මරණයේ මිටියාවත
අමරිකාවේ කැලිෆෝනියා ප්රාන්තේ ගිනිකොණ දෙසට වන්නට නෙවාඩා ප්රාන්තයට මායිම්ව සියරා නෙවාඩා කදු පන්තියට ගිණිකොණ දෙසින් පිහිටා ඇති මරණයේ නිම්නය අමරිකාවේ ඉතා ශුෂ්ක ප්රදේශයක් වනතර එය බටහිර අර්ධ ගෝලයේ වැඩිම උෂ්ණත්වයක් දක්වා ඇති ප්රදේශයක් ලෙසද සැල්කේ. මුහුදු මට්ටමින් අඩි 282 හෙවත් මිටර් 86 පමණ පහලින් පිහිටා ඇති මෙම නිම්නය පුරාතන යුගයේ සාගරයට යටවි තිබිම නිසා වර්තමානයේදි විවිද භූගෝලීය ලක්ෂණ පෙන්නුම් කෙරේ උදාහරණයක් ලෙස දැවැන්ත ලවණ බිම්, විශාල ඛාදණය විමකට ලක් වි ඇති කදු පෙන්වා දිය හැක. වාර්තා වලට අනුව මෙම මරණයේ නිම්නයේ වාර්තා වි ඇති වැඩිම උෂ්ණත්වය 56.7 සෙල්සියස් අංශක ලෙස ෆර්නස් ක්රික් නම් මධ්යස්තානය 1913 ජුලි 10 වැනි දින වාර්තා කර ඇතැයි සැලකේ. එය ලිබියාවේ 1922 සැප්තැම්බර් 13 වැනි දින 57.8 සෙල්සියස් අංශක උෂ්ණත්වට පමණක් දෙවැනි කොට සැලකිය හැකි බව සදහන්. කෙසේ නමුත් සෑම දාම ඉතා දැඩි උෂ්ණත්වයක් වාර්තා කරන මෙම මරණයේ මිටියාවත ජුලි මාසයේදි එහි උපරිම අගය වාර්තා කරනු ලබයි. මෙම නිමනයේ පිහිටා ඇති බැඩ් වෝටර් නම් ද්රෝණිකාව මෙම ස්ථානයේ ඉතා පහත්ම ස්ථානය ලෙස පෙන්වා දිය හැක. මෝහාවි කාන්තාරයේ කොටසක් වන මෙයහි මාරක නිම්න ජාතික උද්යානය ඉතා ප්රසිද්දියක් උසුලන බව ප්රකට කරුණකි. එලෙසම මෙම නිම්නය අන්තර්වාහිනි ද්රෝණියන් වන බව අමතර ලෙස සදහන් කළ හැක. එයහි අර්ථය වන්නේ රට තුළ ගලායන ගංගා මහ සයුරට නොවැටි ලවණ බිම් තුළට ගලායාමයි.1933 ට පෙර මෙම ස්ථානය බොරෑක්ස් හෙවත් සෝඩියම් ට්රෙට්ට්රබොරෙට් කැණිමට භාබිතා කළතර එය 1933 දි ජාතික සිහිවටනයක් ලෙසද 1994 දි ජාතික වන උද්යානයක් ලෙසද නම් කර තිබේ.වර්ග කිලෝ මිටර 13,650 පුරා පැතිර ඇති මෙම ප්රදේශය නෙවාඩා ප්රාන්තය දක්වා විහිදි යයි.
