බුදු දහමට ශුන්යතා දහම කියලත් කියනව... ඇයි එහෙම කියන්නෙ? මේක ගැන දන්න අය ඉන්නව නම් (එක එක ස්වාමින් වහන්සේලාගෙ බණ මෙතන අලවන්නෙ නැතුව) තම තම නැණ පමණින් කොටගෙන යමු බලන්න.. කුමක්, කුමකින් ශුන්යද?
බුදු දහමට
"ශුන්යතා දහම" කියලා කියන්නේ ඉතාමත් ගැඹුරු දර්ශනික හේතුවක් නිසා. සරලවම කිව්වොත්, "ශුන්ය" කියන වචනයේ සාමාන්ය අර්ථය "හිස් බව" වුණත්, බුදු දහමේදී ශුන්යතාවය කියන්නේ "මුකුත්ම නැහැ" කියන නිහීනවාදී අදහස නෙවෙයි.
එයින් අදහස් කරන්නේ
මේ ලෝකයේ පවතින කිසිම රූපයක්, ශබ්දයක්, පුද්ගලයෙක් හෝ වස්තුවක් ස්වාධීනව, ස්ථිරව, තනිව පවතින්නේ නැහැ කියන එකයි.
බුදු දහමේ ශුන්යතාවය පැහැදිලි කරන ප්රධාන කරුණු කිහිපයක් මෙන්න:
1. ආත්මයකින් ශුන්ය වීම (අනාත්ම බව)
ලෝකයේ පවතින හැම දෙයක්ම ශරීරය, මනස, සිතුවිලි ආදී කොටස් රාශියක එකතුවක් විතරයි. මේවා පරීක්ෂා කරලා බැලුවාම "මම", "මගේ" හෝ "මගේ ආත්මය" කියලා ගන්න පුළුවන් කිසිම ස්ථිර, සදාකාලික දෙයක් ඒ තුළ නැහැ. ඒ නිසා විශ්වයේ ඇති සියලුම දේ
"ආත්මයෙන් ශුන්ය" (හිස්) දේවල් හැටියට බුදු දහම පෙන්වා දෙනවා.
2. හේතු-ඵල දහම (පටිච්චසමුප්පාදය)
කිසිම දෙයකට තනිවම පැවැත්මක් නැහැ. හැම දෙයක්ම හටගන්නේ තවත් හේතු සහ ප්රත්යයන් ගණනාවක් එකතු වීමෙන්.
උදාහරණයක් විදිහට: රථයක් ගත්තොත්, රෝද, ඇණ, ලෑලි, එන්ජිම වැනි කොටස් ගලවා ඉවත් කළ පසු "රථය" කියා වෙනම දෙයක් ඉතිරි වන්නේ නැහැ. කොටස් එකතු වූ විට රථය කියා නමක් දෙනවා විතරයි. ලෝකයේ සියලුම දේ මේ වගේ හේතු ප්රත්යයන්ගෙන් හටගත්, ස්වාධීන පැවැත්මක් නැති දේවල්.
3. අනිත්යතාවය
හේතූන් නිසා හටගන්නා හැම දෙයක්ම ක්ෂණයකින් වෙනස් වෙනවා, නැති වෙලා යනවා. කිසිම දෙයක ස්ථිර සාර හරයක් නැති නිසා එය
"සාරයකින් ශුන්යයි" කියලා කියනවා.
මහායාන බුදු දහමේ "ශුන්යතාවය" (Sunyata)
විශේෂයෙන්ම මහායාන බුදු දහමේ (නාගාර්ජුන පාදයන් වැනි වියතුන්ගේ දර්ශනය තුළ) ශුන්යතාවයට මුල් තැනක් දෙනවා. ඔවුන් පෙන්වා දෙන්නේ ලෝකයේ දේවල් පවතින්නේ සාපේක්ෂව (Relative) මිස, ඒවාටම වෙන්වූ ස්වාභාවික ස්වයං-පැවැත්මක් (Intrinsic Existence) නැති බවයි.
සාරාංශය:
බුදු දහමට ශුන්යතා දහම කියන්නේ ලෝකය මුකුත්ම නැති හිස් තැනක් නිසා නෙවෙයි; ලෝකයේ පවතින හැම දෙයක්ම ස්ථිරත්වයෙන්, සදාකාලිකත්වයෙන් සහ ස්වාධීන ආත්මයකින් තොර (ශුන්ය) බැවිනි.
