පිළිකාවට එරෙහිව ඔබේම සිරුර සන්නද්ධ කරන නව යුගය: mRNA පිළිකා එන්නත් ගැන ඔබ දැනගත යුතුම කරුණු 5ක්
කොවිඩ්-19 වසංගතය හමුවේ ලොව පුරා භාවිතයට ගැනුණු mRNA තාක්ෂණය දැන් වෛද්ය විද්යාවේ වඩාත්ම අභියෝගාත්මක සීමාව වෙත ළඟා වී ඇත. එනම් පිළිකා මර්දනයයි. සාම්ප්රදායික එන්නත් මගින් බාහිරින් පැමිණෙන වෛරස් හෝ බැක්ටීරියා හඳුනා ගැනීමට සිරුර පුහුණු කළ ද, මෙම නවතම පිළිකා එන්නත් සටන් කරන්නේ සිරුරේ
සෛලීය මට්ටමේ සිදුවන විකෘතිතා (Cellular mutations) නිසා හටගන්නා 'ඇතුළත' සතුරෙකුට එරෙහිවය. මෙය හුදු ඖෂධයක් ලබා දීමක් නොව, ඔබේම ප්රතිශක්තිකරණ පද්ධතියේ සෛලවලට පිළිකාව හඳුනාගෙන විනාශ කිරීමට ලබා දෙන ඉතා දියුණු "බුද්ධිමය පුහුණුවකි."
පිළිකා රෝග විද්යාව සහ ජෛව තාක්ෂණයේ (Biotechnology) මෙම පෙරළිය පිළිබඳව ඔබ දැනගත යුතුම තාක්ෂණික සහ විද්යාත්මක කරුණු 5ක් මෙන්න.
1. මෙය රෝගය වැළැක්වීමට නොව, දැනට පවතින පිළිකාව සුව කිරීමට කරන ප්රතිකාරයකි
බොහෝ දෙනා එන්නත් යනු රෝග වැළැක්වීමට පමණක් (Preventive) ඇති දෙයක් ලෙස සිතුව ද, මේවා
'Therapeutic Vaccines' හෙවත් ප්රතිකාරාත්මක එන්නත් වේ. මෙහිදී මූලිකව අවධානය යොමු කරන්නේ දැනටමත් පිළිකාව වැළඳී ඇති රෝගීන්ගේ පිළිකා සෛල වර්ධනය පාලනය කිරීමට හෝ ශල්යකර්මයකින් පසු ඉතිරිව ඇති ක්ෂුද්ර පිළිකා සෛල විනාශ කිරීමේ
අතිරේක ප්රතිකාරයක් (Adjuvant treatment) ලෙස භාවිත කිරීමටයි.
මෙහි ඇති විශේෂත්වය වන්නේ
ප්රතිශක්තිකරණ මතකය (Immune Memory) නිර්මාණය කිරීමයි. එන්නත මගින් ලබා දෙන පුහුණුව නිසා, සිරුරේ ප්රතිශක්තිකරණ සෛල එන්නත විනාශ වී ගිය පසුව ද දිගු කාලීනව පිළිකා සෛල හඳුනා ගැනීමට සමත් වේ. එමගින් පිළිකාව නැවත ඇතිවීම (Recurrence) වැළැක්වීමේ ප්රබල හැකියාවක් පවතී.
2. ඔබේ පිළිකාවටම අනන්ය වූ 'ඇඟිලි සලකුණු' තාක්ෂණය (Personalization)
සෑම පිළිකා රෝගියෙකුගේම පිළිකා සෛල තුළ ඇති විකෘතිතා, ඇඟිලි සලකුණක් මෙන් රෝගියාගෙන් රෝගියාට වෙනස් වේ. එම නිසා එක් පොදු ඖෂධයක් සියලු දෙනාටම එකසේ ගැලපෙන්නේ නැත. මෙම නව mRNA ප්රතිකාරයේ හරය වන්නේ එය
'individualised' හෙවත් පුද්ගලීකරණය කළ ප්රතිකාරයක් වීමයි.
මෙහිදී රෝගියාගේ පිළිකා පටක සහ රුධිර සාම්පල ලබාගෙන, ඒවායේ ජාන අනුපිළිවෙල (Genetic sequencing) පරීක්ෂා කරනු ලැබේ. ඉන්පසු එම රෝගියාගේ පිළිකාවටම පමණක් ආවේණික වූ 'නියෝ-ඇන්ටිජන්' (Neoantigens) හඳුනාගෙන, ඒවාට පහර දිය හැකි සුවිශේෂී mRNA අනුපිළිවෙලක් රසායනාගාරය තුළ නිර්මාණය කරයි.
"ඇඟිලි සලකුණු මෙන්ම, සෑම පිළිකා විකෘතියක්ම රෝගියාගෙන් රෝගියාට අනන්ය වේ."
3. කෘතිම බුද්ධිය (AI) සහ දත්ත විශ්ලේෂණයේ තීරණාත්මක මැදිහත්වීම
පුද්ගලීකරණය කළ එන්නතක් නිපදවීමේදී ඇති ලොකුම අභියෝගය වන්නේ රෝගියෙකුගේ පිළිකා සෛල තුළ ඇති දහස් ගණනක් වූ විකෘතිතා අතරින් වඩාත් සාර්ථක ප්රතිශක්තිකරණ ප්රතිචාරයක් ලබා දිය හැකි ඉලක්ක තෝරා ගැනීමයි. ඒ සඳහා
කෘතිම බුද්ධිය (AI) සහ Machine Learning තාක්ෂණය 'පෙරනයක්' (Sieve) ලෙස භාවිතා කරයි.