GEOLOGY
මරණයේ මිටියාවත එයහි පවතින අති විශේෂ වු භූගෝලියම සාධක අනුව විශේෂ තැනක් ගනි නිදර්ශනයක් ලෙස ප්රදේශය පුරා පවතින වැලි කදු, ලවණ බිම්, සහ අමරිකාවේ උතුරු ප්රාන්තයන්හි පවතින ආකාරයේ විශාල කදු මෙහි දැක ගැනිමට පුලුවන්. මෙහි ඇති බැඩ් වොටර් නම් ස්ථානය ඉහත සදහන් පරිදි ඉතා පහත්ම ස්ථානය ලෙස සැලකිය හැකිතර එය මුලු අමරිකා එක්සත් ජනපදයේම අඩුම උන්නතාංශය දක්වන ස්ථානය ලෙස සැලකිය හැක. මෙහි දක්නට ලැබෙන ලවණ බිම් සෑදි ඇත්තේ මිට අවුරුදු දහස් ගණනක්ට පෙරාතුව වන බව භූ විද්යාඥ්ඥයන් විසින් සදහන් කරනු ලබයි. එය මෙහි පුරාතන යුගයේ පැවති මැන්ලි නම් විලක් ස්භාවික ලෙස හිදිමෙන් සෑදි ඇති බව සැලකේ. එය හිදිමට හේතු වී ඇත්තේ විලට ජලය සපයන ගංගා කාළගුණයේ සිදුවු වෙනස් කම් මගින් නෂ්ඨ වි යාම බව ප්රධාන වශයෙන් සදහන් කළ හැක ඉන් පසු පසු කාලයේදි ජලය බැස ගිය පසු ඉතුරු වු ඛනිජ ලවණ තුළින් පස මත සෙන්ටිමිටර කිහිපයක් ඝණකමැති
ලවණ තට්ටු සැදිම මගින් මෙම ලවණ බිම් ආරම්භ වුවා යැයි සැලකේ.
CLIMATE
මරණයේ මිටියාවතේ උෂ්ණත්වය සමස්තයක් ලෙස ගත් කළ සෑම දාම ඉතා ඉහළ අගයක් ගන්නතර එය ජුලි මාසයේදි ඉතා ඉහළ අගයකටද ,දෙසැම්බර් සහ ජනවාරි යන ශීත කලයන්හිදි අඩුම අගයක් ගනි. එලේසම රාත්රි කාලයෙද මෙහි උෂ්ණත්වය සාපේක්ෂ ලෙස ඉතා පහළ අගයක් ගනි. ආරම්භයේදි සදහන් වී ඇති අන්දමට වාර්තා වි ඇති උපරිම උෂ්ණත්වය 54 සෙල්සියම් ද අවම අගය -9.4 සෙල්සියම යන අගයයන් ගනි. සාමාන්යය නියමයක් අනුව පහත් බිම් හිදි උණුසුම ඉතා ඉහළ අගයක් ගනි මෙයට හේතු ලෙස භූමියෙ උන්නතාංසශය අඩුවේන කල්හි සුරයයා ලෝකය මගින් භූමිය උණුසුම් කරණු ලබයි මේ සදහා එයහි ඇති අධෝරක්ත තරංග උපකාරි වේ එලෙසම බහුතර භූමිය සෑදි ඇත්තේ අධි තාප විමෝචක ද්රව්යයන් මගින් නිසාත් රත්වු භූමිය ඉතා විශාල ලෙස තාපය ඉහළට පිට කරනු ලැබේ තවද ප්රදේශය වටකොට ඇති කදු මගින් උණුසුම් වායු දහරා ඇතුළත රදවා ගන්න නිසා ත් උණුසුම සාපේක්ශ ලෙස විශාල ලෙස වැඩි අගයක් ගනි.
ඉතා පහළ භූමියේදි වායු ගෝල පීඩනය ඉතා ඉහළ අගයක් ගනි මෙයට හේතු වන්නේ. පෘතුවියේ ඉහළ අවකාශයෙ සිට භූමියට තිබෙන විස්ථාපනය වැඩිවිමයි. මෙම හේතුව නිසා ඇතිවන පීඩනය හමුවේ උණුසුම් වායු දහරා භූමියේ මතුපිට මත හිර වෙනු ලැබේ එයත් මෙම ප්රදේශයේ උණුසුම වැඩිවිමට හේතුවේ.
