පෘතුගීසීන් නොආවා නම් ලංකාව මුස්ලිම් රාජ්යයක් වෙයිද? ඉතිහාසයේ සැඟවුණු කවුළුවකින් බැලීමක්
"ඉතිහාසය යනු සිදු වූ දේ පිළිබඳ වාර්තාවකි. නමුත් සිදු නොවූ දේ ගැන සිතීමෙන් අපට අනාගතය දෙස නව මානයකින් බැලිය හැකිය." වර්ෂ 1505 දී ලොරෙන්සෝ ද අල්මේදාගේ නායකත්වයෙන් යුත් පෘතුගීසි නෞකා කොළඹ වරායට ගසාගෙන නොආවා නම් අද ශ්රී ලංකාවේ ඉරණම කුමක් වනු ඇත්ද? මෙය හුදෙක් රසවත් ප්රබන්ධයක් පමණක් නොවේ; නූතන ඉතිහාසඥයින් සහ විද්වතුන් අතර කතාබහට ලක්වන ප්රබල 'විකල්ප ඉතිහාස' (Counterfactual history) මාතෘකාවකි. එමඟින් මතුකරන ප්රබලතම තර්කයක් වන්නේ, පෘතුගීසීන් නොපැමිණියේ නම් ශ්රී ලංකාව, අද ඉන්දුනීසියාව හෝ මාලදිවයින මෙන් ඉස්ලාමීය සංස්කෘතියක් සහිත හෝ මුස්ලිම් බහුතරයක් වෙසෙන රාජ්යයක් වීමට විශාල ඉඩකඩක් තිබූ බවයි.
ඉන්දියන් සාගරයේ අරාබි ඒකාධිකාරය
පෘතුගීසීන් ලංකාවට පැමිණෙන 16 වැනි සියවසේ මුල් භාගය වන විටත්, පෙරදිග සහ අපරදිග යා කළ අතිවිශාල සමුද්රීය වෙළෙඳ ජාලයේ පාලනය සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ පැවතුණේ අරාබි සහ මුස්ලිම් වෙළෙඳුන් අතේය. කුළුබඩු, මුතු, මැණික් සහ සේද රෙදි හුවමාරු වූයේ ඔවුන්ගේ නැව් මඟිනි.එකල කෝට්ටේ රාජධානියේ ප්රධාන වරාය වූ 'කොලොන්තොට' (කොළඹ) මෙන්ම බේරුවල, ගාල්ල සහ පුත්තලම වැනි වරාය නගරවල ආධිපත්යය දැරුවේ මෙම මුස්ලිම් වෙළෙඳුන්ය. ඔවුන් හුදෙක් වෙළෙඳුන් පමණක් නොව, කෝට්ටේ රජවරුන්ගේ රේගු නිලධාරීන්, බදු එකතු කරන්නන් සහ ආර්ථික උපදේශකයින් ලෙසද ක්රියා කළහ. මේ නිසා දේශපාලනික තීරණ ගැනීම්වලදී ඔවුන්ට රජවරුන්ට බලපෑම් කිරීමේ හැකියාවක් ගොඩනැඟී තිබුණි.
ආසියානු කලාපයේ පරිවර්තනය: ඉන්දුනීසියාව සහ මාලදිවයින
මෙම ඉතිහාස තර්කයට පදනම් වන ප්රබලතම සාක්ෂි හමුවන්නේ අපගේ අසල්වැසි කලාපයෙනි. අද ලෝකයේ විශාලතම මුස්ලිම් ජනගහනයක් වෙසෙන ඉන්දුනීසියාවත්, මැලේසියාවත් අතීතයේදී ප්රබල බෞද්ධ සහ හින්දු බලපෑම්වලට නතුව තිබූ රාජ්යයන් විය. ශ්රී විජය සහ මජපහිත් වැනි යෝධ බෞද්ධ/හින්දු අධිරාජ්යයන් එහි පැවතුණි. එහෙත් 13 වැනි සියවසේ සිට අරාබි වෙළෙඳුන්ගේ ආගමනයත් සමඟ ක්රමයෙන් එරට පාලකයන් ඉස්ලාම් දහම වැළඳගත් අතර, සාමකාමීව සම්පූර්ණ කලාපයම මුස්ලිම් කලාපයක් බවට පරිවර්තනය විය.අපගේ සමීපතම අසල්වැසියා වන මාලදිවයිනද 12 වැනි සියවස දක්වාම බෞද්ධ රාජ්යයක්ව පැවතුණි. ක්රි.ව. 1153 දී එහි පාලකයා ඉස්ලාම් දහම වැළඳගැනීමත් සමඟ සමස්ත රාජ්යයම මුස්ලිම් රාජ්යයක් බවට පත් විය. යුරෝපීයයන්ගේ ආගමනයට පෙර ඉන්දියන් සාගරය පුරා පැතිර ගියේ මෙම 'වෙළෙඳාම හරහා සිදුවන සංස්කෘතික ආක්රමණ' රටාවයි. පෘතුගීසීන් ලංකාවට නොපැමිණියේ නම්, ශ්රී ලංකාවද මෙම ආසියානු ප්රවණතාවයේ මීළඟ ගොදුර හෝ ගමනාන්තය වීමේ පැහැදිලි අවදානමක් (හෝ සම්භාවිතාවක්) පැවතුණි.
