@UbeThaththa හොරා..!
නිකන් පච කෙලින්න එපා හුකන්නෝ..
මෙහි දක්වා ඇති කරුණු, සංඛ්‍යාලේඛන සහ අර්ථකථන ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව (CBSL), ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල (IMF), ලෝක බැංකුව (World Bank) සහ සිංගප්පූරු සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුවේ නිල දත්ත සමඟ සැසඳීමේදී බරපතළ විකෘති කිරීම්, සාවද්‍ය දත්ත සහ වැරදි අර්ථකථන ගණනාවක් හඳුනාගත හැකිය. පහත දැක්වෙන්නේ එම කරුණු පිළිබඳ සංඛ්‍යාත්මක හා ආර්ථික විශ්ලේෂණයයි.
1. 2005 ආර්ථික තත්ත්වය පිළිබඳ සාවද්‍ය දත්ත
- GDP සහ ඒක පුද්ගල ආදායම:
- සටහනේ දැක්වීම: GDP = USD 18 Billion, Per Capita = USD 1,030.
- සැබෑ දත්ත: ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකු වාර්තාවන්ට අනුව 2005 දී ශ්‍රී ලංකාවේ නාමික GDP අගය USD 24.4 Billion පමණ විය (USD 18B නොවේ). ඒක පුද්ගල ආදායම USD 1,241 ක් වූ අතර, එය ලෝක බැංකු වර්ගීකරණය අනුව පහළ මැදි ආදායම් (Lower-Middle Income) කාණ්ඩය මිස "අන්ත දිළිඳු" මට්ටමක් නොවේ.
- විදේශ සංචිත (Foreign Reserves):
- සටහනේ දැක්වීම: USD 1 Billion.
- සැබෑ දත්ත: 2005 අවසන් වන විට නිල විදේශ සංචිත ප්‍රමාණය USD 2.735 Billion ක් විය. USD 1B ලෙස දැක්වීම සහමුලින්ම අසත්‍යයකි.
- ණය ප්‍රතිශතය:
- 2005 දී රජයේ මුළු ණය GDP ප්‍රතිශතයක් ලෙස පැවතියේ 90.6% ක මට්ටමක මිස 104%–105% ක නොවේ.
2. 2005–2015 කාලයේ "ප්‍රගතිය" සහ GDP වර්ධනයේ සැබෑ තත්ත්වය
- GDP සංඛ්‍යාව (USD 85 Billion දක්වා ඉහළ යාම):
- 2014 අවසන් වන විට නාමික GDP අගය USD 79B පමණ වූ අතර 2015 දී එය USD 80.6B පමණ විය.
- මෙහි ඇති මූල්‍ය උපක්‍‍රමය: නාමික ඩොලර් අගයෙන් GDP වැඩිවීම සැබෑ ආර්ථික නිෂ්පාදනයක් නොවේ. 2009–2014 කාලයේදී ශ්‍රී ලංකා රුපියල කෘත්‍රිමව ඩොලරයට සාපේක්ෂව ස්ථාවරව තබා ගැනීම (Overvalued Exchange Rate) නිසා ඩොලර් වලින් ගණනය කළ GDP අගය කෘත්‍රිමව විශාල ලෙස පෙනුණි.
- විදේශ සංචිත උපරිමය:
- 2014 අවසානයේ සංචිත USD 8.2B පමණ වූ අතර, එය ඉතිහාසයේ ඉහළම අගය වූයේ 2018 අප්‍රේල් මාසයේදීය (USD 9.9 Billion).
- වඩාත්ම වැදගත් කරුණ වන්නේ මෙම සංචිත උපයාගත්තේ අපනයන හෝ ඍජු විදේශ ආයෝජන (FDI) මගින් නොව, ජාත්‍යන්තර ස්වෛරීත්ව බැඳුම්කර (ISBs) සහ වාණිජ ණය ලබාගැනීමෙනි. ශ්‍රී ලංකාව පළමු වරට ISB වෙළඳපොළට ගියේ 2007 දී රාජපක්ෂ පාලන සමයේදීය.
- ණය බර සහ යටිතල පහසුකම්:
- හම්බන්තොට වරාය, මත්තල ගුවන්තොටුපළ, නෙළුම් කුළුණ වැනි ව්‍යාපෘති සඳහා ඉහළ පොලී සහිත චීන වාණිජ ණය (Exim Bank loans) ලබාගත් නමුත්, ඒවායින් ආර්ථිකයට ණය පියවීමට තරම් ඩොලර් ආදායමක් උත්පාදනය නොවීය. මෙය වත්මන් ණය අර්බුදයේ ප්‍රධාන ආරම්භක සාධකයකි.