ප්රදේශයේ වර්ෂාපතනය 50mm පමණ අගයක් ගන්න නිසා ප්රදේශය පුරා ඇති පාශාණ සහා ලවණ ඉතා දැඩිබවකින් යුක්ත වේ. මෙම නිසා කලින් කළ වසින වැසි ජලය පාශාණ වලට උරා ගැනිමේ දැඩි අපහසුකම් පවති එමගින් ජලය මතුපිට රැදෙනතර මෙය ගංවතුරක් දක්වා වර්ධනය වු අවස්ථා පවා වාර්තා වේ. එවැනි එක් අවස්ථාවක් ලෙස 2004 අගොස්තු මාසයේ සිදුවු සිද්ධිය පැහැදිලි කළ හැක. එමගින් විශාල ලෙස දේපළ, ජිවිත ,හානි කළ කරතර විශාල වශයෙන් මහාමාර්ග අවහිර කරබවත් වාර්තා වේ.මෙහි ඇති වන උද්යානය ඉතා දිර්ග කාලයක් වසා තිබිමටද මෙම ඛේදවාචකය ඉවහල් වූ බව සදහන්.
ANIMALS and PLANTS
ANIMALS
ඉතා ශුෂ්ක ප්රදේශයක් වුවත් මෙහි යම් කිසි ආකාරයක ජෛව විවිධත්වයක් දක්නට ලැබේ.එය ඉතා විශාල පරාසයක් දක්වා විහිදියනතර ප්රධාන වශයෙන් නිජ්භුමි කරගත් මැමල් විශේෂ 307 ක්ද, පක්ෂි විශේෂ 307 ක්ද, උරග විශේෂ 36 ක්ද, ඇමිබාකාර විශේෂ 3ක්ද, ප්රධාන මත්ස්යය විශේෂ 5ක්ද සහ උප විශේෂ 1ක් දක්වා සැලකිය හැක. මෙහි ජිවත්වන කාන්තාර ඉදිබුවා අවුරුදු 80 දක්වා වසන අතර සත්වයා ජිවිතයේ වැඩිකාලයක් පොළවයට බෙනයන්හි නිදාගෙන කාලය ගතකරනු ලබයි. මෙහි වසන සත්ව වර්ගයන්හි ලැයිස්තුවක් පහතින් සදහන කර ඇතිතර එය පරිශිලිනයෙන් වැඩි තොර්තුරු ලබාගත හැක.
PLANTS
සත්ව විශේෂයන්ට අමතර ලෙස මෙහි ශාඛ විශේෂ ද විශාල වශයෙන් පවතිනු ලැබේ. එවා ප්රධාන වශයෙන් කදුකරයන් හි සහ ජලය පවතින සෑම තැනකම විසිරි පවති. මෙම ප්රදේශයේ කදුකරයට සාමාන්යයෙන් වැඩි වර්ෂාපතනයක් පතිතවනතර එය අගල් 15 ක් පාමණද පහත් භූමියන්හි එය අගල් 1.9ක් දක්වා ඉතා අඩුඅගයක් ගනි. නමුත් වර්ෂාව නිරතුරුවම බාලපොරොත්තුවිය නොහැකි බැවින් ශාඛ ඝණත්වයේ අඩුබවක් දක්නට ලැබේ. ප්රධන වශයෙන් ශාඛයන් ලෙස creosote bush,desert holly,shadscale, blackbrush, Joshua tree, pinyon-juniper, යානාදි ශාඛ දක්නට ලැබේ.ඒවා වන පුෂ්ප සහ පතොක් ආදි ප්රධාන වශයෙන් කාණ්ඩ කළ හැක. පහත වගුව මගින් එකි ශාඛයන් දක්වා ඇතිතර එය පරිශිලිනයෙන් ශාඛයන් පිළිබදව යම් අවබෝදයක් ගැනිමට හැකිවේ.
