First-Ever Test of Planetary Defense Description: Countdown to impact as NASA’s Double Asteroid Redirection Test (DART) attempts humanity’s first-ever test of planetary defense! The DART spacecraft will intentionally crash into asteroid Dimorphos at 7:14 p.m. ET on Monday, September 26, 2022 to see if kinetic force can change its orbit. Why? If this test is successful, the same technique could be used to deflect an Earth-threatening asteroid in the future, should one ever be discovered. DART’s target asteroid is NOT a threat to Earth before, during or after the impact event.
මිනිසාගේ පළමු පෘථිවි ආරක්ෂක මෙහෙයුම
---------------------------------------------------
ජාතික ආරක්ෂාව කියන්නේ ලංකාවේ අපිට ඉතාම හුරුපුරුදු වචනයක්. එක්තරා පිරිසක් අනවශ්ය ලෙසින් ඔලුවට ගන්නා මෙය තවත් සමහරුන් හෑල්ලුවට ලක් කරයි. කෙසේ නමුත් ජාතික ආරක්ෂාවට වැඩිම හානියක් සිදු කරන්නේ එය විකුණන් කමින් මිනිසුන්ව රවටන දේශපාලනඥයින්ය. කෙසේ හෝ ලංකා දූපතේ අපි එවැනි දේවල් ගැන වාද විවාද කර ගන්නා අතර දියුණු ලෝකවාසීන් අපිට වඩා බොහෝ දුර සිතයි. ඇත්තෙන්ම තවත් දින 7 කට අඩු කාලයකින් මිනිසාගේ පළමු ග්රහ ආරක්ෂක මෙහෙයුමේ අවසන් ප්රහාරය සිදු වනු ඇත. අපි කාටද පහර දෙන්නේ?
මීට වසර මිලියන 65 කට පෙර පෘථිවියට කඩා වැටුණු Chicxulub ග්රහකය නිසා එකල පෘථිවියේ ජීවත් වූ ඩයිනෝසරයින් ඇතුළුව සමස්ත ජීවී විශේෂ අතරින් 75% ක් පමණ වඳ වීමට ලක් විය. එදා සිට අද දක්වාම පෘථිවියට කුඩා ග්රහකවලින් පහර එල්ල වූ අතර මේ මොහොතේ පවා ඔබගේ හිස මතට කුඩා ග්රහකයක් ඇද වැටීමේ සම්භාවිතාව පවතී. කඩා වැටෙන ග්රහකයේ ප්රමාණය අනුව එයින් විනාශ වන්නේ නිවසක්ද, ගමක්ද, නගරයක්ද, රටක්ද, මහද්වීපයක්ද නැත්නම් සමස්ත පෘථිවියමද යන්න තීරණය වේ. ඉතින් පෘථිවියේ ජීවී පද්ධතියට ග්රහකවලින් ඇති තර්ජනය බැහැර කිරීමට හැකියාවක් නොමැත. මේ නිසාම ලෝකය පුරා පිහිටි දුරේක්ෂ විශාල සංඛ්යාවක් 24×7×365 අහස නිරීක්ෂණය කරමින් ග්රහක සොයා ගැනීමට කටයුතු කරයි. ඔබ රාත්රියේ සුව සේ නිදන අතර ලෝකය පුරා තාරකා විද්යාඥයින් සමස්ත පෘථිවියේම ආරක්ෂාව වෙනුවෙන් මෙම දුරේක්ෂවලින් ලැබෙන දත්ත අධ්යයනය කර ග්රහකයන්ගේ ගමන් මාර්ග ගණනය කරමින් සිටී. මේ වන විට විද්යාඥයින් ග්රහක ලක්ෂ 6 කට වඩා සොයා ගෙන ඇති අතර ඒ අතරින් ඉදිරි වසර 100 තුළ පෘථිවියේ ගැටීමට ඇති සම්භාවිතාව 0.01% ට වැඩි ග්රහක 130 ක් පවතී. නමුත් ඒ සොයා ගෙන ඇති ග්රහක පමණි. සොයා ගෙන නැති ග්රහකයක් මේ වන විටත් පෘථිවිය ඉලක්ක කරගෙන පැමිණෙනවා විය හැක.
