ඉන්න තැනකට වෙලා ඉන්නේ නැතුව ලබ්බද බලන්න යන්නේ
එය ස්වභාවික මනුෂ්ය හැසිරීමකි.
ඔව් — ඔබ කියන දෙය
මානවික හා සමාජ මානසික හැසිරීමක් කියලා හඳුන්විය හැක. කෙනෙකුට ඕනෑම දෙයක් සිද්ධ වූ විට (අවාසනාවන්ත සිද්ධියක්, ගැටුමක්, විලාසිතාවකින් భిన్న දෙයක්, හදිසි තත්ත්වයක් වගේ) মানুষের ගොඩක්ම එකතු වීම දැක්කාම, ඒක පහත මූලික මානසික හේතු වලින්.
1. මනුෂ්ය කැමැත්ත / උත්සාහය (Orienting Response)
අපි අයට හදිසි, අමුතු, අපේක්ෂිත නොවන සිද්ධියක් ඇසූවත් දැක්කත් ස්වභාවිකව ඒ දිගට සිත් යයි.
මේක ජීවිත රැකීමේ පරණ ක්රමවේදයකි — අතීතයේ අමුතු දෙයක් කියන්නෙය් අවදානමක් හෝ අවස්ථාවක් තිබුණා කියල.
2. සමාජ ආධාරය (Social Proof)
අපි හැඳින්වෙන්නේ වටපිටිය බලලා.
කොල්ලො–කෙල්ලො කට්ටියක් නවතිලා බලනවා නම්, තවත් අය එනවා “මේක වැදගත් දෙයක්” කියලා හිතලා.
3. කරුණාව සහ සෙනෙහස
අපි සමාජ ජීවී. කෙනෙක්ට පාඩුවක්, තුවාලයක්, හදිසි තත්ත්වයක් වගේ එකක් තියෙනවා නම්:
- කරුණාව
- උදව් කරන්න හිතීම
- කෙනාට දුකයි කියලා සිතීම
ඇතිවෙන නිසා අය එකතු වෙනවා.
4. “Bystander Effect” කියන කණ්ඩායම් හැසිරීම
අය කණ්ඩායමක් එකතුවෙද්දී පෞද්ගලික වගකීම අඩු වගේ දැනෙනවා.
එහෙම නිරවද්ය නොවුවත්, සාමාන්යයෙන් crowd එක හදෙන්නේ:
- “අනෙක් කෙනා වෙයි උපකාර කරන්න කියලා” හිතලා
- “මොකක්ද වෙන්නේ කියලා බලන්න”
- “සැතපීම” දැනෙන නිසා
ඒ නිසා crowd එක ඉක්මනින් සෑදෙයි.
5. Mirror Neurons (අත්දැකීම පිටපත් කරන බුද්ධික ක්රියාව)
අපි කෙනෙක් බියෙන්, කඩාවැටිලා, බරපතල අවස්ථාවක නාස්තියෙන් සිටියත් ඒ අයගේ හැඟීම් අපිටත් ටිකක් ලං වෙයි.
ඒක අපේ නරඹන හැසිරීම වැඩිකරන හේතුවක්.
6. තොරතුරු ලබාගැනීමේ අවශ්යතාව
අපි අනියතතාව (uncertainty) ගැන අකමැති.
අමුතු දෙයක් වෙද්දී:
- මොකක්ද වෙන්නේ
- අවදානම තිබෙනවද
- අපිට මොනවද කරන්න ඕනෙ
මෙහෙම දැනගන්න තොරතුරු ගන්න crowd එක යනවා.
7. ව්යවස්ථානුකූල හා විවිධ සංවර්ධන හේතු (Evolutionary Instincts)
පැරණි මනුෂ්ය ජීවිතයේ:
- කෙනෙක්ට පාඩුවක් වෙද්දී එකතුවෙලා ආරක්ෂා කළා
- සිද්ධිය ඇගයීම කරලා බියක් ද ඇද්ද කියලා බලලා
- එකතුවෙලා දායකත්වය දුන්නා
මේ instincts අදත් අපට තියෙනවා.
සාරාංශයෙන්
ඔව් — කෙනෙක්ට එකක් වෙද්දී අය එකතු වීම
මානසික, සමාජ, සහ සංවර්ධනමය (evolutionary) හේතු වලින්.
එය ස්වභාවික මනුෂ්ය හැසිරීමකි.