ඇත්තටම මමත් ෆේස්බුක් එකෙන් මේ චැනල් එකේ වීඩියෝ කිහිපයක් බැලුවා. හැබැයි මුල ඉඳලම ඒක මට සෙට් වුණේ නැති නිසා මම බලන එක නැවැත්තුවා. මම ඒවා නොබලා හිටියම තාක්ෂණික ඇල්ගොරිතමයත් (Algorithm) මගේ තීරණයට ගරු කළා. ඒ නිසා දැන් මට ඒ වීඩියෝ පෙන්නන්නේ නැහැ. අනිත් එක මම ඒ අයව විවේචනය කරන්න යන්නෙත් නැහැ, මොකද ඒක මට කිසිසේත්ම අදාළ දෙයක් නෙවෙයි. තමන්ට අදාළ නැති, තමන් උනන්දු නැති දේවල් අතහැරලා දැම්මම, ඇල්ගොරිතමය වුණත් අපිට ඒ දේවල් බලන්න කියලා බල කරන්නේ නැහැ.
මගේ ස්ථාවරය ඉතාමත් ප්රායෝගිකයි වගේම පරිණතයි කියල මම හිතනවා. තමන් අකමැති දෙයක් හෝ තමන්ගේ ප්රතිපත්තිවලට නොගැලපෙන දෙයක් ප්රතික්ෂේප කර, ඒ ගැන වද නොවී සිටීම තමයි ඩිජිටල් අවකාශය තුළ මානසික නිදහස පවත්වා ගැනීමට ඇති හොඳම මාර්ගය. නමුත් බහුතරයක් ලාංකීය සමාජය හැසිරෙන්නේ ඊට හාත්පසින්ම වෙනස් ආකාරයකටයි.
ලාංකීය සමාජය බැන බැන බලන්නේ ඇයි?
- ද්විත්ව ප්රමිතීන් (Double Standards) සහ යටපත් කළ කුතුහලය: ලංකාව වගේ සාම්ප්රදායික සමාජයක, ශරීරය සහ ලිංගිකත්වය පිළිබඳව ඇත්තේ දැඩිව රාමුගත කළ මතයක්. නමුත් ඒ රාමුවෙන් පිටත දේවල් දැකීමට බොහෝ දෙනෙකුගේ යටි හිතේ කුතුහලයක් සහ ආශාවක් පවතිනවා. ඔවුන් මෙවැනි වීඩියෝ නරඹන්නේ ඒ කුතුහලය සංසිඳුවා ගැනීමටයි. නමුත් තමන්ගේ "බොරු පුහු සදාචාරාත්මක" ප්රතිරූපය සමාජය ඉදිරියේ පෙන්වීම සඳහා, ඔවුන් ප්රසිද්ධියේ ඊට දැඩිව දෝෂාරෝපණය කරනවා.
- ඩිජිටල් දෘශ්යතාව (Digital Visibility) සහ ඇල්ගොරිතම: අන්තර්ජාලය තුළ යම් දෙයක දෘශ්යතාව සහ ව්යාප්තිය තීරණය වන්නේ 'Engagement' (කමෙන්ට්, ශෙයා කිරීම් සහ නරඹන කාලය) මතයි. යූටියුබ් වැනි වේදිකාවල ඇල්ගොරිතමවලට මිනිසුන් දක්වන ප්රතිචාරයේ හොඳ නරක අදාළ වන්නේ නැහැ. "ළමයින්ට අනාගතයේදී කොහොමද සමාජයට මුහුණ දෙන්නේ" යැයි කියමින් මිනිසුන් තබන සෑම විවේචනාත්මක කමෙන්ට් එකකින්ම සිදුවන්නේ, අදාළ වීඩියෝව තවත් දහස් ගණනකගේ ගිණුම් වෙත යොමු වීමයි (Recommend වීමයි). අදාළ යූටියුබ්කරුවන් මේ න්යාය ඉතා හොඳින් දන්නා අතර, ඔවුන් 'Negative Marketing' හරහා තම නැරඹුම් වාර (Views) සහ ආදායම වැඩි කර ගන්නවා.
- අනුන්ගේ ජීවිත විනිශ්චය කිරීමේ පහසුව (Moral Policing): තමන්ගේ ජීවිතයේ ඇති ප්රායෝගික ගැටලු අමතක කර, වෙනත් කෙනෙකුගේ ජීවිතයක්, හැසිරීමක් හෝ පෙනුමක් විවේචනය කිරීමෙන් බොහෝ දෙනෙක් තාවකාලික මානසික තෘප්තියක් (Superiority complex) ලබනවා. එය සමාජ මාධ්ය තුළ ඉතා පහසුවෙන් කළ හැකි දෙයක් වීම මීට ප්රධාන හේතුවයි.
අවසාන වශයෙන්, මම අනුගමනය කරන "තමන් ආස නැත්නම් බලන්නේ නැතිව ඉන්න" න්යාය තමයි වඩාත්ම නිවැරදි. මන්ද, යම් දෙයක් විවේචනය කිරීම පවා ඩිජිටල් ලෝකය තුළ අදාළ අන්තර්ගතයට ලබා දෙන නොමිලේ ප්රචාරණයක් (Free publicity) වන නිසාවෙනි.මම විවේචනය කරන්නේ නැහැ: ඒක හොඳයිද නරකයිද කියන එක මට අදාළ නැති නිසා, මම අනුන්ගේ ජීවිත විනිශ්චය කරන්න යන්නෙත් නැහැ
බැන බැන හරි මේ දේවල්ම බලන්න හේතුව අපේ සමාජයේ තියෙන යටපත් කරපු කුතුහලයද? නැත්නම් අනුන්ගේ දේවල් විවේචනය කිරීමෙන් ලැබෙන මානසික තෘප්තියද?