බාමියන් බෞද්ධ ප්රතිමා විනාස කිරීමට සැලස
බාමියන් බෞද්ධ ප්රතිමාව ගැන අහලා නැති කෙනෙක් නැතුව ඇති.. ක්රි.පු.544 තරම් ඈතට මේ ප්රතිමා වල ඉතිහාසය දිග හැරෙනවා. ඒත් දැන් මං කියන්න යන්නේ මේ බෞද්ධ ප්රතිම ගැන නම් නෙමෙයි. 2001 දී තලේබාන් ත්රස්ථවාදීන් මේ ප්රතිමා ඉලක්ක කර ගනිමින් දැවැන්ත ප්රහාරයක් එල්ල කරනු ලබනවා.. මේ ඒ සැලසුමට උදව් කළ පුද්ගලයා නමින් මිර්සා හූසේන්..
මේ ප්රහාරය එල්ල කරද්දී හූසේන්ට වයස අවුරුදු 26ක්. මීර්සා හුසේන් ජිවත් වුනේ බාමියන් වලමයි.. ඇග්ෆනිස්ථානයේ කාබුල් නුවර සිට උතුරු දෙසට වෙන්න කි.මි.230ක් පමණ ඈතින් තමයයි මේ බාමියන් ප්රදේශය පිහිටා තිබුනේ. ලෝව උසම බෞද්ධ ප්රතිමාවක් වන බාමියන් බෞද්ධ ප්රතිමා වැලිගල් වලින් සැදුනු පාෂාණය නිර්මාණය කර තිබුනි. තලේබාන් ඉස්ලාමීය සටන්කරුවන් මේ කාලය තුළ දී විශාල විනාසයක් සිදු කරමින් සිටියේය..බාමියන් බෞද්ධ ප්රතිමාව විනාස කෙරුවටත් පස්සේ ඇග්ෆනිස්ථානයේ ගෙවුනු කාලය තුළ විශාල ලෙස විනාශයක් සිදු වුනි.. ඒ මතකයන් අතර මීර්සා හූසේන්ගේ මතකයේ බාමියන් ප්රතිමාවේ විනාසය කෙරු මතකය තවමත් විදිහටම ඉතිරිව තිබිණි.. මන්ද එදා තලේබාන් නායකයන් මීර්සා හූසේන් හට ප්රතිමාව විනාස කර දැමීම සදහා අණ ලබා දී තිබිණි.
"මුලින් ම වෙඩි තිබ්බා ප්රතිමාවට මෝටාර් පාවිච්චි කරලා" ඔහු කිව්වා.. " ඒත් සිදුවුනු හානිය අඩු නිසා එයාලා පිළිම පුපුරවන්න සැලසුම් කරා"
හූසේන් කියන්නෙත් බාමියන් වල ජිවත් වුනු සමාන්ය වැසියෙක්.. සුන්නි මුස්ලිම් වරුන් සමග මාස ගානක් පැවැති යුධ ගැටුම් වලින් පස්සේ තමයි 1999 මැයි මාසේ විතර බාමියන් ප්රදේශය ෂියා මුස්ලිම්වරුන් අල්ල ගන්නේ. ඒ නිසා හූසේ්න් ෂියා මුස්ලිම්වරුන්ගේ සතුරෙකු බවටත් පත්ව සිටියා.. බොම්බ ප්රහාරය දියත් කරපු එක ගැන හූසේන් මතක් කරේ මේ විදිහට...
