රටක මාතෘ මරණ අනුපාතය (Maternal Mortality Ratio - MMR) යනු සජීවී උපත් 100,000 කට සිදුවන මාතෘ මරණ සංඛ්යාවයි. මෙය හුදෙක් සෞඛ්ය දර්ශකයක් පමණක් නොව, රටක සමස්ත තත්ත්වය මැන බලන ඉතා වැදගත් මිම්මකි.
ඉන් ප්රධාන වශයෙන් පහත කරුණු පෙන්නුම් කරයි:
1. සෞඛ්ය පද්ධතියේ ගුණාත්මකභාවය සහ සූදානම
ගර්භණී සමයේදී, දරු ප්රසූතියේදී සහ පශ්චාත් ප්රසව සමයේදී මවුවරුන්ට ලැබෙන වෛද්ය ප්රතිකාරවල ප්රමිතිය මෙයින් පැහැදිලි වේ. විශේෂයෙන්ම, පශ්චාත් ප්රසව රුධිර වහනය (PPH), ගර්භණී විෂවීම (Pre-eclampsia/Eclampsia) සහ ආසාදන (Sepsis) වැනි හදිසි තත්ත්වයන් කළමනාකරණය කිරීමට රෝහල්, ප්රසව හා නිර්වින්දන කාර්ය මණ්ඩල මෙන්ම දැඩි සත්කාර ඒකක (ICU) සතුව ඇති හැකියාව මෙයින් සෘජුවම නිරූපණය වේ.
2. සෞඛ්ය සේවාවන් සඳහා ඇති ප්රවේශය (Access to Healthcare)
සියලුම කාන්තාවන්ට අවශ්ය මොහොතේදී ප්රමාදයකින් තොරව සුදුසුකම් ලත් වෛද්යවරුන් සහ පහසුකම් සහිත රෝහල් වෙත ළඟා වීමට ඇති හැකියාව මෙයින් තහවුරු වේ. යටිතල පහසුකම් සහ ප්රවාහන දුෂ්කරතා ද මීට බලපායි.
3. කාන්තාවන්ගේ සමාජ හා ආර්ථික තත්ත්වය
මාතෘ මරණ අනුපාතය මඟින් රටේ කාන්තාවන්ගේ පෝෂණ මට්ටම (විශේෂයෙන් රක්තහීනතාවය වළක්වා ගැනීම), අධ්යාපනය සහ සමාජයේ ඔවුන්ට ඇති පිළිගැනීම අඟවයි. දරිද්රතාවය සහ කාන්තාවන්ගේ සෞඛ්යය පිළිබඳ සමාජයේ ඇති නොසැලකිලිමත්භාවය ඉහළ මාතෘ මරණ අනුපාතයකට සෘජුවම බලපායි.
4. මහජන සෞඛ්ය ප්රතිපත්තිවල සාර්ථකත්වය
පවුල් සැලසුම් සේවා, පූර්ව ප්රසව සායන (Antenatal Care) සහ මහජන සෞඛ්ය ආයතන මට්ටමින් ක්රියාත්මක වන වැඩසටහන් කෙතරම් ඵලදායී ලෙස ක්රියාත්මක වන්නේද යන්න මෙයින් මැන බැලිය හැක.
සමස්තයක් ලෙස ගත් කල, මාතෘ මරණ අනුපාතය යනු රටක සෞඛ්ය පද්ධතියේ ශක්තිමත්භාවය මෙන්ම සමාජ සාධාරණත්වය පෙන්වන කැඩපතකි
High income Countries වලින් US disproportionately high maternal mortality rate එකක් පෙන්වන්නේ access to healthcare අඩු නිසා. මිනිස්සුන්ට ගෙවා ගන්න සල්ලි නෑ. Healthcare afford කර ගන්න බැරි උනාමත් තාක්ෂණය කොච්චර හොදයි කිව්වත් නැති බැරි උන් මැරිලා යනවා
ඉන් ප්රධාන වශයෙන් පහත කරුණු පෙන්නුම් කරයි:
1. සෞඛ්ය පද්ධතියේ ගුණාත්මකභාවය සහ සූදානම
ගර්භණී සමයේදී, දරු ප්රසූතියේදී සහ පශ්චාත් ප්රසව සමයේදී මවුවරුන්ට ලැබෙන වෛද්ය ප්රතිකාරවල ප්රමිතිය මෙයින් පැහැදිලි වේ. විශේෂයෙන්ම, පශ්චාත් ප්රසව රුධිර වහනය (PPH), ගර්භණී විෂවීම (Pre-eclampsia/Eclampsia) සහ ආසාදන (Sepsis) වැනි හදිසි තත්ත්වයන් කළමනාකරණය කිරීමට රෝහල්, ප්රසව හා නිර්වින්දන කාර්ය මණ්ඩල මෙන්ම දැඩි සත්කාර ඒකක (ICU) සතුව ඇති හැකියාව මෙයින් සෘජුවම නිරූපණය වේ.
2. සෞඛ්ය සේවාවන් සඳහා ඇති ප්රවේශය (Access to Healthcare)
සියලුම කාන්තාවන්ට අවශ්ය මොහොතේදී ප්රමාදයකින් තොරව සුදුසුකම් ලත් වෛද්යවරුන් සහ පහසුකම් සහිත රෝහල් වෙත ළඟා වීමට ඇති හැකියාව මෙයින් තහවුරු වේ. යටිතල පහසුකම් සහ ප්රවාහන දුෂ්කරතා ද මීට බලපායි.
3. කාන්තාවන්ගේ සමාජ හා ආර්ථික තත්ත්වය
මාතෘ මරණ අනුපාතය මඟින් රටේ කාන්තාවන්ගේ පෝෂණ මට්ටම (විශේෂයෙන් රක්තහීනතාවය වළක්වා ගැනීම), අධ්යාපනය සහ සමාජයේ ඔවුන්ට ඇති පිළිගැනීම අඟවයි. දරිද්රතාවය සහ කාන්තාවන්ගේ සෞඛ්යය පිළිබඳ සමාජයේ ඇති නොසැලකිලිමත්භාවය ඉහළ මාතෘ මරණ අනුපාතයකට සෘජුවම බලපායි.
4. මහජන සෞඛ්ය ප්රතිපත්තිවල සාර්ථකත්වය
පවුල් සැලසුම් සේවා, පූර්ව ප්රසව සායන (Antenatal Care) සහ මහජන සෞඛ්ය ආයතන මට්ටමින් ක්රියාත්මක වන වැඩසටහන් කෙතරම් ඵලදායී ලෙස ක්රියාත්මක වන්නේද යන්න මෙයින් මැන බැලිය හැක.
සමස්තයක් ලෙස ගත් කල, මාතෘ මරණ අනුපාතය යනු රටක සෞඛ්ය පද්ධතියේ ශක්තිමත්භාවය මෙන්ම සමාජ සාධාරණත්වය පෙන්වන කැඩපතකි
High income Countries වලින් US disproportionately high maternal mortality rate එකක් පෙන්වන්නේ access to healthcare අඩු නිසා. මිනිස්සුන්ට ගෙවා ගන්න සල්ලි නෑ. Healthcare afford කර ගන්න බැරි උනාමත් තාක්ෂණය කොච්චර හොදයි කිව්වත් නැති බැරි උන් මැරිලා යනවා