ලංකාවේ වර්තමාන තත්ත්වය ගැන Grok ගේ සත දෙක
2024 සැප්තැම්බර් මාසයේදී අනුර කුමාර දිසානායක මහතා ජනාධිපති ලෙස පත්වීමත්, නොවැම්බර් මාසයේදී හරිනි අමරසූරිය මෙනෙවියගේ අගමැතිත්වයෙන් යුත් ජාතික ජන බලවේගය (NPP) පාර්ලිමේන්තුවේ තුනෙන් දෙකක අතිවිශාල බහුතර බලයක් ලබා ගැනීමත් සමඟ ශ්රී ලංකාවේ දේශපාලන ගමන් මගෙහි තීරණාත්මක හැරවුමක් සනිටුහන් විය. 2026 මාර්තු වන විටත් මෙම පාලනය බලයේ පවතින නමුත්, ඔවුන් පොරොන්දු වූ "පද්ධතිමය වෙනස" (Systemic Change) සම්බන්ධයෙන් මේ වන විට දැඩි විවේචන සහ සංවාද මතු වෙමින් පවතී.
පොරොන්දු සහ යථාර්ථය අතර පරතරය
ආණ්ඩුවේ ආධාරකරුවන් පවසන්නේ පෙර පැවති දූෂිත පාලනයන්ගෙන් උරුම වූ බිඳ වැටුණු පද්ධතියක් තුළ ස්ථාවරත්වයක් ඇති කිරීමටත්, දූෂණයට එරෙහිව ක්රියාමාර්ග ගැනීමටත් ආණ්ඩුව සමත්ව ඇති බවයි. කෙසේ වෙතත්, විපක්ෂය සහ ස්වාධීන විශ්ලේෂකයින් පෙන්වා දෙන්නේ ප්රධාන ක්ෂේත්ර කිහිපයකදීම ආණ්ඩුව අසමත් වී ඇති බවයි:
* ප්රතිසංස්කරණ පමාව: විධායක ජනාධිපති ක්රමය අහෝසි කිරීම, ත්රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත ඉවත් කිරීම සහ නව ව්යවස්ථාවක් ගෙන ඒම වැනි මූලික දේශපාලන පොරොන්දු තවමත් ඉටු වී නොමැත. දූෂණයට එරෙහි සටන හුදෙක් "ප්රදර්ශනාත්මක" එකක් බවට චෝදනා එල්ල වන අතර, පැරණි නිලධාරිවාදය තවදුරටත් ප්රධාන ආයතන තුළ පවතිනු දක්නට ලැබේ.
* ආර්ථික ප්රතිපත්තිය: IMF වැඩසටහන දැඩි ලෙස අනුගමනය කිරීම සහ බදු බර ඉහළ දැමීම හේතුවෙන් දුප්පත්කම 24% මට්ටමේම පවතින අතර ජන ජීවිතය තවමත් පීඩනයට ලක්ව ඇත. පොරොන්දු වූ පරිදි අධ්යාපන වියදම් දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 6% දක්වා ඉහළ නංවා නොමැත.
* පාලන දුර්වලතා: මෑතකදී ඉන්ධන අර්බුදයක පෙරනිමිති පෙන්වමින් රජයේ කාර්යාල සහ පාසල් සඳහා බදාදා දිනය නිවාඩු දිනයක් ලෙස ප්රකාශයට පත් කිරීම පාලනයේ දුර්වලතාවක් ලෙස විවේචකයෝ පෙන්වා දෙති.
ආණ්ඩුව හොල්ලන "නොරොච්චෝලේ ගල් අඟුරු වංචාව"
ආණ්ඩුවේ "පිරිසිදු පාලනය" පිළිබඳ ප්රතිරූපයට එල්ල වූ විශාලතම පහරක් වන්නේ නොරොච්චෝලේ බලාගාරයට ගල් අඟුරු මිලදී ගැනීමේදී සිදුව ඇතැයි පැවසෙන මහා පරිමාණ දූෂණ චෝදනාවයි. 2025 අගභාගයේ සිට කරළියට ආ මෙම සිදුවීම හරහා රුපියල් බිලියන 10-15 අතර මුදලක් රජයට අහිමි වී ඇති බවට ගණන් බලා ඇත.
> ප්රධාන කරුණු:
> * බාල ගල් අඟුරු: ඉන්දියානු සැපයුම්කරුවෙකු හරහා ගෙන්වන ලද ගල් අඟුරු තත්ත්වයෙන් බාල වීම නිසා බලාගාරයේ යන්ත්රවලට හානි වීමේ අවදානමක් සහ රුපියල් බිලියන 7-9 ක පාඩුවක් සිදුව ඇති බව තහවුරු වී ඇත.