"මමත් එක්ක සිරකරුවන් 25 දෙනෙකු සිටියා.." හුසේන් මතකය අවදි කරමින් කිව්වා.."එතන කාරුත් සිවිල් වැසියෝ හිටියේ නෑ. හිටිය හැම කෙනාම තලේබාන් සටන්කාමීන් නගරයේ හිටපු....ඔවුන් අපිව තෝර ගත්තා මොකද ඒකට වෙන කාරුවත් හිටියේ නෑ.. අපි සිරකරුවෝ, අපිව ඕනම වෙලාවක අත අරින්න ඕන විදිහටයි අපිට සැලකුවේ..." හූසේන් කියා තිබුනා.ප්රතිමාව විනාස කරන්න අවශ්ය කරන ආයුධ හා පුපුරවන ද්රව්ය ලෑස්ති කරලා තිබුනා.. පුපුරවන්න නියමිත වෙලා තිබුනේ බාමියන් ප්රතිමා පිහිටලා තිබුනු පැරැණි ගල් මාලිගාව. ඔවුන්ට මේ රාජකාරීය අවසන් කරන්න අවශ්ය තරම් පුපුරන ද්රව්ය තිබුනා මොකද ට්රක් රථයක් පුරවලා ගේනවා.. "ඒ ගෙනාපු බෝම්බයි පුපුරනව ද්රව්යයි අපි අපේ අත් වලින් ම අරගෙන ගියා, ලොකු බෝම්බේ පොල්ලකට බැදලා තිබුනේ අරන් යන්න ලේසි වෙන්න........" හුසේන් තව දුරටත් කියා සිටියා. එදා හරිම සීතල සුළගක් තිබුනේ අපි දිගටම වැඩ කරා. අපි කරපු දෙයින් කොයි වෙලාවේ හරි අපිට මරණය ගෙන දෙනවා කියලා අපි දැනගෙන හිටියා. මොකද ආරක්ෂකයන් බොත්තමක් වැරැදිලා හරි එබුවොත් අපිවත් එක්ක පුපුරලා යන්න තිබුනා.....
මං ඇස් දෙකෙන් ම දැක්ක සිදුවීමක් තිබුනා."එක සිරකරුවෙක් ඔහුගේ පාදය ආබාධයක් නිසා බෝම්බ පෙට්ටි අරන් යන්න බෑ කිව්වා, තලේබාන් සටන්කාමීයෙක් එක් වරම ඔහුගේ ගිණි අවියෙන් වෙඩි කිහිපයක් තිබ්බා, ඊට පස්සේ තව සිරකරුවෙකුට කිව්වා මිනිය අයින් කරන්න කියලා...." හූසේන් තමන්ගේ දුක්බර මතකය අවදි කලේ එලෙසින්ය.. බෝම්බ සියල්ල සවි කර අවසන් වුනා.. දැන් පුපුරවන අවස්ථාව ළගා වෙලායි තිබුනේ. ඒ වෙලාවේ දෙවියන් ට අපි යාඥා කරා " අල්ලාහූ අක්බර්" සියලු දෙනා එක හඩින් කිව්වා..." මහ පිපිරුමට පස්සේ, බෞද්ධ ප්රතිමාවේ දකින්නට ලැබුනේ දුවිලි වගේ ම වැලි වලාවන් විතරයි එතන තිබුනු අධිබැලැති පුපුරන ද්රව්ය සියල්ලම විනාස කර දමා තිබුනා" හූසේන් කියා සිටියේය.. හූසේන් කිව්ව විදිහට තලේබාන් නායකයාට අවශ්ය අන්දමට ප්රතිමාව විනාස කරන්න බැරි වුනාලු.. ප්රතිමාවේ මුහුණ පමණක් සම්පුර්ණයෙන් ම විනාස වුනා කකුල් දෙක පමණක් ඉතිරි වුනා.. ඔවුන් ප්රතිමාව විනාස කිරීම සැලසුම් කරලා තිබුනේ දවස් 25ක් පුරාවට.. ප්රතිමාව හිල් කරලා ඒවා ඇතුලට ඩයිනමයිට් පුරවලා තිබුනා.. පුපුරවා දැම්මත් ඒක සාර්ථක වෙලා නෑ හුසේන් කියා සිටියා...
ඉතින් දැන් නැවත ප්රතිමා ප්රති-නිර්මාණය අරඹලා තියෙනවා ලෝකය පුරා ඇති රාජ්ය නොවන සංවිධාන හා බෞද්ධ සංවිධාන වල ආධාරත් එක්ක.. එදා සිරකරුවෙකු ලෙස මේ ප්රතිමාව විනාස කරන්න දායක වුනු මීර්සා හූසේන් අද මේ ප්රතිමාව නිර්මාණය කරන තැන නිර්මාණශිල්පියෙකු ලෙස වැඩ කරනවා.. මොකද එදා ඔහුට ජිවිතය වෙනුවෙන් ඒ දේ කරන්න සිද්ධ වුනා කියලා තිබුනා.