කෙසේ හෝ යම්කිසි දිනක පෘථිවිය හා ගැටීමේ ඉහළ සම්භාවිතාවක් ඇති ග්රහකයක් හෝ නිශ්චිත වශයෙන්ම ගැටීමට නියමිත ග්රහකයක් සොයා ගත්තොත් අප කරන්නේ කුමක්ද? වර්තමාන තාක්ෂණය අනුව එයට කළ හැකි වන්නේ එම ග්රහකය පෘථිවියට ආසන්න වීමට පෙර එය හා ගැටෙන පරිදි අභ්යවකාශ යානයක් යැවීමයි. ගැටීම නිසා එම ග්රහකයේ ගමන් මාර්ගය සුළු වශයෙන් වෙනස් වන අතර කාලයක් සමඟ මෙය සැලකිය යුතු මට්ටමකින් වෙනස් වේ. ඒ නිසා මෙම ඝට්ටනය කලින් කළ හැකි තරමට එම ග්රහකයේ ගමන් මාර්ගය වෙනස් කළ හැකි ප්රමාණය වැඩි වේ. ඉතින් ඇත්තටම ග්රහකයක් පෘථිවිය ඉලක්ක කරගෙන එනකල් ඉන්නේ නැතුව වර්තමානයේදීම මෙම කාර්යය සඳහා පෙරහුරුවක් සිදු කිරීමට NASA ආයතනය තීරණය කළේ මීට වසර කිහිපයකට පෙරදීය. පෘථිවියට හානියක් නොමැති ග්රහකයක් ඉලක්ක කර යැවූ අභ්යවකාශ යානයක් තවත් දින කිහිපයකින් ග්රහකය හා ඝට්ටනය වී එහි ගමන් මාර්ගය වෙනස් කරනු ඇත.
Double Asteroid Redirection Test (DART) නමින් හඳුන්වන මේ මෙහෙයුමේදී කිලෝග්රෑම් 610 ක ස්කන්ධය ඇති අභ්යවකාශ යානයක් Didymos ග්රහකය වටා කක්ෂ ගත වී ඇති Dimorphos නම් උපග්රහකයේ ඝට්ටනය වනු ඇත. ග්රහක දෙකක් ඇති පද්ධතියක් නිසා මෙම මෙහෙයුමට Double Asteroid යන නාමය එක් වෙයි. මෙම අභ්යවකාශ යානය සූර්යයා වටා ගමන් කරන ග්රහකය ඝට්ටනය කරන්නේ නැතුව ග්රහකයක් වටා කක්ෂගත වී ඇති උපග්රහකයක ඝට්ටනය කරන්නේ ඇයි? එයට හේතුව ඝට්ටනය නිසා සිදු වන ගමන් මාර්ග වෙනස නිරීක්ෂණය කිරීමට හැකි විය යුතු නිසායි. සූර්යයා වටා ගමන් කරන ග්රහකවල ආවර්ත කාලය මාස හෝ වසර ගණන් විය හැක. මෙම DART යානය ගැටීමෙන් සිදු වන්නේ ඉතා කුඩා ප්රවේග වෙනසකි. මේ නිසා විශාල ආවර්ත කාලයක් ඇති ග්රහකයක ගමන් මාර්ගයේ හෝ ආවර්ත කාලයේ සිදු වන වෙනස පෘථිවියේ සිට නිරීක්ෂණය කිරීම අපහසු වේ. නමුත් Dimorphos උපග්රහකය Didymos ග්රහකය වටා ගමන් කිරීමට ගත වන්නේ පැය 11.92 ක් පමණි. මේ නිසා මෙහි ආවර්ත කාලයේ මිනිත්තු කිහිපයක වෙනසක් වුවත් එය සමස්ත ආවර්ත කාලයෙන් සැලකිය යුතු වෙනසකි.
