මේ හෑල්ල කෙටියෙන් දාපන් නාන1) සභාවේ මාසික ධර්ම දේශනා නවත්වීම
- බුද්ධ දේශනාවට අනුකූලව: බුද්ධ ශාසනය සමාජ හිතය උදෙසා “ධම්මසක්ච කරව” (ධර්මය පෙරළව යොදව) කියා ප්රමුඛ කරයි. දේශනා යථාවත් පැවැත්වීම ප්රසාදය, සද්ධා, සීල, භාවනාව පොසන්නා. එවන් ජන සේවාව නවත්වීම බුද්ධගාමී අරුතෙන් ඉවතට යන ක්රියාවකි.
- උචිත විවරණ: රාජ්ය/පොදු ආයතනයක් ලෙස සභාව සංවිධානය කරන්නේ නම්, බහුආගමික මට්ටමක සාධාරණත්වය, නීතිගත සැලසුම්, මුදල්-පාලනය, භාගිදාරීත්වය වැනි කරුණු හේතුවෙන් වැඩසටහන් සකස්/ව සන්ශෝධනය කළ හැක. එය “බුද්ධදර්ශනයට විරුද්ධ” බව පාලි න්යායෙන් කියමැනීමේ තරම: හේතු මොනවාද කියලා තීරණය වෙනවා. සරලව, එකලස්ව කියන විට—ධර්ම දේශනාව නවත්වන්නේ අනිත්යා, අනාගත වැඩසටහන්, නීතිමය හේතු හෝ බහුආගමික සමබරතාවය නිසා නම්, ඒක බුද්ධ වෛර බවක් ලෙස හඳුන්වන්න අත්යාවශ්යවම හිතුන යුතු නැහැ. නමුත් බෞද්ධ ජනභාගය එයට ප්රතිවිරෝධී නම්, සංවදාත්මකව සාකච්ඡා කළ යුතුයි.
- ධර්ම නීතික මූල පද: සමාජ නායකයින්ට “සප්පය උපස්ථාන” (සුදුසු උපකාර) කිරීම කුසල්. ධර්ම දේශනා නවත්වන්නේ නම්, ඒ වෙනුවට සමාජ උපාය: විහාරස්ථාන, ප්රාදේශීය මධ්යස්ථාන, පාසල් ශාලා, හෝ සබර ලොකු ඇසුරුම් ශාලා භාවිතා කරමින් පරිපූර්ණයෙන් හෝ නියමිත වාරිකයකින් පවත්වා ගැනීම. මෙය සම්බන්ධව සභාව සමඟ සාකච්ඡා කර සමුහ සම්මතයක් සොයන්න.
2) නගර සභාවේ බුද්ධ ප්රතිමා ඉවත් කිරීම
- බුද්ධ සම්ප්රදායේ සමාජානුකුලතාව: බුද්ධ ප්රතිමා යනු බුද්ධුන් වහන්සේගේ ගුණ සරණිය. සර්වාදීනට අනිතිහාරයක් නොකරයි. ජනස්ථලවල බුද්ධ ප්රතිමා ඇතිවීම ශ්රී ලංකාවේ ඉතිහාසය, සංස්කෘතිය හා බෞද්ධ අභිමානයේ කොටසකි.
- නීති-ජනතා සම්මතය: පොදු ස්ථානයක ආගමික චිත්රකරණ ගැන රටේ නීති/ප්රතිපත්ති, බහුආගමික සමාජයේ සමාන වගකීම්, නිදහස් ප්රකාශය, හා සංස්කෘතික පාරම්පරිකත්වය සැපයීම—all relevant. ඉවත් කිරීමේ හේතු මොනවාද? අධිකරණීය නියෝගයකිද? නව ගොඩනැගිලි සැලසුම් හේතුවෙන්ද? ඇදහිල්ලට විරුද්ධ අභිමතයකිද? මෙම හේතු අනුව බුද්ධගාමී අර්ථකථනය වෙනස් වේ.
- බුද්ධ දර්ශනයෙන් අවවාද: ධම්මපදයේ “අත්තනා ව අක්ඛතානාම” (Dhp 160) කියා නගාසිටිනුයේ සුරකිම-නිශ්චලත්වය, නමුත් ද්වේශයකින් නොවේ. බුද්ධානුස්සතියෙන් යුක්තව, මෘදු, නිර්මාණාත්මක සමාජ සංවාදය කරනු. වෛරය නැතිව ගෞරවයෙන් හේතු පෙන්වා ඉල්ලීම “සම්මා වාචා” සහ “සම්මා සංකප්ප”.