පෘතුගීසි ආගමනය: ඉතිහාසයේ හැරවුම් ලක්ෂ්යය
පෘතුගීසීන් ලංකාවට පැමිණියේ වෙළෙඳාමට පමණක් නොවේ. යුරෝපයේදී අරාබිවරුන් (මුවර්වරුන්) සමඟ ඔවුන්ට තිබූ ආගමික සහ දේශපාලනික සතුරුකම් කුරුස යුද්ධ දක්වා දිවයයි. එබැවින් පෘතුගීසීන්ගේ ප්රධාන අරමුණක් වූයේ පෙරදිග අරාබි වෙළෙඳ බලය විනාශ කිරීමයි.කොළඹ කොටුව ගොඩනැඟූ පසුව පෘතුගීසීන් කළ ප්රධානතම කාර්යය නම්, කොළඹ සහ ඒ අවට වෙරළබඩින් මුස්ලිම් වෙළෙඳුන්ව පන්නා දැමීමයි. වෙරළබඩින් පලවා හරිනු ලැබූ මුස්ලිම්වරුන්ව එකල සෙනරත් රජු විසින් උඩරට සහ නැගෙනහිර පළාත්වල පදිංචි කරවන ලදී. පෘතුගීසීන්ගේ මෙම මැදිහත්වීම නිසා ලංකාවේ වෙළෙඳ ආධිපත්යය මඟින් ක්රමයෙන් ගොඩනැඟෙමින් තිබූ අරාබි දේශපාලන සහ සංස්කෘතික බලය සම්පූර්ණයෙන්ම බිඳ වැටුණි.
එය අනිවාර්යයෙන්ම සිදුවිය හැකිව තිබුණාද?
විකල්ප ඉතිහාසය තුළ කිසිවක් 100% ක් ස්ථිර නැත. ලංකාව සම්පූර්ණ මුස්ලිම් රාජ්යයක් වීමට තිබූ ඉඩකඩ සීමා කරන සාධක කිහිපයක්ද ඉතිහාසඥයෝ පෙන්වා දෙති:- බුදුදහමේ ආයතනික ශක්තිය: මාලදිවයින හෝ ඉන්දුනීසියාව මෙන් නොව, ලංකාවේ රාජ්යත්වය සහ බුදුදහම (විශේෂයෙන් දළදා වහන්සේ) අතර තිබුණේ වෙන් කළ නොහැකි බැඳීමකි. භික්ෂු සමාජය සහ සාමාන්ය ජනයා අතර තිබූ ශක්තිමත් බැඳීම නිසා පාලකයෙකුට පහසුවෙන් වෙනත් ආගමක් වැළඳගැනීමට තිබූ ඉඩකඩ සීමිත විය.
- සිංහල රජවරුන්ගේ ප්රතිරෝධය: විදේශීය ආක්රමණ හමුවේ අභ්යන්තරයට පසුබැස ගරිල්ලා සටන් ක්රම මඟින් රාජ්යය ආරක්ෂා කරගැනීමේ ශක්තියක් සිංහල රජවරුන්ට තිබුණි.
නිගමනය
පෘතුගීසීන් 1505 දී ලංකාවට නොපැමිණියේ නම්, අරාබි වෙළෙඳුන් තවදුරටත් ලංකාවේ ආර්ථිකය පාලනය කරනු ඇත. ඔවුන්ගේ ධනය සහ බලය හමුවේ, විශේෂයෙන්ම වරායබඩ නගර සහ ප්රභූ පන්තිය ඉස්ලාමීය සංස්කෘතියට අනුගත වීමේ වේගවත් ක්රියාවලියක් නිර්මාණය වීමට විශාල ඉඩක් පැවතුණි. එයින් අදහස් වන්නේ සමස්ත ලංකාවම මුස්ලිම් රාජ්යයක් බවට පත්වන බවම නොවුණත්, වර්තමානයට වඩා ඉතා දැඩි ඉස්ලාමීය ආභාෂයක් සහ විශාල මුස්ලිම් ජනගහනයක් සහිත භූමියක් බවට ශ්රී ලංකාව පත්වීමට තිබූ ඉඩකඩ අතිශයින් ප්රබල බවයි.අප අද දකින ශ්රී ලංකාවේ සමාජ, ආගමික සහ දේශපාලන සිතියම තීරණය කළ ප්රබලතම සාධකයක් ලෙස පෘතුගීසි ආගමනය සැලකිය හැක්කේ එබැවිනි.
