ඔව්, මෙවැනි ක්රමවේදයන් ලෝකයේ සමහර රටවල
ක්රියාත්මක වේ. පාරිසරික හෝ මාර්ග නීති විරෝධී ක්රියා වීඩියෝ කර රජයට ලබා දීමෙන් පසු අයකර ගන්නා දඩ මුදලින් ප්රතිශතයක් (Bounty) එම පුද්ගලයාට ලබාදෙන මෙවැනි වැඩසටහන්
"Bounty Programs" ලෙස හඳුන්වනු ලබයි.
1. මෙවැනි ක්රම දැනට ක්රියාත්මක වන රටවල්
තයිවානය (කුණු දැමීම සහ මාර්ග නීති කඩකිරීම)
තයිවානයේ
"පාරිසරික අපද්රව්ය බැහැර කිරීමේ පනත" (Waste Disposal Act) යටතේ, යම් පුද්ගලයෙකු පාරට කුණු, සිගරට් කොට හෝ කෙළ ගැසීම වැනි දේ කරන ආකාරය ඩෑෂ්කැම් (Dashcam) හෝ ජංගම දුරකථනයෙන් වීඩියෝ කර බලධාරීන්ට ලබා දිය හැක.
- ලැබෙන ත්යාගය: අයකර ගන්නා දඩ මුදලින් 30% ත් 50% ත් අතර ප්රතිශතයක් වීඩියෝව ලබා දුන් පුද්ගලයාට ලැබේ.
- ප්රතිඵලය: මෙයින් ලැබෙන ඉහළ ආදායම නිසා රථවාහනවල කැමරා සවිකරගෙන මෙවැනි වැරදි අල්ලා ගැනීමටම කැපවුණු වෘත්තීය "Bounty Hunters" (ත්යාග දඩයම්කරුවන්) පිරිසක් පවා තයිවානයේ නිර්මාණය වී ඇත.
ඇමරික එක්සත් ජනපදය - නිව්යෝර්ක් නගරය (වාහන පණගන්වා නතර කර තැබීම)
නිව්යෝර්ක් නගරයේ
Citizens Air Complaint Program නමැති වැඩසටහනක් ඇත. වාණිජ ට්රක් රථ හෝ බස් රථ එන්ජිම ක්රියාත්මක කරමින් නතර කර තබාගෙන පරිසරයට දුම පිටකරන අවස්ථා විනාඩි 3 ක වීඩියෝවක් මගින් වාර්තා කළ හැක.
- ලැබෙන ත්යාගය: දඩ මුදලින් 25% සිට 50% දක්වා ප්රතිශතයක් (ඩොලර් 350 සිට 2,000+ දක්වා) වීඩියෝ කළ පුද්ගලයාට හිමිවේ.
- ප්රතිඵලය: ඇතැම් පුද්ගලයන් මෙවැනි වීඩියෝ රජයට ලබාදීමෙන්ම වසරකට ඩොලර් 100,000 කට වඩා (රුපියල් කෝටි 3 කට ආසන්න) මුදලක් උපයති.
වියට්නාමය (රථවාහන වැරදි)
2025 වසරේදී වියට්නාමය විසින් හඳුන්වා දුන් අලුත් නීතියක් (Decree 176) යටතේ, රථවාහන නීති කඩකිරීම් වීඩියෝ කර යවන පුරවැසියන්ට අයකර ගන්නා දඩයෙන්
10% දක්වා ප්රතිශතයක් ත්යාග ලෙස ලබාදෙනු ලැබේ.
2. බොහෝ රටවල් මෙවැනි ක්රම භාවිත නොකරන්නේ ඇයි?
බොහෝ රටවල (එක්සත් රාජධානිය, දකුණු කොරියාව වැනි) ඩෑෂ්කැම් වීඩියෝ මගින් රථවාහන වැරදි පිළිබඳ පොලිසියට පැමිණිලි කිරීමට පහසුකම් තිබුණද,
ඒ සඳහා මුදල් ගෙවීමක් සිදු නොකරයි.