> * ටෙන්ඩර් අක්රමිකතා: ලංකා ගල් අඟුරු සමාගමේ සභාපතිවරයා ඉල්ලා අස්වෙමින් ප්රකාශ කළේ අමාත්යාංශ මට්ටමින් තීරණ ගනිමින් ටෙන්ඩර් ක්රියාවලිය එක්තරා සැපයුම්කරුවෙකුට වාසි සහගත වන සේ වෙනස් කර ඇති බවයි.
> * අමාත්යවරයාට එල්ල වන චෝදනා: බලශක්ති අමාත්යවරයාට එරෙහිව අතීත දූෂණ චෝදනා පවතින පසුබිමක, මෙම ගල් අඟුරු ගනුදෙනුව සම්බන්ධයෙන්ද ඔහු දැඩි දෝෂදර්ශනයට ලක්ව ඇත.
>
රජය මෙම චෝදනා ප්රතික්ෂේප කරමින් පවසන්නේ පද්ධතියේ කිසිදු අක්රමිකතාවක් සිදු නොවූ බවත්, පසුගිය පාලන සමයන්හි පැවති දූෂිත "මාෆියාව" බිඳ දැමීමට තමන් කටයුතු කරමින් සිටින බවත්ය.
සාරාංශය
2026 මාර්තු වන විට, ජාතික ජන බලවේගය ආණ්ඩුව යම් මට්ටමක සාර්ව ආර්ථික ස්ථාවරත්වයක් පවත්වා ගෙන ගියද, ඔවුන් බලයට පැමිණි "පිරිසිදු සහ විනිවිදභාවයෙන් යුත්" පාලනය පිළිබඳ පොරොන්දුව ගල් අඟුරු වංචාව වැනි සිදුවීම් හමුවේ දැඩි අභියෝගයකට ලක්ව ඇත. ජනතාව අපේක්ෂා කළ රැඩිකල් වෙනස වෙනුවට පැරණි ක්රමයේම දිගුවක් දර්ශනය වීම හේතුවෙන් ආණ්ඩුවේ ජනප්රියතාව ක්රමයෙන් අඩුවෙමින් පවතින බව පෙනෙන්නට තිබේ.
2024 සැප්තැම්බර් මාසයේදී අනුර කුමාර දිසානායක මහතා ජනාධිපති ලෙස පත්වීමත්, නොවැම්බර් මාසයේදී හරිනි අමරසූරිය මෙනෙවියගේ අගමැතිත්වයෙන් යුත් ජාතික ජන බලවේගය (NPP) පාර්ලිමේන්තුවේ තුනෙන් දෙකක අතිවිශාල බහුතර බලයක් ලබා ගැනීමත් සමඟ ශ්රී ලංකාවේ දේශපාලන ගමන් මගෙහි තීරණාත්මක හැරවුමක් සනිටුහන් විය. 2026 මාර්තු වන විටත් මෙම පාලනය බලයේ පවතින නමුත්, ඔවුන් පොරොන්දු වූ "පද්ධතිමය වෙනස" (Systemic Change) සම්බන්ධයෙන් මේ වන විට දැඩි විවේචන සහ සංවාද මතු වෙමින් පවතී.
පොරොන්දු සහ යථාර්ථය අතර පරතරය
ආණ්ඩුවේ ආධාරකරුවන් පවසන්නේ පෙර පැවති දූෂිත පාලනයන්ගෙන් උරුම වූ බිඳ වැටුණු පද්ධතියක් තුළ ස්ථාවරත්වයක් ඇති කිරීමටත්, දූෂණයට එරෙහිව ක්රියාමාර්ග ගැනීමටත් ආණ්ඩුව සමත්ව ඇති බවයි. කෙසේ වෙතත්, විපක්ෂය සහ ස්වාධීන විශ්ලේෂකයින් පෙන්වා දෙන්නේ ප්රධාන ක්ෂේත්ර කිහිපයකදීම ආණ්ඩුව අසමත් වී ඇති බවයි:
* ප්රතිසංස්කරණ පමාව: විධායක ජනාධිපති ක්රමය අහෝසි කිරීම, ත්රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත ඉවත් කිරීම සහ නව ව්යවස්ථාවක් ගෙන ඒම වැනි මූලික දේශපාලන පොරොන්දු තවමත් ඉටු වී නොමැත. දූෂණයට එරෙහි සටන හුදෙක් "ප්රදර්ශනාත්මක" එකක් බවට චෝදනා එල්ල වන අතර, පැරණි නිලධාරිවාදය තවදුරටත් ප්රධාන ආයතන තුළ පවතිනු දක්නට ලැබේ.
