ශ්රී ලංකාවට කාර්මික විප්ලවයට සම්බන්ධ වීමට නොහැකි වීමට බලපෑ හේතු
බ්රිතාන්ය පාලනය යටතේ ශ්රී ලංකාව ප්රධාන වශයෙන්ම ඔවුන්ගේ කාර්මික කටයුතු සඳහා අමුද්රව්ය සපයන මධ්යස්ථානයක් ලෙස ක්රියා කළා. ඒ නිසා රටේ දේශීය කර්මාන්ත දියුණු කිරීමට අවස්ථාවක් ලැබුණේ නැහැ.
බ්රිතාන්යයන් විසින් මහා පරිමාණයෙන් තේ, රබර්, සහ පොල් වැනි වගාවන් ආරම්භ කළ අතර, මෙය රටේ ආර්ථිකය මුළුමනින්ම යැපුම් කෘෂිකර්මාන්තයේ සිට ආනයන-අපනයන ආර්ථිකයක් දක්වා පරිවර්තනය කළා. ඒ නිසා දේශීය කර්මාන්ත දියුණුවට තිබූ ඉඩකඩ සීමා වුණා.
එංගලන්තයේ කාර්මික විප්ලවය සඳහා ගල් අඟුරු සහ යකඩ වැනි ඛනිජ සම්පත් ප්රධාන වශයෙන්ම බලපෑවා. ශ්රී ලංකාවේ එවැනි ඛනිජ සම්පත් විශාල වශයෙන් නොතිබීමද කාර්මික විප්ලවයකට අහිතකර ලෙස බලපෑවා
900 දශකයේ මුල් භාගයේ බටහිර රටවල් විදුලි බලය, රේඩියෝ සහ මෝටර් රථ වැනි තාක්ෂණික දියුණුවක් ලබද්දී, ලංකාව තවමත් ගොවිතැනට සහ ප්රවාහනයට ගවයන් සහ කරත්ත යොදා ගැනීම පිටුපස තිබූ ප්රධාන හේතු කිහිපයක් තිබෙනවා.
යටත් විජිත ආර්ථිකය (Colonial Economy)
මෙය ප්රධානම හේතුවයි. 1900 දශකයේ මුල ලංකාව බ්රිතාන්ය යටත් විජිතයක් ලෙස පැවතුණා. බ්රිතාන්යයන්ට අවශ්ය වූයේ ලංකාව, තමන්ගේ කර්මාන්ත සඳහා අමුද්රව්ය (raw materials) සපයන මධ්යස්ථානයක් ලෙස ක්රියා කිරීමයි. ඒ නිසා ඔවුන් අපේ රටේ කර්මාන්ත දියුණු කිරීමට උනන්දු වුණේ නැහැ. ඒ වෙනුවට, ඔවුන් තේ, රබර් සහ පොල් වැනි වතු බෝග (plantation crops) වගාවට මුල්තැන දුන්නා. මේ වගාවන් සඳහා අවශ්ය යටිතල පහසුකම් (පාරවල්, දුම්රිය මාර්ග) පමණක් ඔවුන් වැඩි දියුණු කළා.
තාක්ෂණික දැනුම සහ අධ්යාපනය
බ්රිතාන්ය අධිරාජ්යය, දේශීය ජනතාවට ඉහළ මට්ටමේ තාක්ෂණික අධ්යාපනයක් (technical education) ලබා දීමට උනන්දු වුණේ නැහැ. ඔවුන් ප්රධාන වශයෙන්ම පරිපාලන කටයුතු සඳහා සුදුසු ලිපිකරුවන් සහ නිලධාරීන් බිහි කිරීමට අවධානය යොමු කළා. ඒ නිසා දේශීය ජනතාවට නවීන තාක්ෂණය පිළිබඳ දැනුමක් හෝ එයින් ප්රයෝජන ගැනීමට අවස්ථාවක් ලැබුණේ නැහැ.
සමාජ හා සංස්කෘතික පසුබිම
එකල ලංකාවේ ආර්ථිකය ගොඩනැඟී තිබුණේ ප්රධාන වශයෙන්ම කෘෂිකර්මාන්තය මතයි. ගොවිතැනට සහ ප්රවාහනයට සත්තු යොදා ගැනීම ශතවර්ෂ ගණනාවක් පැවත ආ පුරුද්දක්. නවීන තාක්ෂණය පිළිබඳ දැනුමක් නැති නිසා, මේ පැරණි ක්රමවේදවලින් මිදීම එතරම් පහසු වුණේ නැහැ.
බ්රිතාන්ය රජය විසින් ශ්රී ලංකාවේ කර්මාන්ත සංවර්ධනයට වඩා තම අවශ්යතා සඳහා කෘෂිකාර්මික ක්ෂේත්රය දියුණු කිරීමට ප්රමුඛත්වය දුන්නා. ඒ අනුව ප්රවාහන හා සන්නිවේදන පද්ධති දියුණු කළේ ද වතු ආර්ථිකයේ අවශ්යතා සපුරාලීමටයි.