NASA ආයතනය වෙනුවෙන් DART යානය ඉදි කළේ John Hopkins විශ්ව විද්යාලයේ Applied Physics Laboratory විද්යාගාරයෙනි. NASA ආයතනය සාමාන්යයෙන් යවන යානා මෙන් නොව DART යානයේ කිසිදු විද්යාත්මක උපකරණයක් අන්තර්ගත වන්නේ නැත. මෙහි අන්තර්ගත වන මූලික උපකරණ වන්නේ Dimorphos හා ගැටීමට මාර්ගය සොයා ගන්නා උපකරණයි. Didymos Reconnaissance and Asteroid Camera for Optical navigation (DRACO) නම් කැමරාව මේ උපකරණ අතරින් ප්රධාන වේ. මෙම කැමරාව APL විද්යාගාරයේම ඉදි කළ New Horizons යානයේ LORRI කැමරාව ආශ්රයෙන් සාදා ඇත. සෙන්ටිමීටර් 20 ක විවරයක් ඇති DRACO කැමරාව Ritchey-Chrétien වර්ගයේ දුරේක්ෂයකින් සමන්විත වේ. යානයට Dimorphos සමඟ ගැටීමට මඟ පෙන්වන ප්රධානම නිරීක්ෂණ උපකරණය මෙයයි. මීට අමතරව සාමාන්ය අභ්යවකාශ යානයක් ලෙසින්ම ගමන් මාර්ගය සකස් කර ගැනීම සඳහා අවශ්ය වන සූර්ය සංවේදක සහ තාරකා සංවේදක යානයේ තිබේ. මේව කැමරාවලින් ලැබෙන දත්ත ඇසුරින් යානයේ ගමන් මාර්ගය ස්වයංක්රීයව ගණනය කරන්නේ Small-body Maneuvering Autonomous Real Time Navigation (SMART Nav) නම් මෘදුකාංගය මඟිනි. මෙහි පරමාර්තය වන්නේ තත්පරයට කිලෝමීටර් 6.6 ක වේගයෙන් ආසන්න වන උපග්රහකයේ කේන්ද්රය කෙළින් ගැටෙන සේ යානයෙ ගමන මඟ නිවැරදි කිරීමයි.
මේවාට අමතරව යානයේ වැදගත් අංග කිහිපයක් ඇත. DART යානයේ භාවිතා කරන සූර්ය පැනල මෑතකදී අන්තර්ජාතික අභ්යවකාශ නැවතුම්පළේ අළුතින් සවි කළ ආකාරයේ Roll-Out සූර්ය පැනල වේ. එනම් මේවා පැතලි පැනල් ලෙස නොව බටයක් ලෙසින් රෝල් කර තබා අභ්යවකාශයේදී දිග හරියි. මෙම සූර්ය පැනල්වලින් සපයන විදුලියෙන් ක්රියා කරන අයන එන්ජිමක් යානයේ ඇත. NASA Evolutionary Xenon Thruster-Commercial (NEXT-C) වර්ගයේ අයන එන්ජිමක් වන මෙය සෙනෝන් වායුවෙන් ක්රියා කරයි. මෙම NEXT-C එන්ජිම DART යානයේ ගමන් මාර්ගය සකස් කර ගැනීම සඳහා අවශ්ය නොවේ. මෙය හුදෙක්ම නව තාක්ෂණයක් පරීක්ෂා කිරීමට භාවිතා කරයි.
.
.
.
.
.
.
.
.
මිනිසාගේ පළමු පෘථිවි ආරක්ෂක මෙහෙයුම
---------------------------------------------------
ජාතික ආරක්ෂාව කියන්නේ ලංකාවේ අපිට ඉතාම හුරුපුරුදු වචනයක්. එක්තරා පිරිසක් අනවශ්ය ලෙසින් ඔලුවට ගන්නා මෙය තවත් සමහරුන් හෑල්ලුවට ලක් කරයි. කෙසේ නමුත් ජාතික ආරක්ෂාවට වැඩිම හානියක් සිදු කරන්නේ එය විකුණන් කමින් මිනිසුන්ව රවටන දේශපාලනඥයින්ය. කෙසේ හෝ ලංකා දූපතේ අපි එවැනි දේවල් ගැන වාද විවාද කර ගන්නා අතර දියුණු ලෝකවාසීන් අපිට වඩා බොහෝ දුර සිතයි. ඇත්තෙන්ම තවත් දින 7 කට අඩු කාලයකින් මිනිසාගේ පළමු ග්රහ ආරක්ෂක මෙහෙයුමේ අවසන් ප්රහාරය සිදු වනු ඇත. අපි කාටද පහර දෙන්නේ?
