බුදු දහමේ දර්ශනය හා එහි ප්රායෝගිකත්වය
බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අවසාන බුද්ධ වචනය වන "වයධම්මා සංඛාරා, අප්පමාදේන සම්පාදේථ" යන්න හුදෙක් ආගමික පාඨයක් නොව, විශ්වයේ පරම යථාර්ථය හකුළුවා දැක්වීමකි.
බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අවසාන බුද්ධ වචනය වන "වයධම්මා සංඛාරා, අප්පමාදේන සම්පාදේථ" යන්න හුදෙක් ආගමික පාඨයක් නොව, විශ්වයේ පරම යථාර්ථය හකුළුවා දැක්වීමකි.
1. සංස්කාර සහ විද්යාත්මක යථාර්ථය (The Physics of Impermanence)
බුදු දහමෙහි "සංස්කාර" යනු හේතූන්ගෙන් හටගත් (Conditioned things) සියල්ලයි. ඔබ සඳහන් කළ පරිදි, නූතන විද්යාවේ Entropy (එන්ට්රොපිය) සංකල්පය මෙයට සමාන්තර වේ. තාපගතික විද්යාවට අනුව පද්ධතියක අපිළිවෙල (Disorder) වැඩිවීම ස්වභාවික නියමයකි.- අනිත්යය (Impermanence): බුදු දහම පවසන්නේ යමක් හටගත්තේ නම් එය අනිවාර්යයෙන්ම විනාශ වන බවයි. මෙය සජීවී සෛලයකට මෙන්ම අජීවී මන්දාකිණියකට ද පොදු සත්යයකි.
- භෞතිකවාදය ඉක්මවා යාම: විද්යාව පදාර්ථයේ විනාශය ගැන කතා කරන විට, බුදු දහම සිතේ ඇතිවන "සංස්කාර" (චේතනා සහ සිතුවිලි) වල අනිත්යතාවය ද පෙන්වා දෙයි. මේ නිසාම බුදු දහම භෞතික විද්යාවටත් වඩා පියවරක් ඉදිරියෙන් සිටින "මනෝ-විද්යාවක්" බවට පත් වේ.
2. දේව සංකල්පය සහ අනිත්යතාවය (Subjectivity of Deities)
බොහෝ දෙනා "සදාකාලික" යැයි සිතන දේවත්වයට බුදු දහම ලබා දෙන්නේ ඉතා තර්කානුකූල පිළිතුරකි.- කර්ම ශක්තිය: දිව්ය ලෝකයක් හෝ බ්රහ්ම ලෝකයක් යනු තමන් කළ කුසල් ශක්තිය (Energy) නිසා ලැබෙන තාවකාලික නවාතැනකි.
- වක්කලී සූත්රය: බුදුරජාණන් වහන්සේ වක්කලී හිමියන්ට දේශනා කළේ, "වක්කලී, මේ කුණු වන ශරීරය දෙස බලා සිටීමෙන් ඇති ඵලය කුමක්ද? යමෙක් ධර්මය දකීද, ඔහු මා දකී" යනුවෙනි. මෙයින් පැහැදිලි වන්නේ පුද්ගලයා හෝ භෞතික රූපය (එය මනුෂ්ය හෝ දිව්ය වේවා) නොව, විශ්වීය ධර්මතාවය අවබෝධ කර ගැනීම වැදගත් බවයි.
3. අප්රමාදය: බිය ගැන්වීමක් නොව අවදි කිරීමකි
බුදු දහම "අශුභවාදී" (Negative) දහමක් ලෙස ඇතැමුන් වැරදියට වටහා ගන්නේ එහි මරණය සහ අනිත්යය ගැන කතා කරන බැවිනි. නමුත් සත්යය එය නොවේ.- යථාර්ථවාදය (Realism): රෝගියෙකුට රෝගය ඇති බව පැවසීම ඔහු බිය ගැන්වීමක් නොව, ඔහුට ප්රතිකාර ලබා ගැනීමට උනන්දු කිරීමකි. "අප්රමාදය" යනු එම ප්රතිකාරයට යොමු වීමයි.
- ප්රතිපත්ති පූජාව: ආමිස පූජාවෙන් (මල්, පහන්) පමණක් සෑහීමට පත් නොවී, තම ජීවිතය තුළ සීල, සමාධි, ප්රඥා යන ගුණාංග ප්රගුණ කිරීම "නොපමාව" සිදු කළ යුත්තකි.
නිගමනය සහ ධර්ම පාඩම
බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අවසාන පණිවිඩය වන්නේ "වගකීම තමන් සතු කර ගැනීමයි". බුදුන් වහන්සේ යනු පාර පෙන්වන්නා (මග්ගදේසක) මිස ගැලවුම්කරුවා නොවේ.අවසාන වශයෙන්, ඔබ රැස් කරන භෞතික සම්පත් සියල්ල "කාලය" විසින් උදුරා ගන්නා බව සැබෑවකි. නමුත් ඔබ තුළ ගොඩනගා ගන්නා ධර්මාවබෝධය සහ විදර්ශනා ප්රඥාව කිසිවෙකුට උදුරා ගත නොහැක. එය උපතින් උපතට ඔබ පසුපස එන, අවසානයේ සසර දුක කෙළවර කරන එකම සැබෑ දායාදයයි.
