ක්රීඩාංගණ හදන්න ගිය වියදම විතරයි! නගරයේ පාරවල්, කෝච්චි පීලි, සබ්වේ හදන්න ගිය වියදමත් එකතු කළාම රුසියාවේ සෝචි ඔලිම්පික් එකට ඩොලර් බිලියන 51 ක් සහ ටෝකියෝ ඔලිම්පික් එකට ඩොලර් බිලියන 35 ක් ගිහින් තියෙනවා!
මේ තරම් මහා වියදමක් කළාට, ටිකට් විකුණලා, ටීවී වලට පෙන්නලා, ස්පොන්සර්ලාගෙන් හම්බවෙන්නේ මේ වියදමෙන් පොඩි ගාණක් විතරයි. ඉතුරු බිලියන ගානක ණය බර ඔක්කොම ගෙවන්න වෙන්නේ ඒ රටේ ඉන්න අහිංසක මිනිස්සුන්ට!
ඔලිම්පික් කමිටුව මේ රටවල් රවට්ටන්න පාවිච්චි කරන ලස්සනම වචනය තමයි "Legacy" (උරුමය). ඔවුන් කියන්නේ "ඔව් මේක දැන් පාඩුයි තමයි, හැබැයි මේ හදන ක්රීඩාංගණ, පාරවල්, කෝච්චි වලින් අනාගතයේදී ඔයාලගේ නගරයට මාර ලාභයක් එනවා" කියලා. ඒ වගේම ලෝකයේම ටීවී වල මේ නගරය පෙන්නන නිසා සංචාරකයෝ පිරිලා ඉතිරිලා යාවි කියලත් ඔවුන් කියනවා.
හැබැයි මේවා ඔක්කොම පට්ටපල් බොරු!
සංචාරකයෝ එන්නේ නෑ: ඇට්ලන්ටා, සිඩ්නි සහ සෝල් වල කරපු පරීක්ෂණ වලින් ඔප්පු වෙලා තියෙනවා, ඔලිම්පික් එකෙන් පස්සේ මේ නගර වලට එන සංචාරකයින්ගේ ප්රමාණය වැඩිවෙලා නෑ, අඩුවෙලා කියලා! ට්රැෆික් වැඩිවීම, අධික රස්නය වගේ දේවල් නිසා ටීවී එකෙන් දකින නගරයට එන්න මිනිස්සු බය වෙනවා.
වැඩකට නැති පාරවල්: රුසියාව ඩොලර් බිලියන 8.7 ක් වියදම් කරලා හදපු රේල් පාර අද මහා අසාර්ථක ව්යාපෘතියක්. රියෝ නගරය බිලියන 4 ක් වියදම් කරලා හදපු සබ්වේ ලයින් එකෙන් දුප්පත් මිනිස්සුන්ට කිසිම වැඩක් නෑ.
මේ Legacy බොරුවේ භයානකම ප්රතිඵලය තමයි "White Elephants" (සුදු අලි). ඒ කියන්නේ කෝටි ගණන් වියදම් කරලා හදලා, දැන් කිසිම වැඩකට ගන්නේ නැතුව අතහැරලා දාලා තියෙන මහා ක්රීඩාංගණ.
බීජිං ඔලිම්පික් එකට ඩොලර් මිලියන 460 ක් වියදම් කරලා හදපු Bird's Nest වගේ ක්රීඩාංගණයක ආසන 90,000 ක් තියෙනවා. ඔලිම්පික් ඉවර වුණාට පස්සේ එහේ ඉන්න ෆුට්බෝල් ටීම් එකට මේක පාවිච්චි කරන්න කිව්වත්, ඒ ටීම් එකට උපරිම සෙනඟ එන්නේ 10,000 යි! ඉතින් එයාලා මේක ඕන නෑ කියලා ප්රතික්ෂේප කළා. දැන් මේ යෝධ ක්රීඩාංගණය නඩත්තු කරන්න විතරක් නගරයට අවුරුද්දකට ඩොලර් මිලියන 10 ක් පාඩු වෙනවා!