" මගේ හිත හැම වෙලාව ගැන කණගාටුයි, මම තවමත් කණගාටු වෙනවා, මම තවමත් ඒ ගැන කණගාටුවට පත් වෙනවා" ඉතා දුක්ඛිත ලෙස මීර්සා හූසේන් කියා සිටියා. " එදා මම සටන්කාමීන්ගේ අණ පිලිපැද්දේ නැත්තම් උන් මාව මරනවා.. මට කරන්න දෙයක් ඉතිරි වෙලා තිබුනේ නෑ" හූසේන් කියා සිටියා.. ඉතින් අද ඔහු දැඩි උනන්දුවෙන් පිළිමය ප්රතිනිර්මාණයට දායක වෙලා ඉන්නවා කියලා වාර්තා වුනා...
කොහොම වුනත් ඔහුගේ ජිවිතය එදා රැක ගන්නට මේ විනාසයට දායක වුනත් එදා කළ දේ මා දකින විදිහට නම් වැරැද්දක් නෙමෙයි.. නමුත් ඔහු අද මේ කරන ක්රියාව එය විශිෂ්ඨ සේවයක් ලෙස මම නම් හිතන්නේ..
කරුණු අන්තර්ජාලය ඇසුරිණි..
/-Dilee SJ (සංජේ)
බාමියන් බෞද්ධ ප්රතිමාව ගැන අහලා නැති කෙනෙක් නැතුව ඇති.. ක්රි.පු.544 තරම් ඈතට මේ ප්රතිමා වල ඉතිහාසය දිග හැරෙනවා. ඒත් දැන් මං කියන්න යන්නේ මේ බෞද්ධ ප්රතිම ගැන නම් නෙමෙයි. 2001 දී තලේබාන් ත්රස්ථවාදීන් මේ ප්රතිමා ඉලක්ක කර ගනිමින් දැවැන්ත ප්රහාරයක් එල්ල කරනු ලබනවා.. මේ ඒ සැලසුමට උදව් කළ පුද්ගලයා නමින් මිර්සා හූසේන්..
මේ ප්රහාරය එල්ල කරද්දී හූසේන්ට වයස අවුරුදු 26ක්. මීර්සා හුසේන් ජිවත් වුනේ බාමියන් වලමයි.. ඇග්ෆනිස්ථානයේ කාබුල් නුවර සිට උතුරු දෙසට වෙන්න කි.මි.230ක් පමණ ඈතින් තමයයි මේ බාමියන් ප්රදේශය පිහිටා තිබුනේ. ලෝව උසම බෞද්ධ ප්රතිමාවක් වන බාමියන් බෞද්ධ ප්රතිමා වැලිගල් වලින් සැදුනු පාෂාණය නිර්මාණය කර තිබුනි. තලේබාන් ඉස්ලාමීය සටන්කරුවන් මේ කාලය තුළ දී විශාල විනාසයක් සිදු කරමින් සිටියේය..බාමියන් බෞද්ධ ප්රතිමාව විනාස කෙරුවටත් පස්සේ ඇග්ෆනිස්ථානයේ ගෙවුනු කාලය තුළ විශාල ලෙස විනාශයක් සිදු වුනි.. ඒ මතකයන් අතර මීර්සා හූසේන්ගේ මතකයේ බාමියන් ප්රතිමාවේ විනාසය කෙරු මතකය තවමත් විදිහටම ඉතිරිව තිබිණි.. මන්ද එදා තලේබාන් නායකයන් මීර්සා හූසේන් හට ප්රතිමාව විනාස කර දැමීම සදහා අණ ලබා දී තිබිණි.
"මුලින් ම වෙඩි තිබ්බා ප්රතිමාවට මෝටාර් පාවිච්චි කරලා" ඔහු කිව්වා.. " ඒත් සිදුවුනු හානිය අඩු නිසා එයාලා පිළිම පුපුරවන්න සැලසුම් කරා"
හූසේන් කියන්නෙත් බාමියන් වල ජිවත් වුනු සමාන්ය වැසියෙක්.. සුන්නි මුස්ලිම් වරුන් සමග මාස ගානක් පැවැති යුධ ගැටුම් වලින් පස්සේ තමයි 1999 මැයි මාසේ විතර බාමියන් ප්රදේශය ෂියා මුස්ලිම්වරුන් අල්ල ගන්නේ. ඒ නිසා හූසේ්න් ෂියා මුස්ලිම්වරුන්ගේ සතුරෙකු බවටත් පත්ව සිටියා.. බොම්බ ප්රහාරය දියත් කරපු එක ගැන හූසේන් මතක් කරේ මේ විදිහට...