3) බුද්ධගාමට අදාල දුර
- සෘජුවම බුද්ධවාදයට පටහැනි දේවල්: බුද්ධ ප්රතිමාව නාශ කිරීම, තුණිකඩ කිරීම, අපහාස කිරීම වැනි අනාචාර. එය සමාජ විරූපකාරී හා අසත්කාරී ක්රියාවන්. මෙවන් ක්රියාවන් ද්වේශ සංකල්පයන් පෝෂණය කරයි.
- සෘජුව නොවූ නීතිමය/ස්ථාපිත හේතු නිසා ඉවත් කිරීම: තාවකාලික වෙනස්කම්, නව ගොඩනැගිල්ලක්, සම්මත රෙගුලාසි හේතුවෙන් ලොකු ද්වේශයක් හෝ බෞද්ධ වෛරයක් නැතිව සිදු කරන්නේ නම්, බුද්ධගාමට විරුද්ධ අභිමතයක් ලෙස හඳුනාගැනීමට පෙර සත්ය කරුණු පරීක්ෂා කර බලන්න. බුද්ධවාසී මාර්ගය යනු “සච්චං භේතෙත්වා”—ඇත්ත සොයාගෙන කථා කිරීම (MN58 යොමුව විය හැක; කරුණාකර සන්දර්භ පරීක්ෂා කරන්න).
4) ප්රයෝගික ක්රියාමාර්ග මාර්ග
- කරුණා සහ සම්මාවාචාව: සභා නායකයන් අමතන්න. ලිපි/දෛනික පැමිණිලි කළහොත්, ගෞරවයෙන්, ද්වේශ හෝ අපහාස නැතිව, හේතු අහන්න. සත්ය තොරතුරු ලියා ගන්න.
- සමාජ සන්නිවේදන: බෞද්ධ සමාජය, විහාර, දේශනායේ පිරිස් එක්කර සාමකාමී රැස්වීම්, අත්සන් එක්කරීම්. බොරු, අතිශයෝක්තිය, දේශ පාලන දඟලීම් වලට නොදී, පරමාර්ථ කරුණු පමණක් ඉදිරිපත් කරන්න. “ආරත වෙරද” වලක්වන්න (AN5.162 වැනි මෘදු උපදේශ; සන්දර්භය තහවුරු කරන්න).
- විකල්ප විසඳුම්: දේශනා සභාව විසින් නොවූවද නිසි ස්ථානයක, නියමිත වේලාවක, සබඳතා සංවිධානයකින් යළි පවත්වා ගැනීමට යෝජනා. ප්රතිමා ගැන—ප්රතිස්ථාපනය/තවත් සුදුසු ස්ථානයක ස්ථාපනය, සංරක්ෂණය, හෝ බහුආගමික අපහාස නොවෙන පරිදි ක්රමිකමොඩල් සොයන්න.
- නීති රීති: නීතිමය පදනම පරීක්ෂා කරන්න. සභාවට එය ඉවත්/නවත්වන අයිතිය කෙසේද? පෞරාණික වස්තු සංරක්ෂණ නීති, සම්ප්රදායික/පාරම්පරික අයිතිවාසිකම්, ජනප්රතිනිධි වගකීම්. නීතිමය උපදේශකයෙක්ගෙන් මෘදු උපදෙස් ගන්න.
5) ධර්මික මාර්ග—කාමචණ්ඩ, වයපඩා, ඩිටි, අවිජ්ජා වැළැක්වීම
- කෝපයෙන් නොව, ප්රඥාවෙන් ක්රියා කරන්න. මනුස්සයින් වෙනස් අදහස් දරනෝ ය. “උපේක්ෂා” පවත්වාගෙන යමින් දේශනා, ප්රතිමා, සම්ප්රදාය ආරක්ෂා කිරීමට ධර්මීය මංචල සොයන්න.
- මිතුරන්ට මෙට්ටා: “සබ්බෙ සතා සුඛිතා හෝන්තු.” විරුද්ධ මත අදහස් දරන අයත් ඒ රැහැනට ඇතුළත්.