මෙහිදී AI මගින් පුරෝකථනය කරන්නේ කුමන විකෘතිතා
HLA ඇන්ටිජන් (HLA antigens) සමඟ බැඳී T-සෛල වෙත සාර්ථකව ඉදිරිපත් කරන්නේ ද යන්නයි. මෙම දත්ත විශ්ලේෂණය මිනිස් ශ්රමයෙන් කළ නොහැකි වේගයකින් සිදුවන අතර, මෙය නියාමන ආයතනවලට (Regulatory bodies) ද අභියෝගයකි. මන්දයත් සාම්ප්රදායික ඖෂධ මෙන් නොව, මෙහිදී 'ඖෂධය' රෝගියාගෙන් රෝගියාට වෙනස් වන බැවින් සෑම එන්නතක්ම අතිශය නිරවද්ය විය යුතුය.
4. 'ප්රතිශක්තිකරණ තිරිංග' ඉවත් කර පිළිකාවට පහර දීම (Combination Therapy)
මෙම mRNA එන්නත් බොහෝ විට සාර්ථක වන්නේ
Checkpoint Inhibitors (ප්රතිශක්තිකරණ පරීක්ෂණ ස්ථාන නිෂේධක) ලෙස හැඳින්වෙන ඖෂධ සමඟ ඒකාබද්ධව ලබා දුන් විටය (උදා: Keytruda). මෙය සරල රූපකයකින් මෙසේ තේරුම් ගත හැකිය:
- mRNA එන්නත: ප්රතිශක්තිකරණ පද්ධතියේ සෛලවලට පහර දිය යුතු නිවැරදි 'ඉලක්කය' පෙන්වා දෙයි.
- Checkpoint Inhibitors: පිළිකා සෛල විසින් ප්රතිශක්තිකරණ පද්ධතිය අඩපණ කිරීමට යොදා ඇති 'තිරිංග' (Brakes) ඉවත් කර සෛලවලට නිදහසේ සටන් කිරීමට මග පාදයි.
මෙය රසායනික ප්රතිකාර (Chemotherapy) මෙන් සිරුරේ සෑම සෛලයකටම බලපාන "මොට්ට" ප්රහාරයක් නොව, පිළිකා සෛල පමණක් ඉලක්ක කරන
"නිරවද්ය" (Precision) ප්රහාරයකි.
5. සායනික පරීක්ෂණවල විශ්මිත සහ බලාපොරොත්තු සහගත දත්ත
නවතම සායනික පරීක්ෂණ දත්ත මගින් මෙම තාක්ෂණයේ සාර්ථකත්වය විද්යාත්මකව තහවුරු කර ඇත:
- මෙලනෝමා (Melanoma): සමේ පිළිකා සඳහා 'intismeran autogene' (mRNA-4157) එන්නත Keytruda සමඟ ලබා දුන් විට, වසර 5ක දත්ත පිරික්සීමේදී (5-year follow-up) රෝගය නැවත ඇතිවීමේ හෝ මරණය සිදුවීමේ අවදානම 49% කින් අඩු වී ඇති බව තහවුරු විය. මෙයින් මෙම ප්රතිකාරයේ පවතින 'දිගුකාලීන පැවැත්ම' (Durability) මනාව පැහැදිලි වේ.
- වකුගඩු පිළිකා (Kidney Cancer): මූලික පරීක්ෂණවලදී රෝගීන් 9 දෙනෙකුට මෙම එන්නත ලබා දුන් අතර, වසර තුනක් ගතවන තුරුත් ඔවුන් සියලු දෙනා පිළිකා සෛලවලින් තොරව සුවය ලබා සිටියහ.
- පෙනහළු පිළිකා: පෙනහළු පිළිකා සෛලවල ඉහළ විකෘතිතා ප්රමාණයක් (High mutational burden) පවතින බැවින්, 'BNT116' වැනි "ස්මාර්ට්" එන්නත් මගින් ඒවා පහසුවෙන් හඳුනා ගැනීමේ හැකියාව පවතී.
- අග්න්යාශයික පිළිකා: ප්රතිකාර කිරීමට ඉතා අපහසු අග්න්යාශයික පිළිකා සඳහා 'autogene cevumeran' එන්නත දැනටමත් සාර්ථක ප්රතිඵල පෙන්වා ඇත.
--------------------------------------------------------------------------------
පිළිකා මර්දනයේ සිව්වන කුළුණ
පුද්ගලීකරණය කළ mRNA පිළිකා ප්රතිශක්තිකරණ ප්රතිකාර අනාගතයේදී ශල්යකර්ම, විකිරණ ප්රතිකාර සහ රසායනික ප්රතිකාරවලට අමතරව පිළිකා මර්දනයේ
'සිව්වන කුළුණ' (Fourth pillar) වනු නොඅනුමානය. මෙය පිළිකාව මාරාන්තික රෝගයක සිට පුද්ගලීකරණය කළ එන්නතක් මගින් පාලනය කළ හැකි හෝ සම්පූර්ණයෙන්ම සුව කළ හැකි තත්ත්වයක් දක්වා පරිවර්තනය කිරීමේ ආරම්භයයි.
ප්රශ්නය වන්නේ, අනාගතයේදී පිළිකාව යනු සාමාන්ය ප්රතිශක්තිකරණ එන්නතක් මගින් පාලනය කළ හැකි තත්ත්වයක් බවට පත්වනු ඇත්ද? වර්තමාන වේගවත් තාක්ෂණික දියුණුව දෙස බලන විට, එම දිනය අප සිතනවාට වඩා සමීප විය හැකිය.
View attachment 263692