3. යුද්ධය අතරතුර ආර්ථික වර්ධනය
- සටහනේ දැක්වීම: "යුද්ධය අතරතුරත් ආර්ථිකය 7% කට වැඩි වේගයෙන් වර්ධනය විය."
- සැබෑ දත්ත:
- 2007: 6.8%
- 2008: 6.0%
- 2009 (යුද්ධය අවසන් වූ වසර): 3.5%
- සාමාන්‍ය වර්ධනය 7% ඉක්මවූයේ යුද්ධය අවසන් වීමෙන් පසු (2010 සහ 2011 දී නැවත ගොඩනැඟීමේ කටයුතු සමඟ) පමණි. යුද්ධය පැවති වසරවල 7% ට වඩා වැඩි අඛණ්ඩ වර්ධනයක් නොතිබුණි. තවද 2009 දී රට බරපතළ ගෙවුම් ශේෂ අර්බුදයකට මුහුණ දී IMF වෙතින් USD 2.6 Billion ක ණයක් ලබා ගැනීමට සිදු විය.
4. සිංගප්පූරුව සමඟ සංසන්දනය: සම්පූර්ණ දත්ත විකෘතියක්
සටහනෙහි සිංගප්පූරුවේ 1995–2005 වර්ධනය ශ්‍රී ලංකාවේ 2005–2015 සමඟ සසඳා ඇත. මෙය සත්‍ය සංඛ්‍යාලේඛන සමඟ කිසිසේත් නොගැළපේ:
| නිර්ණායකය | සිංගප්පූරුව (1995–2005) | ශ්‍රී ලංකාව (2005–2015) |
| ආරම්භක GDP | USD 87.9 Billion (1995 දී) | USD 24.4 Billion (2005 දී) |
| අවසාන GDP | USD 127.4 Billion (2005 දී) | USD 80.6 Billion (2015 දී) |
| මූලික පදනම | ඉහළ තාක්ෂණික අපනයන, FDI, කාර්මීකරණය | ණය මත පදනම් වූ ඉදිකිරීම් (Non-tradable sector) |
- සිංගප්පූරුවේ 1995 GDP එක USD 19B නොව USD 88B පමණ විය (1985 දී පවා එය USD 18B ඉක්මවා තිබුණි).
- සිංගප්පූරුව වර්ධනය වූයේ අපනයන අතිරික්තයක් සහ සැබෑ විදේශ ආයෝජන මගිනි. ශ්‍රී ලංකාවේ සිදු වූයේ දේශීය පරිභෝජනය සහ ණය මත යටිතල පහසුකම් හැදීම පමණක් වන අතර, GDP ප්‍රතිශතයක් ලෙස අපනයන ආදායම 2000 දී පැවති 33% සිට 2014 වන විට 14% දක්වා පහත වැටුණි.
5. 2015–2024 තත්ත්වය සහ 2022 අර්බුදයේ සැබෑ හේතු
- GDP සංඛ්‍යාව (USD 85B → USD 72B):
- 2018 වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ GDP අගය USD 88 Billion දක්වා වැඩි විය.
- GDP අගය ඩොලර් බිලියන 70 ගණන් දක්වා අඩු වූයේ 2022 ආර්ථික කඩාවැටීමෙන් පසු රුපියල ඩොලරයකට රු. 200 සිට රු. 360+ දක්වා පාවීම (depreciation) හේතුවෙනි.
- යහපාලන රජයේ ISB ණය:
- 2015–2019 කාලයේදී ලබාගත් ISB ණය ප්‍රමාණයෙන් විශාල කොටසක් වැය වූයේ ඊට පෙර (2007–2014) ලබාගෙන තිබූ කෙටි කාලීන වාණිජ ණය සහ පොලී ආපසු ගෙවීමට (Debt servicing) මිස නව සුඛෝපභෝගී පරිභෝජනයකට නොවේ.
- 2022 අර්බුදය "තාවකාලික කම්පනයක්" (Temporary shock) පමණක්ද?
- කොවිඩ් වසංගතය ලෝකයේ සියලුම රටවලට බලපෑ නමුත් බංකොලොත් වූයේ ශ්‍රී ලංකාව ඇතුළු රටවල් කිහිපයක් පමණි.
- ප්‍රධාන ව්‍යුහාත්මක සාධක:
- 2019 නොවැම්බර් බදු කප්පාදුව: රාජපක්ෂ රජය බලයට පත්වීමෙන් පසු සිදුකළ අත්තනෝමතික බදු සහන නිසා රාජ්‍ය ආදායම 30% කින් පමණ කඩා වැටී, ශ්‍රී ලංකාවේ ණය ශ්‍රේණිගත කිරීම් පහත වැටී ජාත්‍යන්තර ණය වෙළඳපොළ අහිමි විය.