Pilime Ain karala Bana Nawaththuwa ta Kamak Naha Lu...මේ හෑල්ල කෙටියෙන් දාපන් නාන
කුරානය තියෙන ටික දැම්ම නම් මරු ඈ1) සභාවේ මාසික ධර්ම දේශනා නවත්වීම
- බුද්ධ දේශනාවට අනුකූලව: බුද්ධ ශාසනය සමාජ හිතය උදෙසා “ධම්මසක්ච කරව” (ධර්මය පෙරළව යොදව) කියා ප්රමුඛ කරයි. දේශනා යථාවත් පැවැත්වීම ප්රසාදය, සද්ධා, සීල, භාවනාව පොසන්නා. එවන් ජන සේවාව නවත්වීම බුද්ධගාමී අරුතෙන් ඉවතට යන ක්රියාවකි.
- උචිත විවරණ: රාජ්ය/පොදු ආයතනයක් ලෙස සභාව සංවිධානය කරන්නේ නම්, බහුආගමික මට්ටමක සාධාරණත්වය, නීතිගත සැලසුම්, මුදල්-පාලනය, භාගිදාරීත්වය වැනි කරුණු හේතුවෙන් වැඩසටහන් සකස්/ව සන්ශෝධනය කළ හැක. එය “බුද්ධදර්ශනයට විරුද්ධ” බව පාලි න්යායෙන් කියමැනීමේ තරම: හේතු මොනවාද කියලා තීරණය වෙනවා. සරලව, එකලස්ව කියන විට—ධර්ම දේශනාව නවත්වන්නේ අනිත්යා, අනාගත වැඩසටහන්, නීතිමය හේතු හෝ බහුආගමික සමබරතාවය නිසා නම්, ඒක බුද්ධ වෛර බවක් ලෙස හඳුන්වන්න අත්යාවශ්යවම හිතුන යුතු නැහැ. නමුත් බෞද්ධ ජනභාගය එයට ප්රතිවිරෝධී නම්, සංවදාත්මකව සාකච්ඡා කළ යුතුයි.
- ධර්ම නීතික මූල පද: සමාජ නායකයින්ට “සප්පය උපස්ථාන” (සුදුසු උපකාර) කිරීම කුසල්. ධර්ම දේශනා නවත්වන්නේ නම්, ඒ වෙනුවට සමාජ උපාය: විහාරස්ථාන, ප්රාදේශීය මධ්යස්ථාන, පාසල් ශාලා, හෝ සබර ලොකු ඇසුරුම් ශාලා භාවිතා කරමින් පරිපූර්ණයෙන් හෝ නියමිත වාරිකයකින් පවත්වා ගැනීම. මෙය සම්බන්ධව සභාව සමඟ සාකච්ඡා කර සමුහ සම්මතයක් සොයන්න.
2) නගර සභාවේ බුද්ධ ප්රතිමා ඉවත් කිරීම
- බුද්ධ සම්ප්රදායේ සමාජානුකුලතාව: බුද්ධ ප්රතිමා යනු බුද්ධුන් වහන්සේගේ ගුණ සරණිය. සර්වාදීනට අනිතිහාරයක් නොකරයි. ජනස්ථලවල බුද්ධ ප්රතිමා ඇතිවීම ශ්රී ලංකාවේ ඉතිහාසය, සංස්කෘතිය හා බෞද්ධ අභිමානයේ කොටසකි.
- නීති-ජනතා සම්මතය: පොදු ස්ථානයක ආගමික චිත්රකරණ ගැන රටේ නීති/ප්රතිපත්ති, බහුආගමික සමාජයේ සමාන වගකීම්, නිදහස් ප්රකාශය, හා සංස්කෘතික පාරම්පරිකත්වය සැපයීම—all relevant. ඉවත් කිරීමේ හේතු මොනවාද? අධිකරණීය නියෝගයකිද? නව ගොඩනැගිලි සැලසුම් හේතුවෙන්ද? ඇදහිල්ලට විරුද්ධ අභිමතයකිද? මෙම හේතු අනුව බුද්ධගාමී අර්ථකථනය වෙනස් වේ.
- බුද්ධ දර්ශනයෙන් අවවාද: ධම්මපදයේ “අත්තනා ව අක්ඛතානාම” (Dhp 160) කියා නගාසිටිනුයේ සුරකිම-නිශ්චලත්වය, නමුත් ද්වේශයකින් නොවේ. බුද්ධානුස්සතියෙන් යුක්තව, මෘදු, නිර්මාණාත්මක සමාජ සංවාදය කරනු. වෛරය නැතිව ගෞරවයෙන් හේතු පෙන්වා ඉල්ලීම “සම්මා වාචා” සහ “සම්මා සංකප්ප”.
