ලිටානි ගඟ දක්වා ඊශ්රායල් හමුදා ඉදිරියට: හෙස්බොල්ලා නිරායුධ කරන තෙක් පසු නොබසින බවට අනතුරු ඇඟවීම්
(විදෙස් වාර්තාකරු විසිනි)
ලෙබනනයේ දකුණුදිග දේශසීමාව හරහා දැවැන්ත හමුදා මෙහෙයුමක් දියත් කර ඇති ඊශ්රායල ආරක්ෂක අංශ, මේ වන විට දේශසීමාවේ සිට කිලෝමීටර් 30ක් දුරින් පිහිටි 'ලිටානි' (Litani) නදිය දක්වා වූ කලාපය සිය පූර්ණ පාලනයට නතු කරගෙන තිබේ. ඊශ්රායල හමුදා මෙම ප්රදේශවලට ඇතුළු වීමට පෙර එහි සිවිල් වැසියන්ට ආරක්ෂිත ප්රදේශ කරා ඉවත් වන ලෙසට පෙර දැනුම්දීම් සිදු කර තිබුණි. ඒ අනුව, ඉකුත් පෙබරවාරි 28 වැනිදා ආරම්භ වූ ඉරාන යුද අර්බුදයෙන් පසුව පමණක් ලෙබනන් වැසියන් ලක්ෂ 12කට අධික පිරිසකට සිය ගම්බිම් සහ නිවාස අතහැර වෙනත් ප්රදේශ කරා පලා යාමට සිදුව ඇත.
ඊශ්රායලය ලෙබනනය ආක්රමණය කළේ ඇයි?
මෙම නවතම අර්බුදය නිර්මාණය වන්නේ පෙබරවාරි 28 වැනිදා ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සහ ඊශ්රායලය ඒකාබද්ධව ඉරානයට එරෙහිව දියත් කළ යුදමය තත්ත්වයත් සමඟිනි. එම අවස්ථාවේදී ඊශ්රායලය පැහැදිලි ප්රකාශයක් කරමින් කියා සිටියේ, ලෙබනනයේ ක්රියාත්මක 'හෙස්බොල්ලා' (Hezbollah) සංවිධානය ඊශ්රායලයට පහර නොදෙන්නේ නම්, තමන් ද ලෙබනනයට පහර නොදෙන බවයි.
එහෙත්, සිය ප්රධානතම අනුග්රාහකයා වන ඉරානයට සහය දැක්වීමේ අරමුණින් හෙස්බොල්ලා සංවිධානය ඊශ්රායල සිවිල් වැසියන් ඉලක්ක කරමින් ඩ්රෝන සහ රොකට් ප්රහාර සියදහස් ගණනක් එල්ල කිරීම ආරම්භ කළේය. අද දක්වාම නොකඩවා ක්රියාත්මක වන මෙම ප්රහාර මාලාව, ඊශ්රායල හමුදාවන්ට ලෙබනනය අභ්යන්තරයට කඩා වැදීමට ප්රධානතම හේතුව වී තිබේ.
කවුද මේ හෙස්බොල්ලා?
හෙස්බොල්ලා යනු හුදෙක් ආයුධ සන්නද්ධ ත්රස්ත කණ්ඩායමක් පමණක් නොව, ලෙබනන් දේශපාලනය තුළ ද මුල් බැසගත් පක්ෂයකි. ලෙබනනයේ වෙසෙන ෂියා මුස්ලිම් ජනතාවගේ සහය ලබන ඔවුන්ට, ලෙබනන් පාර්ලිමේන්තුව තුළ මන්ත්රී නියෝජිතයින් 15 දෙනෙකු ද සිටී. 1982 වසරේදී ඉරානයේ ආගමික පාලනයේ සෘජු මූල්ය සහ ආයුධ මැදිහත්වීම මත බිහිවූ මෙම සංවිධානයේ ප්රධාන අරමුණු වන්නේ, මැදපෙරදිග කලාපයෙන් බටහිර බලපෑම් තුරන් කිරීම, ඊශ්රායලය නම් රාජ්යය සිතියමෙන් අතුගා දැමීම සහ ලෙබනනය තුළ ඉස්ලාමීය රාජ්යයක් බිහිකිරීමයි.
ලෙබනන් රජයට ඇති විශාලතම හිසරදය වී ඇත්තේ ද මෙම සංවිධානයයි. ලෙබනන් රජයේ නිල හමුදාවට අවනත නොවන හෙස්බොල්ලා සංවිධානය, නීතිවිරෝධී ලෙස රට තුළ වෙනමම බලගතු හමුදාවක් නඩත්තු කරමින් සිටී.
