අනුරාධපුර යුගයේ ලංකාවේ ඉරාන කිතුණුවෝ පිරිසක් ජීවත් වූ බව කියන කොස්මස්
කොස්මස් 6 වන සියවසේ මැද භාගයේදී මෙරටට පැමිණි (හෝ ඔහුගේ වාර්තා සකස් කළ) කාලය වන විට, දිවයින පැවතියේ **අනුරාධපුර යුගයේය**.
කොස්මස් ඔහුගේ ග්රන්ථයේ රජුගේ නම සෘජුවම සඳහන් නොකළද, කාලානුක්රමික දත්ත අනුව එය **කුමාර ධාතුසේන රජු** (ක්රි.ව. 512–521) හෝ බොහෝ දුරට **II වන මුගලන් රජු** (ක්රි.ව. 535–555) විය හැකි බව පෙනේ.
ශ්රී ලංකාවේ රාජ සභාවට පැමිණි "සොපැට්රස්" (Sopatrus) නම් දාර්ශනිකයෙකු/සංචාරකයෙකු පිළිබඳව ඔහු ප්රසිද්ධ කතාවක් පවසයි. කොස්මස්ට අනුව:
* රජතුමා රෝමානු ජාතිකයෙකු සහ පර්සියානු ජාතිකයෙකු යන දෙදෙනාටම එකවර රාජ සභාවට පැමිණීමට අවස්ථාව ලබා දුන්නේය.
* කාගේ ශිෂ්ටාචාරය උතුම්දැයි බැලීමට රජු ඔවුන්ගේ කාසි සංසන්දනය කළේය.
* පර්සියානු රිදී කාසිවලට වඩා රෝමානු (බයිසැන්තියම්) රන් කාසිය (*nomisma*) උසස් මට්ටමක පැවති බැවින්, රෝමානු අධිරාජ්යය උසස් බව ඔහු නිගමනය කළේය.
**ඔහු ශ්රී ලංකාව ගැන පැවසූ දේ**
කොස්මස් විසින් **"සීලෙඩිබා" (Sielediba)** ලෙස හැඳින්වූ මෙම දිවයින දැවැන්ත වෙළඳ මධ්යස්ථානයක් ලෙස විස්තර කර ඇත:
* **ප්රධාන වාණිජ මධ්යස්ථානය:** චීනය (සේද දේශය) සහ පර්සියානු ගල්ෆ් කලාපය අතර මැදින් මෙම දිවයින පිහිටා ඇති බව ඔහු සඳහන් කළේය.
* **"හයසින්ත්" මැණික් වර්ගය:**
පන්සලක් මුදුනේ පිහිටුවා තිබූ, ඉතා ඈතට පෙනෙන තරම් දීප්තිමත් වූ විශාල රතු මැණික් (හෝ නිල් මැණික්) වර්ගයක් දිවයින සතු වූ බව ඔහු ලිවීය.
**අලි ඇතුන්:**
දිවයිනේ අලි ඇතුන්ගේ විශාලත්වය අගය කළ ඔහු, ඉන්දියානු රජවරුන් යුද කටයුතු සඳහා ඔවුන්ව බෙහෙවින් සොයා ගිය බවත් සඳහන් කළේය.
**ශ්රී ලංකාවේ කිතුනුවන්**
දිවයිනේ ක්රිස්තියානි ආගමික පැවැත්ම පිළිබඳ මුල්ම වාර්තාව සපයන්නේ කොස්මස් ය. ඔහු මෙසේ සඳහන් කරයි:
* **පර්සියානු කිතුනුවන්:**
ඔවුන් පර්සියාවෙන් (වර්තමාන ඉරානය) පැමිණ මෙහි පදිංචි වූ කුඩා පිරිසක් වූ අතර, ඔවුන් "නෙස්ටෝරියානු" කිතුනුවන් (Nestorian Christians) විය.
* **පල්ලියේ ව්යුහය:**
ඔවුන්ට පල්ලියක් තිබූ බවත්, පර්සියාවෙන් පත් කරන ලද පූජකවරයෙකු (Presbyter) සහ උපස්ථායකයෙකු (Deacon) එහි සිටි බවත් ඔහු සඳහන් කළේය.
* **අරමුණ:**
ඔවුන් ප්රධාන වශයෙන් කුළුබඩු සහ මැණික් වෙළඳ මාර්ගවල නියැලී සිටි වෙළෙන්දන් විය.
**කොස්මස්ගේ ජීවිතය: පැවිදි වීම සහ මරණය
* **ඔහු පැවිදි වූ ස්ථානය:**
ඔහුගේ වෙළඳ ගමන්වලින් පසුව ("ඉන්ඩිකොප්ලූස්ටෙස්" යන්නෙහි තේරුම "ඉන්දියාවට යාත්රා කළ තැනැත්තා" යන්නයි), ඔහු ඊජිප්තුවේ **ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාවට** ගියේය. එහිදී ඔහු සීනායි අර්ධද්වීපයේ පිහිටි **රයිතු (Raithu) ආරාමයට** හෝ ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාවේ සමාන ආගමික ප්රජාවකට සම්බන්ධ විය.
* **ඔහුගේ කෘතිය:**
ලෝකය යනු මෝසෙස්ගේ ශුද්ධ මණ්ඩපයට (Tabernacle) සමාන වූ පැතලි සෘජුකෝණාස්රාකාර පෙට්ටියක් බව තහවුරු කිරීමට (විද්යාත්මකව වැරදි මතයකි) ඔහු "Christian Topography" (ක්රිස්තියානි භූ ලක්ෂණ) නමැති ග්රන්ථය ලිවීය.
* **මරණය:**
ඔහු ක්රි.ව. **550** දී පමණ ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාවේදී මියගිය බව විශ්වාස කෙරේ.
ඔහු ජීවත් වූයේ සහ මියගියේ බයිසැන්තියානු ලෝකයේ (ඊජිප්තුව/සීනායි) බැවින්, ශ්රී ලංකාව පිළිබඳ ඔහුගේ වාර්තා ලියැවුණේ ඔහුගේ ජීවිතයේ පසුකාලීනවය. ඒ ඔහුගේම අතීත අත්දැකීම් හෝ ඔහුගේ මිත්ර සොපැට්රස් වැනි අයගෙන් ලැබුණු තොරතුරු පදනම් කරගෙනය.