2004 ඇතන්ස් ක්රීඩාංගණ දැන් කැලෑවට ගිහින්. රියෝ වල හදපු ක්රීඩාංගණ 27 න් 12 කම අවුරුද්දක් යනකම් කිසිම මැච් එකක් තිබ්බේ නෑ. මිනිස්සුන්ගේ සල්ලි මේ විදිහට නාස්ති වෙනවා දකිද්දී, කිසිම රටක මිනිස්සු තමන්ගේ රටේ ඔලිම්පික් තියනවට කැමති වෙන්නේ නෑ.
මේ නාස්තිය හින්දා 2024 ඔලිම්පික් එකට ඉල්ලපු බොස්ටන්, හැම්බර්ග්, රෝමය සහ බුඩාපෙස්ට් කියන නගර වල මිනිස්සු පාරට බැහැලා විරෝධතා කරලා ඒ නගර තරඟයෙන් අයින් කරගත්තා.
මේක ඔලිම්පික් කමිටුවට අලුත් දෙයක් නෙවෙයි. 1984 ඔලිම්පික් එකටත් මෙහෙමම වුණා. ඒ වෙලාවේ ලොස් ඇන්ජලීස් නගරය කිව්වා "අපි ඔලිම්පික් තියන්නම්, හැබැයි අපි අලුතින් කිසිම දෙයක් හදන්නේ නෑ. අපේ තියෙන පරණ ස්ටේඩියම් වල මැච් තියනවා, ළමයි කැම්පස් වල හොස්ටල් වල නිදාගනී" කියලා. IOC එකට වෙන කරන්න දෙයක් නැති නිසා ඒකට කැමති වුණා.
පුදුමෙකට වගේ 1984 ලොස් ඇන්ජලීස් ඔලිම්පික් එකෙන් කිසිම පාඩුවක් වුණේ නෑ, එයාලා ලාභයක් හෙව්වා!
දැන් IOC එකට තේරිලා තියෙනවා නගර වලට අලුත් ක්රීඩාංගණ හදන්න කියලා බල කරොත්, කවුරුත් ඔලිම්පික් ගන්න එන්නේ නෑ කියලා. ඒ නිසා ඔවුන් දැන් තාවකාලික ක්රීඩාංගණ පාවිච්චි කරන්න අවසර දීලා තියෙනවා.
හැබැයි ගොඩක් විචාරකයෝ කියන්නේ මේකට තියෙන හොඳම සහ ස්ථිරම විසඳුම මේක නෙවෙයි කියලා. ඒ අය යෝජනා කරන්නේ ඔලිම්පික් පවත්වන්න එක ස්ථිර නගරයක් තෝරගන්න කියලා! (උදාහරණයක් විදිහට ඔලිම්පික් වල උපන්ගම වෙන ග්රීසිය හෝ ලොස් ඇන්ජලීස් වගේ ධනවත් නගරයක්).
එතකොට හැමදාම ඔලිම්පික් තියෙන්නේ එහේ. ලෝකේ වටේම නගර බංකොලොත් වෙන්නේ නෑ, සුදු අලි වගේ ක්රීඩාංගණ හැදෙන්නේ නෑ, ඒ වගේම පරිසරයට වෙන හානියත් ගොඩක් අඩුවෙනවා. හැබැයි මේකෙන් රටින් රටට ඔලිම්පික් යද්දී තියෙන ඒ "නැවුම් බව සහ උද්යෝගය" නැතිවෙලා යන්නත් පුළුවන්.
කොහොම වුණත්, ලෝකයේ රටවල් තව දුරටත් මේ ණය උගුලට අහුවෙන්න ලෑස්ති නෑ. ඊළඟ ඔලිම්පික් කිහිපය සාර්ථක වුණේ නැත්නම්, ඔලිම්පික් වල අනාගතය ලොකු අනතුරක වැටෙන එක නම් අනිවාර්යයි!
ලෝකයේ රටවල් ඔලිම්පික් පවත්වන්න බයවෙන මේ අමුතු ආර්ථික කතාව ගැන ඔබට හිතෙන්නේ මොනවද? ඔලිම්පික් පවත්වන්න එක ස්ථිර නගරයක් තෝරන එකට ඔබ එකඟද? ඔබේ අදහස් පහළින් අනිවාර්යයෙන්ම Comment කරන්න. ඒ වගේම මේ වටිනා තොරතුරු අනිත් අයටත් දැනගන්න අනිවාර්යයෙන්ම Share කරන්න සහ ලිපියට Like එකක් දාන්නත් අමතක කරන්න එපා!