ජනතාවගේ අප්රසාදය සහ වෙනස් වූ ජනගහනය
2024 වසරේදී සුප්රකට 'Arab Barometer' පර්යේෂණ ආයතනය විසින් සිදු කරන ලද සමීක්ෂණයකට අනුව, ලෙබනන් වැසියන්ගෙන් 55%ක්ම හෙස්බොල්ලා සංවිධානයේ ක්රියාකාරකම් දැඩිව ප්රතික්ෂේප කරති.
මේ අතර ලෙබනනයේ සමාජ ව්යුහය ද කාලයත් සමඟ දැවැන්ත පෙරළියකට ලක්ව ඇත. 1932 දී සිදු කරන ලද සංගණනයට අනුව එරට ජනගහනයෙන් 51.2%ක් ක්රිස්තියානි භක්තිකයින් වූ අතර මුස්ලිම් ජාතිකයින් සිටියේ 42%ක් පමණි. එහෙත් අද වන විට ක්රිස්තියානි ජනගහනය 32% - 40% ත් අතර ප්රතිශතයක් දක්වා පහත වැටී ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. පුදුමයට කරුණ නම් 1932න් පසු අද දක්වාම ලෙබනනය තුළ නිල ජනගහන සංගණනයක් පවත්වා නොතිබීමයි. එසේ වී ඇත්තේ, දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ පැවති ක්රිස්තියානි - මුස්ලිම් අභ්යන්තර සන්නද්ධ ගැටුම් සහ හෙස්බොල්ලා - ඊශ්රායල යුද තත්ත්වයන් හේතුවෙන් ස්ථාවර ආණ්ඩුවක් පවත්වාගෙන යාමට නොහැකි වීමෙනි.
පොහොසත් ලෙබනනය බංකොලොත් වීම
අතීතයේදී "මැදපෙරදිග පැරිසිය" ලෙස විරුදාවලි ලත්, ආර්ථික වශයෙන් අතිශය පොහොසත් රාජ්යයක්ව පැවති ලෙබනනයට අද වන විට "වැලේ වැල් නැති" තත්ත්වයක් උදා වී තිබේ. රජයට අකීකරු සන්නද්ධ කණ්ඩායමක් රට තුළ ක්රියාත්මක වීමත්, ඔවුන් නිරන්තරයෙන් ඊශ්රායලය සමඟ යුද ගැටුම් ඇතිකර ගැනීමත් මීට ප්රධාන හේතුවයි. 2023 වසරේදී හමාස් සංවිධානය ඊශ්රායලයට පහර දීමත් සමඟ, ඊට සමගාමීව හෙස්බොල්ලා සංවිධානය ද ඊශ්රායලයට ප්රහාර එල්ල කිරීම ඇරඹූ අතර, එම යුදමය තත්ත්වය වසර 3ක් පුරා ඇදී ගියේය.
ලෙබනනයේ අනාගතය කුමක් වෙයිද?
මාර්තු මස මුල සිට යළිත් වරක් හෙස්බොල්ලා සංවිධානය ප්රහාර එල්ල කිරීම හේතුවෙන් මෙලෙස ලිටානි ගඟ දක්වා ලෙබනනය ආක්රමණය කර ඇති ඊශ්රායලය, දැඩි කොන්දේසියක් පනවා තිබේ. එනම්, තම හමුදා ආපසු කැඳවන්නේ "හෙස්බොල්ලා සංවිධානය මුළුමනින්ම නිරායුධ කිරීමෙන් පසුව පමණක්" බවයි. මෙය ලෙබනන් ආණ්ඩුවේ වගකීමක් බව පෙන්වා දෙන ඊශ්රායල අග්රාමාත්යවරයා, ඒ සඳහා ලෙබනන් රජයට අවශ්ය සහය ලබා දීමට ද තමන් සූදානම් බව ප්රකාශ කර ඇත.
කෙසේ වෙතත්, දේශපාලන විශ්ලේෂකයින් පෙන්වා දෙන්නේ හෙස්බොල්ලා සංවිධානය නිරායුධ කර, ලෙබනනයේ නිල රාජ්ය හමුදාව ශක්තිමත් කරන තුරු ලෙබනනය අද වැටී ඇති ආර්ථික හා සමාජීය ප්රපාතයෙන් කිසිදා ගොඩ ඒමට නොහැකි වනු ඇති බවයි.