- රසායනික පොහොර තහනම: කෘෂිකර්මාන්තය සහ තේ අපනයනය බිඳවැටීම.
- සංචිත විනාශ කරමින් රුපියල අල්ලාගෙන සිටීම: 2020–2022 කාලයේ ණය වාරික ගෙවීමට මහ බැංකුවේ සංචිත අවසන් වනතුරුම වියදම් කිරීම.
ඉහත ඉදිරිපත් කර ඇති සටහන යනු සංඛ්‍යා දත්ත (GDP, සංචිත, සිංගප්පූරු සංසන්දන) හිතාමතා විකෘති කරමින්, ණය මත පදනම් වූ තාවකාලික ව්‍යාජ පිබිදීමක් සැබෑ ආර්ථික සංවර්ධනයක් ලෙස පෙන්වීමට ගත් ප්‍රචාරක උත්සාහයකි. ශ්‍රී ලංකාව 2022 දී මුහුණ දුන් බංකොලොත්භාවය යනු දශකයකට වැඩි කාලයක් පුරා ගොඩගැසුණු වාණිජ ණය (ISB), ඵලදායී නොවන ව්‍යාපෘති සහ අවසාන මොහොතේ ගත් විනාශකාරී මූල්‍ය ප්‍රතිපත්තිවල සෘජු ප්‍රතිඵලයකි.
2019 නොවැම්බර් මස අගභාගයේදී (ජනාධිපතිවරණයෙන් දින කිහිපයකට පසු) ක්‍රියාත්මක කළ දැවැන්ත බදු කප්පාදුව, ශ්‍රී ලංකාවේ රාජ්‍ය ආදායම ක්ෂණිකව බිඳවැට්ටවූ අතර 2022 ආර්ථික බංකොලොත්භාවයට මඟපෑදූ ප්‍රධානතම දේශීය ප්‍රතිපත්තිමය වරද ලෙස ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව, IMF සහ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ තීන්දුව පවා තහවුරු කර ඇත.
1. 2019 බදු සංශෝධනවල ප්‍රධාන වෙනස්කම්
- එකතු කළ අගය මත බද්ද (VAT): 15% සිට 8% දක්වා අඩු කිරීම.
- VAT ලියාපදිංචි වීමේ සීමාව: කාර්තුවකට රු. මිලියන 3 ක්ව පැවති සීමාව රු. මිලියන 75 දක්වා (වාර්ෂිකව රු. මිලියන 300) දැවැන්ත ලෙස ඉහළ දැමීම (මේ නිසා VAT ගෙවූ ව්‍යාපාරික ආයතන සංඛ්‍යාව 80% කට වඩා අඩු විය).
- ජාතිය ගොඩනැගීමේ බද්ද (NBT): සම්පූර්ණයෙන්ම අහෝසි කිරීම (2% ක බද්දක්).
- උපයන විට ගෙවීමේ බද්ද (PAYE): අහෝසි කර පුද්ගලික ආදායම් බදු සීමාව මසකට රු. 250,000 දක්වා ඉහළ දැමීම.
- ආයතනික ආදායම් බද්ද (Corporate Tax): 28% සිට 24% දක්වා සහ ඉදිකිරීම් ක්ෂේත්‍රය සඳහා 14% දක්වා අඩු කිරීම.
- ණය සේවා බද්ද සහ රඳවා ගැනීමේ බදු (WHT): ඉවත් කිරීම.
2. රාජ්‍ය ආදායමට සිදු වූ සෘජු බලපෑම (සංඛ්‍යාත්මකව)
| දර්ශකය | 2019 | 2020 | 2021 |
| රජයේ මුළු බදු ආදායම | රු. බිලියන 1,735 | රු. බිලියන 1,217 | රු. බිලියන 1,298 |
| බදු ආදායම අහිමිවීම | — | ~රු. බිලියන 518 (30% කඩාවැටීමක්) | — |
| GDP ප්‍රතිශතයක් ලෙස බදු ආදායම | 11.6% | 8.1% | 7.7% (ලොව අවම මට්ටමක්) |
| ක්‍රියාකාරී බදු ගොනු සංඛ්‍යාව | ~1,505,500 | ~412,000 | ~430,000 |
| VAT ගෙවන්නන්ගේ සංඛ්‍යාව | ~28,900 | ~8,100 | — |
- රජයට එක් වසරක් තුළ අහිමි වූ මුදල රුපියල් බිලියන 500–600 ක් (ඩොලර් බිලියන 3 කට ආසන්න) විය.