මුදල් ත්යාග ලබාදීමට ගියහොත් මතුවන ප්රධාන ගැටලු කිහිපයක් මෙසේය:
┌────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ මුදල් ත්යාග ක්රමයේ ඇති අවදානම් │
├───────────────────┬───────────────────┬────────────────────────────────┤
│ 1. තාක්ෂණික වංචා │ 2. රණ්ඩු සරුවල් │ 3. නීතිමය සහ පෞද්ගලිකත්ව │
│ සහ වීඩියෝ වෙනස්│ සහ ප්රචණ්ඩත්වය │ ගැටලු │
│ කිරීම │ │ │
├───────────────────┼───────────────────┼────────────────────────────────┤
│ • AI සහ Deepfakes │ • පාරේ රණ්ඩු ඇතිවීම│ • පෞද්ගලිකත්වයට හානි වීම │
│ • ව්යාජ සිදුවීම් │ • පළිගැනීම් │ • පැමිණිලි අධික වී යාන්ත්රණය │
│ • වීඩියෝ කපා වෙනස් │ • අනතුරු වැඩිවීම │ හිරවීම │
│ කිරීම │ │ │
└───────────────────┴───────────────────┴────────────────────────────────┘
අ. වීඩියෝ තාක්ෂණයෙන් වෙනස් කිරීමේ හැකියාව (Video Tampering)
නූතන AI තාක්ෂණය සහ වීඩියෝ එඩිටිං මගින් වෙනත් වාහනයක අංක තහඩුවක් යෙදීම, වීඩියෝවේ වෙලාව වෙනස් කිරීම හෝ ව්යාජ වීඩියෝ සෑදීම ඉතා පහසුය. මේවා සැබෑ ඒවාද නැතහොත් මුදල් සෙවීමට කළ වංචාදැයි පරීක්ෂා කිරීමට රජයට විශාල මුදලක් හා කාලයක් වැය කිරීමට සිදුවේ.
ආ. මහා මාර්ගයේ ප්රචණ්ඩත්වය සහ නීතිය අතට ගැනීම (Road Rage)
යම් රියදුරෙකු තමන්ව වෙනත් අයෙකු වීඩියෝ කරන බව දුටුවහොත්, එම ස්ථානයේදීම මහපාරේ ලොකු රණ්ඩු සරුවල් සහ පහරදීම් ඇතිවිය හැක. එසේම හොඳ වීඩියෝ දර්ශනයක් ගැනීමට පිටුපසින් හඹායාම නිසා නොසිතන රථවාහන අනතුරු සිදු විය හැක.
ඇ. පුද්ගලිකත්වයට හානි වීම (Privacy Issues)
මුදල් සෙවීමේ අරමුණින් තවත් පුද්ගලයෙකු පසුපස හඹා යමින් වීඩියෝ කිරීම පුද්ගලිකත්වයට තර්ජනයකි. සෑම පුරවැසියෙකුම තවත් අයෙකු දෙස සැකයෙන් බලන, ඔත්තු බලන සමාජයක් නිර්මාණය වීම සමාජීය වශයෙන් යහපත් නොවේ.
ඈ. සිදුවීමේ සම්පූර්ණ සත්යය නොපෙනීම (Lack of Context)
තත්පර 10 ක වීඩියෝ කැබැල්ලකින් පෙනෙන්නේ එක් වාහනයක් පාරේ ඉර කපාගෙන අනෙක් පසට ගිය බව පමණක් විය හැක. නමුත් ඉදිරියෙන් ආ බල්ලෙකු බේරා ගැනීමට හෝ පාරේ තිබූ ගලක් මඟහැරීමට ඔහු එසේ කළ බව වීඩියෝවෙන් නොපෙනී යා හැක. මෙවැනි දහස් ගණනක් වීඩියෝ පරීක්ෂා කිරීමට යාමෙන් නීතිමය පද්ධතිය සම්පූර්ණයෙන්ම හිරවීම සිදුවේ.