මීට වසර මිලියන 65 කට පෙර පෘථිවියට කඩා වැටුණු Chicxulub ග්රහකය නිසා එකල පෘථිවියේ ජීවත් වූ ඩයිනෝසරයින් ඇතුළුව සමස්ත ජීවී විශේෂ අතරින් 75% ක් පමණ වඳ වීමට ලක් විය. එදා සිට අද දක්වාම පෘථිවියට කුඩා ග්රහකවලින් පහර එල්ල වූ අතර මේ මොහොතේ පවා ඔබගේ හිස මතට කුඩා ග්රහකයක් ඇද වැටීමේ සම්භාවිතාව පවතී. කඩා වැටෙන ග්රහකයේ ප්රමාණය අනුව එයින් විනාශ වන්නේ නිවසක්ද, ගමක්ද, නගරයක්ද, රටක්ද, මහද්වීපයක්ද නැත්නම් සමස්ත පෘථිවියමද යන්න තීරණය වේ. ඉතින් පෘථිවියේ ජීවී පද්ධතියට ග්රහකවලින් ඇති තර්ජනය බැහැර කිරීමට හැකියාවක් නොමැත. මේ නිසාම ලෝකය පුරා පිහිටි දුරේක්ෂ විශාල සංඛ්යාවක් 24×7×365 අහස නිරීක්ෂණය කරමින් ග්රහක සොයා ගැනීමට කටයුතු කරයි. ඔබ රාත්රියේ සුව සේ නිදන අතර ලෝකය පුරා තාරකා විද්යාඥයින් සමස්ත පෘථිවියේම ආරක්ෂාව වෙනුවෙන් මෙම දුරේක්ෂවලින් ලැබෙන දත්ත අධ්යයනය කර ග්රහකයන්ගේ ගමන් මාර්ග ගණනය කරමින් සිටී. මේ වන විට විද්යාඥයින් ග්රහක ලක්ෂ 6 කට වඩා සොයා ගෙන ඇති අතර ඒ අතරින් ඉදිරි වසර 100 තුළ පෘථිවියේ ගැටීමට ඇති සම්භාවිතාව 0.01% ට වැඩි ග්රහක 130 ක් පවතී. නමුත් ඒ සොයා ගෙන ඇති ග්රහක පමණි. සොයා ගෙන නැති ග්රහකයක් මේ වන විටත් පෘථිවිය ඉලක්ක කරගෙන පැමිණෙනවා විය හැක.
කෙසේ හෝ යම්කිසි දිනක පෘථිවිය හා ගැටීමේ ඉහළ සම්භාවිතාවක් ඇති ග්රහකයක් හෝ නිශ්චිත වශයෙන්ම ගැටීමට නියමිත ග්රහකයක් සොයා ගත්තොත් අප කරන්නේ කුමක්ද? වර්තමාන තාක්ෂණය අනුව එයට කළ හැකි වන්නේ එම ග්රහකය පෘථිවියට ආසන්න වීමට පෙර එය හා ගැටෙන පරිදි අභ්යවකාශ යානයක් යැවීමයි. ගැටීම නිසා එම ග්රහකයේ ගමන් මාර්ගය සුළු වශයෙන් වෙනස් වන අතර කාලයක් සමඟ මෙය සැලකිය යුතු මට්ටමකින් වෙනස් වේ. ඒ නිසා මෙම ඝට්ටනය කලින් කළ හැකි තරමට එම ග්රහකයේ ගමන් මාර්ගය වෙනස් කළ හැකි ප්රමාණය වැඩි වේ. ඉතින් ඇත්තටම ග්රහකයක් පෘථිවිය ඉලක්ක කරගෙන එනකල් ඉන්නේ නැතුව වර්තමානයේදීම මෙම කාර්යය සඳහා පෙරහුරුවක් සිදු කිරීමට NASA ආයතනය තීරණය කළේ මීට වසර කිහිපයකට පෙරදීය. පෘථිවියට හානියක් නොමැති ග්රහකයක් ඉලක්ක කර යැවූ අභ්යවකාශ යානයක් තවත් දින කිහිපයකින් ග්රහකය හා ඝට්ටනය වී එහි ගමන් මාර්ගය වෙනස් කරනු ඇත.
Double Asteroid Redirection Test (DART) නමින් හඳුන්වන මේ මෙහෙයුමේදී කිලෝග්රෑම් 610 ක ස්කන්ධය ඇති අභ්යවකාශ යානයක් Didymos ග්රහකය වටා කක්ෂ ගත වී ඇති Dimorphos නම් උපග්රහකයේ ඝට්ටනය වනු ඇත. ග්රහක දෙකක් ඇති පද්ධතියක් නිසා මෙම මෙහෙයුමට Double Asteroid යන නාමය එක් වෙයි. මෙම අභ්යවකාශ යානය සූර්යයා වටා ගමන් කරන ග්රහකය ඝට්ටනය කරන්නේ නැතුව ග්රහකයක් වටා කක්ෂගත වී ඇති උපග්රහකයක ඝට්ටනය කරන්නේ ඇයි? එයට හේතුව ඝට්ටනය නිසා සිදු වන ගමන් මාර්ග වෙනස නිරීක්ෂණය කිරීමට හැකි විය යුතු නිසායි. සූර්යයා වටා ගමන් කරන ග්රහකවල ආවර්ත කාලය මාස හෝ වසර ගණන් විය හැක. මෙම DART යානය ගැටීමෙන් සිදු වන්නේ ඉතා කුඩා ප්රවේග වෙනසකි. මේ නිසා විශාල ආවර්ත කාලයක් ඇති ග්රහකයක ගමන් මාර්ගයේ හෝ ආවර්ත කාලයේ සිදු වන වෙනස පෘථිවියේ සිට නිරීක්ෂණය කිරීම අපහසු වේ. නමුත් Dimorphos උපග්රහකය Didymos ග්රහකය වටා ගමන් කිරීමට ගත වන්නේ පැය 11.92 ක් පමණි. මේ නිසා මෙහි ආවර්ත කාලයේ මිනිත්තු කිහිපයක වෙනසක් වුවත් එය සමස්ත ආවර්ත කාලයෙන් සැලකිය යුතු වෙනසකි.