මරණයේ මිටියාවත
අමරිකාවේ කැලිෆෝනියා ප්රාන්තේ ගිනිකොණ දෙසට වන්නට නෙවාඩා ප්රාන්තයට මායිම්ව සියරා නෙවාඩා කදු පන්තියට ගිණිකොණ දෙසින් පිහිටා ඇති මරණයේ නිම්නය අමරිකාවේ ඉතා ශුෂ්ක ප්රදේශයක් වනතර එය බටහිර අර්ධ ගෝලයේ වැඩිම උෂ්ණත්වයක් දක්වා ඇති ප්රදේශයක් ලෙසද සැල්කේ. මුහුදු මට්ටමින් අඩි 282 හෙවත් මිටර් 86 පමණ පහලින් පිහිටා ඇති මෙම නිම්නය පුරාතන යුගයේ සාගරයට යටවි තිබිම නිසා වර්තමානයේදි විවිද භූගෝලීය ලක්ෂණ පෙන්නුම් කෙරේ උදාහරණයක් ලෙස දැවැන්ත ලවණ බිම්, විශාල ඛාදණය විමකට ලක් වි ඇති කදු පෙන්වා දිය හැක. වාර්තා වලට අනුව මෙම මරණයේ නිම්නයේ වාර්තා වි ඇති වැඩිම උෂ්ණත්වය 56.7 සෙල්සියස් අංශක ලෙස ෆර්නස් ක්රික් නම් මධ්යස්තානය 1913 ජුලි 10 වැනි දින වාර්තා කර ඇතැයි සැලකේ. එය ලිබියාවේ 1922 සැප්තැම්බර් 13 වැනි දින 57.8 සෙල්සියස් අංශක උෂ්ණත්වට පමණක් දෙවැනි කොට සැලකිය හැකි බව සදහන්. කෙසේ නමුත් සෑම දාම ඉතා දැඩි උෂ්ණත්වයක් වාර්තා කරන මෙම මරණයේ මිටියාවත ජුලි මාසයේදි එහි උපරිම අගය වාර්තා කරනු ලබයි. මෙම නිමනයේ පිහිටා ඇති බැඩ් වෝටර් නම් ද්රෝණිකාව මෙම ස්ථානයේ ඉතා පහත්ම ස්ථානය ලෙස පෙන්වා දිය හැක. මෝහාවි කාන්තාරයේ කොටසක් වන මෙයහි මාරක නිම්න ජාතික උද්යානය ඉතා ප්රසිද්දියක් උසුලන බව ප්රකට කරුණකි. එලෙසම මෙම නිම්නය අන්තර්වාහිනි ද්රෝණියන් වන බව අමතර ලෙස සදහන් කළ හැක. එයහි අර්ථය වන්නේ රට තුළ ගලායන ගංගා මහ සයුරට නොවැටි ලවණ බිම් තුළට ගලායාමයි.1933 ට පෙර මෙම ස්ථානය බොරෑක්ස් හෙවත් සෝඩියම් ට්රෙට්ට්රබොරෙට් කැණිමට භාබිතා කළතර එය 1933 දි ජාතික සිහිවටනයක් ලෙසද 1994 දි ජාතික වන උද්යානයක් ලෙසද නම් කර තිබේ.වර්ග කිලෝ මිටර 13,650 පුරා පැතිර ඇති මෙම ප්රදේශය නෙවාඩා ප්රාන්තය දක්වා විහිදි යයි.