"මමත් එක්ක සිරකරුවන් 25 දෙනෙකු සිටියා.." හුසේන් මතකය අවදි කරමින් කිව්වා.."එතන කාරුත් සිවිල් වැසියෝ හිටියේ නෑ. හිටිය හැම කෙනාම තලේබාන් සටන්කාමීන් නගරයේ හිටපු....ඔවුන් අපිව තෝර ගත්තා මොකද ඒකට වෙන කාරුවත් හිටියේ නෑ.. අපි සිරකරුවෝ, අපිව ඕනම වෙලාවක අත අරින්න ඕන විදිහටයි අපිට සැලකුවේ..." හූසේන් කියා තිබුනා.ප්රතිමාව විනාස කරන්න අවශ්ය කරන ආයුධ හා පුපුරවන ද්රව්ය ලෑස්ති කරලා තිබුනා.. පුපුරවන්න නියමිත වෙලා තිබුනේ බාමියන් ප්රතිමා පිහිටලා තිබුනු පැරැණි ගල් මාලිගාව. ඔවුන්ට මේ රාජකාරීය අවසන් කරන්න අවශ්ය තරම් පුපුරන ද්රව්ය තිබුනා මොකද ට්රක් රථයක් පුරවලා ගේනවා.. "ඒ ගෙනාපු බෝම්බයි පුපුරනව ද්රව්යයි අපි අපේ අත් වලින් ම අරගෙන ගියා, ලොකු බෝම්බේ පොල්ලකට බැදලා තිබුනේ අරන් යන්න ලේසි වෙන්න........" හුසේන් තව දුරටත් කියා සිටියා. එදා හරිම සීතල සුළගක් තිබුනේ අපි දිගටම වැඩ කරා. අපි කරපු දෙයින් කොයි වෙලාවේ හරි අපිට මරණය ගෙන දෙනවා කියලා අපි දැනගෙන හිටියා. මොකද ආරක්ෂකයන් බොත්තමක් වැරැදිලා හරි එබුවොත් අපිවත් එක්ක පුපුරලා යන්න තිබුනා.....
ඉතින් දැන් නැවත ප්රතිමා ප්රති-නිර්මාණය අරඹලා තියෙනවා ලෝකය පුරා ඇති රාජ්ය නොවන සංවිධාන හා බෞද්ධ සංවිධාන වල ආධාරත් එක්ක.. එදා සිරකරුවෙකු ලෙස මේ ප්රතිමාව විනාස කරන්න දායක වුනු මීර්සා හූසේන් අද මේ ප්රතිමාව නිර්මාණය කරන තැන නිර්මාණශිල්පියෙකු ලෙස වැඩ කරනවා.. මොකද එදා ඔහුට ජිවිතය වෙනුවෙන් ඒ දේ කරන්න සිද්ධ වුනා කියලා තිබුනා.
" මගේ හිත හැම වෙලාව ගැන කණගාටුයි, මම තවමත් කණගාටු වෙනවා, මම තවමත් ඒ ගැන කණගාටුවට පත් වෙනවා" ඉතා දුක්ඛිත ලෙස මීර්සා හූසේන් කියා සිටියා. " එදා මම සටන්කාමීන්ගේ අණ පිලිපැද්දේ නැත්තම් උන් මාව මරනවා.. මට කරන්න දෙයක් ඉතිරි වෙලා තිබුනේ නෑ" හූසේන් කියා සිටියා.. ඉතින් අද ඔහු දැඩි උනන්දුවෙන් පිළිමය ප්රතිනිර්මාණයට දායක වෙලා ඉන්නවා කියලා වාර්තා වුනා...
කොහොම වුනත් ඔහුගේ ජිවිතය එදා රැක ගන්නට මේ විනාසයට දායක වුනත් එදා කළ දේ මා දකින විදිහට නම් වැරැද්දක් නෙමෙයි.. නමුත් ඔහු අද මේ කරන ක්රියාව එය විශිෂ්ඨ සේවයක් ලෙස මම නම් හිතන්නේ..
කරුණු අන්තර්ජාලය ඇසුරිණි..
/-Dilee SJ (සංජේ)
ඕක පුපුරවලා උන්ට ලැබුන දේ මොකක්ද දන්නේ නැහැ.