NASA ආයතනය වෙනුවෙන් DART යානය ඉදි කළේ John Hopkins විශ්ව විද්යාලයේ Applied Physics Laboratory විද්යාගාරයෙනි. NASA ආයතනය සාමාන්යයෙන් යවන යානා මෙන් නොව DART යානයේ කිසිදු විද්යාත්මක උපකරණයක් අන්තර්ගත වන්නේ නැත. මෙහි අන්තර්ගත වන මූලික උපකරණ වන්නේ Dimorphos හා ගැටීමට මාර්ගය සොයා ගන්නා උපකරණයි. Didymos Reconnaissance and Asteroid Camera for Optical navigation (DRACO) නම් කැමරාව මේ උපකරණ අතරින් ප්රධාන වේ. මෙම කැමරාව APL විද්යාගාරයේම ඉදි කළ New Horizons යානයේ LORRI කැමරාව ආශ්රයෙන් සාදා ඇත. සෙන්ටිමීටර් 20 ක විවරයක් ඇති DRACO කැමරාව Ritchey-Chrétien වර්ගයේ දුරේක්ෂයකින් සමන්විත වේ. යානයට Dimorphos සමඟ ගැටීමට මඟ පෙන්වන ප්රධානම නිරීක්ෂණ උපකරණය මෙයයි. මීට අමතරව සාමාන්ය අභ්යවකාශ යානයක් ලෙසින්ම ගමන් මාර්ගය සකස් කර ගැනීම සඳහා අවශ්ය වන සූර්ය සංවේදක සහ තාරකා සංවේදක යානයේ තිබේ. මේව කැමරාවලින් ලැබෙන දත්ත ඇසුරින් යානයේ ගමන් මාර්ගය ස්වයංක්රීයව ගණනය කරන්නේ Small-body Maneuvering Autonomous Real Time Navigation (SMART Nav) නම් මෘදුකාංගය මඟිනි. මෙහි පරමාර්තය වන්නේ තත්පරයට කිලෝමීටර් 6.6 ක වේගයෙන් ආසන්න වන උපග්රහකයේ කේන්ද්රය කෙළින් ගැටෙන සේ යානයෙ ගමන මඟ නිවැරදි කිරීමයි.
මේවාට අමතරව යානයේ වැදගත් අංග කිහිපයක් ඇත. DART යානයේ භාවිතා කරන සූර්ය පැනල මෑතකදී අන්තර්ජාතික අභ්යවකාශ නැවතුම්පළේ අළුතින් සවි කළ ආකාරයේ Roll-Out සූර්ය පැනල වේ. එනම් මේවා පැතලි පැනල් ලෙස නොව බටයක් ලෙසින් රෝල් කර තබා අභ්යවකාශයේදී දිග හරියි. මෙම සූර්ය පැනල්වලින් සපයන විදුලියෙන් ක්රියා කරන අයන එන්ජිමක් යානයේ ඇත. NASA Evolutionary Xenon Thruster-Commercial (NEXT-C) වර්ගයේ අයන එන්ජිමක් වන මෙය සෙනෝන් වායුවෙන් ක්රියා කරයි. මෙම NEXT-C එන්ජිම DART යානයේ ගමන් මාර්ගය සකස් කර ගැනීම සඳහා අවශ්ය නොවේ. මෙය හුදෙක්ම නව තාක්ෂණයක් පරීක්ෂා කිරීමට භාවිතා කරයි.
.
.
.
.
.
.
.
.
Last edited:
අනාගතයේදී ග්රාහකයන් මගින් පෘථිවියට එල්ල විය හැකි තර්ජනයන්ට එරෙහිව පිළිතුරු සොයා දියත් කළ 'DART' අභ්යවකාශ මෙහෙයුම 