3) බුද්ධගාමට අදාල දුර
- සෘජුවම බුද්ධවාදයට පටහැනි දේවල්: බුද්ධ ප්රතිමාව නාශ කිරීම, තුණිකඩ කිරීම, අපහාස කිරීම වැනි අනාචාර. එය සමාජ විරූපකාරී හා අසත්කාරී ක්රියාවන්. මෙවන් ක්රියාවන් ද්වේශ සංකල්පයන් පෝෂණය කරයි.
- සෘජුව නොවූ නීතිමය/ස්ථාපිත හේතු නිසා ඉවත් කිරීම: තාවකාලික වෙනස්කම්, නව ගොඩනැගිල්ලක්, සම්මත රෙගුලාසි හේතුවෙන් ලොකු ද්වේශයක් හෝ බෞද්ධ වෛරයක් නැතිව සිදු කරන්නේ නම්, බුද්ධගාමට විරුද්ධ අභිමතයක් ලෙස හඳුනාගැනීමට පෙර සත්ය කරුණු පරීක්ෂා කර බලන්න. බුද්ධවාසී මාර්ගය යනු “සච්චං භේතෙත්වා”—ඇත්ත සොයාගෙන කථා කිරීම (MN58 යොමුව විය හැක; කරුණාකර සන්දර්භ පරීක්ෂා කරන්න).
4) ප්රයෝගික ක්රියාමාර්ග මාර්ග
- කරුණා සහ සම්මාවාචාව: සභා නායකයන් අමතන්න. ලිපි/දෛනික පැමිණිලි කළහොත්, ගෞරවයෙන්, ද්වේශ හෝ අපහාස නැතිව, හේතු අහන්න. සත්ය තොරතුරු ලියා ගන්න.
- සමාජ සන්නිවේදන: බෞද්ධ සමාජය, විහාර, දේශනායේ පිරිස් එක්කර සාමකාමී රැස්වීම්, අත්සන් එක්කරීම්. බොරු, අතිශයෝක්තිය, දේශ පාලන දඟලීම් වලට නොදී, පරමාර්ථ කරුණු පමණක් ඉදිරිපත් කරන්න. “ආරත වෙරද” වලක්වන්න (AN5.162 වැනි මෘදු උපදේශ; සන්දර්භය තහවුරු කරන්න).
- විකල්ප විසඳුම්: දේශනා සභාව විසින් නොවූවද නිසි ස්ථානයක, නියමිත වේලාවක, සබඳතා සංවිධානයකින් යළි පවත්වා ගැනීමට යෝජනා. ප්රතිමා ගැන—ප්රතිස්ථාපනය/තවත් සුදුසු ස්ථානයක ස්ථාපනය, සංරක්ෂණය, හෝ බහුආගමික අපහාස නොවෙන පරිදි ක්රමිකමොඩල් සොයන්න.
- නීති රීති: නීතිමය පදනම පරීක්ෂා කරන්න. සභාවට එය ඉවත්/නවත්වන අයිතිය කෙසේද? පෞරාණික වස්තු සංරක්ෂණ නීති, සම්ප්රදායික/පාරම්පරික අයිතිවාසිකම්, ජනප්රතිනිධි වගකීම්. නීතිමය උපදේශකයෙක්ගෙන් මෘදු උපදෙස් ගන්න.
5) ධර්මික මාර්ග—කාමචණ්ඩ, වයපඩා, ඩිටි, අවිජ්ජා වැළැක්වීම
- කෝපයෙන් නොව, ප්රඥාවෙන් ක්රියා කරන්න. මනුස්සයින් වෙනස් අදහස් දරනෝ ය. “උපේක්ෂා” පවත්වාගෙන යමින් දේශනා, ප්රතිමා, සම්ප්රදාය ආරක්ෂා කිරීමට ධර්මීය මංචල සොයන්න.
- මිතුරන්ට මෙට්ටා: “සබ්බෙ සතා සුඛිතා හෝන්තු.” විරුද්ධ මත අදහස් දරන අයත් ඒ රැහැනට ඇතුළත්.