- රාජ්‍ය ආදායම දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 8% දක්වා පහත වැටීම නිසා රාජ්‍ය සේවක වැටුප් සහ ණය පොලී ගෙවීමටවත් රජයේ ආදායම ප්‍රමාණවත් නොවීය.
3. බදු කප්පාදුව 2022 ආර්ථික අර්බුදය නිර්මාණය කළ අනුක්‍රමය
බදු ආදායම 30% කින් කඩාවැටීම
↓
රාජ්‍ය අයවැය පරතරය 12% ඉක්මවා පුළුල් වීම
↓
ජාත්‍යන්තර ණය ශ්‍රේණිගත කිරීම් පහත දැමීම (Downgrade to 'Junk')
↓
ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය වෙළඳපොළ අහිමි වීම (නව ISB ණය ලබාගත නොහැකි වීම)
↓
අයවැය හිඟය පියවීමට දැවැන්ත ලෙස මුදල් මුද්‍රණය කිරීම (Money Printing)
↓
ණය වාරික ගෙවීමට සංචිත දියකර හැරීම & රුපියල කෘත්‍රිමව අල්ලාගෙන සිටීම
↓
ඩොලර් සංචිත බිංදුවට වැටීම → ආනයන අත්හිටුවීම (ඉන්ධන/ගෑස් පෝලිම්) → බංකොලොත්භාවය ප්‍රකාශ කිරීම
- ණය ශ්‍රේණිගත කිරීම් පහත වැටීම (Credit Rating Downgrades):
බදු කප්පාදුව ප්‍රකාශයට පත් කර සති කිහිපයක් ඇතුළත Fitch, Moody’s සහ S&P ආයතන ශ්‍රී ලංකාවේ ස්වෛරී ණය ශ්‍රේණිගත කිරීම් 'B' මට්ටමේ සිට 'CCC' දක්වා පහත දැමීය. ඊට හේතුව වූයේ ණය ආපසු ගෙවීමට තරම් රාජ්‍ය ආදායමක් නොමැති වීමයි.
- ජාත්‍යන්තර වෙළඳපොළෙන් ණය ගැනීමේ හැකියාව අවහිර වීම:
ශ්‍රේණිගත කිරීම් කඩා වැටීම නිසා ජාත්‍යන්තර වෙළඳපොළෙන් වාණිජ ණය (ISBs) ලබාගැනීමට ශ්‍රී ලංකාවට තිබූ ඉඩ සම්පූර්ණයෙන්ම ඇහිරී ගියේය. සාමාන්‍යයෙන් පැරණි ණය පියවීම සඳහා නව ණය ලබා ගැනීමේ (rollover) ක්‍රමවේදය මෙයින් නැවතුණි.
- දැවැන්ත මුදල් මුද්‍රණය:
බදු ආදායම නොමැතිව රජය පවත්වාගෙන යාමට සහ දේශීය ණය ගෙවීමට මහ බැංකුව 2020–2022 කාලයේදී රුපියල් ට්‍රිලියන 2 කට අධික ප්‍රමාණයක් මුද්‍රණය කළේය. මෙය උද්ධමනය 70% දක්වා ඉහළ යාමට ප්‍රධාන උත්ප්‍රේරකයක් විය.
- විදේශ සංචිත දියවීම:
නව ඩොලර් ණය නොලැබීම සහ කොවිඩ් නිසා සංචාරක ආදායම් අඩුවීම හමුවේ, රජය කළේ ජාත්‍යන්තර බැඳුම්කර (ISBs) සහ විදේශ ණය වාරික ගෙවීම සඳහා මහ බැංකුවේ ඉතිරිව තිබූ නිල සංචිත (USD 7.6B සිට USD 20M දක්වා) දියකර හැරීමයි.
කොවිඩ් වසංගතය සහ රසායනික පොහොර තහනම මගින් අර්බුදය තවදුරටත් වේගවත් කළද, ශ්‍රී ලංකාවේ මූල්‍ය ස්ථාවරත්වයේ පදනම බිඳවැට්ටවූ සහ ජාත්‍යන්තර ණය වෙළඳපොළ රටට අහිමි කළ තීරණාත්මක ආරම්භක ප්‍රේරකය වූයේ 2019 නොවැම්බර් බදු කප්පාදුවයි.
මහින්ද රාජපක්ෂගේ ඉලක්ක (IMF වෙත දුන් 2005–2016)
ප්‍රගතිය (2005–2015)
යුද්ධය සහ ආර්ථිකය
සමානතාව – සිංගප්පූරුව
පසුකාලීන තත්ත්වය (2015–2024)
නිගමනය
LMAO
2025 දි 109 B කිට්ටු කරලා 