GEOLOGY
මරණයේ මිටියාවත එයහි පවතින අති විශේෂ වු භූගෝලියම සාධක අනුව විශේෂ තැනක් ගනි නිදර්ශනයක් ලෙස ප්රදේශය පුරා පවතින වැලි කදු, ලවණ බිම්, සහ අමරිකාවේ උතුරු ප්රාන්තයන්හි පවතින ආකාරයේ විශාල කදු මෙහි දැක ගැනිමට පුලුවන්. මෙහි ඇති බැඩ් වොටර් නම් ස්ථානය ඉහත සදහන් පරිදි ඉතා පහත්ම ස්ථානය ලෙස සැලකිය හැකිතර එය මුලු අමරිකා එක්සත් ජනපදයේම අඩුම උන්නතාංශය දක්වන ස්ථානය ලෙස සැලකිය හැක. මෙහි දක්නට ලැබෙන ලවණ බිම් සෑදි ඇත්තේ මිට අවුරුදු දහස් ගණනක්ට පෙරාතුව වන බව භූ විද්යාඥ්ඥයන් විසින් සදහන් කරනු ලබයි. එය මෙහි පුරාතන යුගයේ පැවති මැන්ලි නම් විලක් ස්භාවික ලෙස හිදිමෙන් සෑදි ඇති බව සැලකේ. එය හිදිමට හේතු වී ඇත්තේ විලට ජලය සපයන ගංගා කාළගුණයේ සිදුවු වෙනස් කම් මගින් නෂ්ඨ වි යාම බව ප්රධාන වශයෙන් සදහන් කළ හැක ඉන් පසු පසු කාලයේදි ජලය බැස ගිය පසු ඉතුරු වු ඛනිජ ලවණ තුළින් පස මත සෙන්ටිමිටර කිහිපයක් ඝණකමැති
ලවණ තට්ටු සැදිම මගින් මෙම ලවණ බිම් ආරම්භ වුවා යැයි සැලකේ.
CLIMATE
මරණයේ මිටියාවතේ උෂ්ණත්වය සමස්තයක් ලෙස ගත් කළ සෑම දාම ඉතා ඉහළ අගයක් ගන්නතර එය ජුලි මාසයේදි ඉතා ඉහළ අගයකටද ,දෙසැම්බර් සහ ජනවාරි යන ශීත කලයන්හිදි අඩුම අගයක් ගනි. එලේසම රාත්රි කාලයෙද මෙහි උෂ්ණත්වය සාපේක්ෂ ලෙස ඉතා පහළ අගයක් ගනි. ආරම්භයේදි සදහන් වී ඇති අන්දමට වාර්තා වි ඇති උපරිම උෂ්ණත්වය 54 සෙල්සියම් ද අවම අගය -9.4 සෙල්සියම යන අගයයන් ගනි. සාමාන්යය නියමයක් අනුව පහත් බිම් හිදි උණුසුම ඉතා ඉහළ අගයක් ගනි මෙයට හේතු ලෙස භූමියෙ උන්නතාංසශය අඩුවේන කල්හි සුරයයා ලෝකය මගින් භූමිය උණුසුම් කරණු ලබයි මේ සදහා එයහි ඇති අධෝරක්ත තරංග උපකාරි වේ එලෙසම බහුතර භූමිය සෑදි ඇත්තේ අධි තාප විමෝචක ද්රව්යයන් මගින් නිසාත් රත්වු භූමිය ඉතා විශාල ලෙස තාපය ඉහළට පිට කරනු ලැබේ තවද ප්රදේශය වටකොට ඇති කදු මගින් උණුසුම් වායු දහරා ඇතුළත රදවා ගන්න නිසා ත් උණුසුම සාපේක්ශ ලෙස විශාල ලෙස වැඩි අගයක් ගනි.
ඉතා පහළ භූමියේදි වායු ගෝල පීඩනය ඉතා ඉහළ අගයක් ගනි මෙයට හේතු වන්නේ. පෘතුවියේ ඉහළ අවකාශයෙ සිට භූමියට තිබෙන විස්ථාපනය වැඩිවිමයි. මෙම හේතුව නිසා ඇතිවන පීඩනය හමුවේ උණුසුම් වායු දහරා භූමියේ මතුපිට මත හිර වෙනු ලැබේ එයත් මෙම ප්රදේශයේ උණුසුම වැඩිවිමට හේතුවේ.