* ආර්ථික ප්රතිපත්තිය: IMF වැඩසටහන දැඩි ලෙස අනුගමනය කිරීම සහ බදු බර ඉහළ දැමීම හේතුවෙන් දුප්පත්කම 24% මට්ටමේම පවතින අතර ජන ජීවිතය තවමත් පීඩනයට ලක්ව ඇත. පොරොන්දු වූ පරිදි අධ්යාපන වියදම් දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 6% දක්වා ඉහළ නංවා නොමැත.
* පාලන දුර්වලතා: මෑතකදී ඉන්ධන අර්බුදයක පෙරනිමිති පෙන්වමින් රජයේ කාර්යාල සහ පාසල් සඳහා බදාදා දිනය නිවාඩු දිනයක් ලෙස ප්රකාශයට පත් කිරීම පාලනයේ දුර්වලතාවක් ලෙස විවේචකයෝ පෙන්වා දෙති.
ආණ්ඩුව හොල්ලන "නොරොච්චෝලේ ගල් අඟුරු වංචාව"
ආණ්ඩුවේ "පිරිසිදු පාලනය" පිළිබඳ ප්රතිරූපයට එල්ල වූ විශාලතම පහරක් වන්නේ නොරොච්චෝලේ බලාගාරයට ගල් අඟුරු මිලදී ගැනීමේදී සිදුව ඇතැයි පැවසෙන මහා පරිමාණ දූෂණ චෝදනාවයි. 2025 අගභාගයේ සිට කරළියට ආ මෙම සිදුවීම හරහා රුපියල් බිලියන 10-15 අතර මුදලක් රජයට අහිමි වී ඇති බවට ගණන් බලා ඇත.
> ප්රධාන කරුණු:
> * බාල ගල් අඟුරු: ඉන්දියානු සැපයුම්කරුවෙකු හරහා ගෙන්වන ලද ගල් අඟුරු තත්ත්වයෙන් බාල වීම නිසා බලාගාරයේ යන්ත්රවලට හානි වීමේ අවදානමක් සහ රුපියල් බිලියන 7-9 ක පාඩුවක් සිදුව ඇති බව තහවුරු වී ඇත.
> * ටෙන්ඩර් අක්රමිකතා: ලංකා ගල් අඟුරු සමාගමේ සභාපතිවරයා ඉල්ලා අස්වෙමින් ප්රකාශ කළේ අමාත්යාංශ මට්ටමින් තීරණ ගනිමින් ටෙන්ඩර් ක්රියාවලිය එක්තරා සැපයුම්කරුවෙකුට වාසි සහගත වන සේ වෙනස් කර ඇති බවයි.
> * අමාත්යවරයාට එල්ල වන චෝදනා: බලශක්ති අමාත්යවරයාට එරෙහිව අතීත දූෂණ චෝදනා පවතින පසුබිමක, මෙම ගල් අඟුරු ගනුදෙනුව සම්බන්ධයෙන්ද ඔහු දැඩි දෝෂදර්ශනයට ලක්ව ඇත.
>
රජය මෙම චෝදනා ප්රතික්ෂේප කරමින් පවසන්නේ පද්ධතියේ කිසිදු අක්රමිකතාවක් සිදු නොවූ බවත්, පසුගිය පාලන සමයන්හි පැවති දූෂිත "මාෆියාව" බිඳ දැමීමට තමන් කටයුතු කරමින් සිටින බවත්ය.
සාරාංශය
2026 මාර්තු වන විට, ජාතික ජන බලවේගය ආණ්ඩුව යම් මට්ටමක සාර්ව ආර්ථික ස්ථාවරත්වයක් පවත්වා ගෙන ගියද, ඔවුන් බලයට පැමිණි "පිරිසිදු සහ විනිවිදභාවයෙන් යුත්" පාලනය පිළිබඳ පොරොන්දුව ගල් අඟුරු වංචාව වැනි සිදුවීම් හමුවේ දැඩි අභියෝගයකට ලක්ව ඇත. ජනතාව අපේක්ෂා කළ රැඩිකල් වෙනස වෙනුවට පැරණි ක්රමයේම දිගුවක් දර්ශනය වීම හේතුවෙන් ආණ්ඩුවේ ජනප්රියතාව ක්රමයෙන් අඩුවෙමින් පවතින බව පෙනෙන්නට තිබේ.