ප්රදේශයේ වර්ෂාපතනය 50mm පමණ අගයක් ගන්න නිසා ප්රදේශය පුරා ඇති පාශාණ සහා ලවණ ඉතා දැඩිබවකින් යුක්ත වේ. මෙම නිසා කලින් කළ වසින වැසි ජලය පාශාණ වලට උරා ගැනිමේ දැඩි අපහසුකම් පවති එමගින් ජලය මතුපිට රැදෙනතර මෙය ගංවතුරක් දක්වා වර්ධනය වු අවස්ථා පවා වාර්තා වේ. එවැනි එක් අවස්ථාවක් ලෙස 2004 අගොස්තු මාසයේ සිදුවු සිද්ධිය පැහැදිලි කළ හැක. එමගින් විශාල ලෙස දේපළ, ජිවිත ,හානි කළ කරතර විශාල වශයෙන් මහාමාර්ග අවහිර කරබවත් වාර්තා වේ.මෙහි ඇති වන උද්යානය ඉතා දිර්ග කාලයක් වසා තිබිමටද මෙම ඛේදවාචකය ඉවහල් වූ බව සදහන්.
ANIMALS and PLANTS
ANIMALS
ඉතා ශුෂ්ක ප්රදේශයක් වුවත් මෙහි යම් කිසි ආකාරයක ජෛව විවිධත්වයක් දක්නට ලැබේ.එය ඉතා විශාල පරාසයක් දක්වා විහිදියනතර ප්රධාන වශයෙන් නිජ්භුමි කරගත් මැමල් විශේෂ 307 ක්ද, පක්ෂි විශේෂ 307 ක්ද, උරග විශේෂ 36 ක්ද, ඇමිබාකාර විශේෂ 3ක්ද, ප්රධාන මත්ස්යය විශේෂ 5ක්ද සහ උප විශේෂ 1ක් දක්වා සැලකිය හැක. මෙහි ජිවත්වන කාන්තාර ඉදිබුවා අවුරුදු 80 දක්වා වසන අතර සත්වයා ජිවිතයේ වැඩිකාලයක් පොළවයට බෙනයන්හි නිදාගෙන කාලය ගතකරනු ලබයි. මෙහි වසන සත්ව වර්ගයන්හි ලැයිස්තුවක් පහතින් සදහන කර ඇතිතර එය පරිශිලිනයෙන් වැඩි තොර්තුරු ලබාගත හැක.
PLANTS
සත්ව විශේෂයන්ට අමතර ලෙස මෙහි ශාඛ විශේෂ ද විශාල වශයෙන් පවතිනු ලැබේ. එවා ප්රධාන වශයෙන් කදුකරයන් හි සහ ජලය පවතින සෑම තැනකම විසිරි පවති. මෙම ප්රදේශයේ කදුකරයට සාමාන්යයෙන් වැඩි වර්ෂාපතනයක් පතිතවනතර එය අගල් 15 ක් පාමණද පහත් භූමියන්හි එය අගල් 1.9ක් දක්වා ඉතා අඩුඅගයක් ගනි. නමුත් වර්ෂාව නිරතුරුවම බාලපොරොත්තුවිය නොහැකි බැවින් ශාඛ ඝණත්වයේ අඩුබවක් දක්නට ලැබේ. ප්රධන වශයෙන් ශාඛයන් ලෙස creosote bush,desert holly,shadscale, blackbrush, Joshua tree, pinyon-juniper, යානාදි ශාඛ දක්නට ලැබේ.ඒවා වන පුෂ්ප සහ පතොක් ආදි ප්රධාන වශයෙන් කාණ්ඩ කළ හැක. පහත වගුව මගින් එකි ශාඛයන් දක්වා ඇතිතර එය පරිශිලිනයෙන් ශාඛයන් පිළිබදව යම් අවබෝදයක් ගැනිමට හැකිවේ.
Last edited:
