ස්ටාර්ලින්ක් චන්ද්රිකා තාරකා විද්යාවට තර්ජනයක් වන්නේ කෙසේද?
ලොවම එකම ජාලයකට සම්බන්ධ කරමින්, දුෂ්කරම ප්රදේශවලට පවා අධිවේගී අන්තර්ජාල පහසුකම් ලබා දීමේ සිහිනය යථාර්ථයක් බවට පත් කරමින්, ස්පේස්එක්ස් (SpaceX) සමාගමේ ස්ටාර්ලින්ක් (Starlink) ව්යාපෘතිය අභ්යවකාශ තාක්ෂණයේ දැවැන්ත පිම්මක් සනිටුහන් කළේය. එහෙත්, මෙම තාක්ෂණික විප්ලවයේ අඳුරු පැතිකඩක් පිළිබඳව දැන් විද්යාඥයෝ දැඩි ලෙස අනතුරු අඟවමින් සිටිති. ඒ, අහස පුරා විසිරී ඇති දහස් ගණනක් වූ ස්ටාර්ලින්ක් චන්ද්රිකා වලින් නිකුත් වන අනපේක්ෂිත රේඩියෝ සංඥා, විශ්වයේ රහස් සොයා යන මානව වර්ගයාගේ ගවේෂණයන්ට බාධාවක් වෙමින් පැවතීමයි.
රේඩියෝ තාරකා විද්යාව
අප අහස දෙස බලන විට දකින්නේ දෘශ්ය ආලෝකය වුවද, විශ්වය අප හා සන්නිවේදනය කරන්නේ විද්යුත් චුම්භක වර්ණාවලියේ විවිධ තරංග ආයාම ඔස්සේය. රේඩියෝ තාරකා විද්යාව යනු, විශ්වයේ ඈත කෙළවරේ සිට පැමිණෙන මෙම දුර්වල රේඩියෝ සංඥා ග්රහණය කර විශ්ලේෂණය කිරීමේ විද්යාවයි. වසර බිලියන 13කටත් වඩා පැරණි, විශ්වයේ උපත සිදු වූ "අරුණලු යුගයේ" (Cosmic Dawn) බිහිවූ පළමු තාරකා සහ මන්දාකිණි වලින් නිකුත් වූ සංඥා පවා අදටත් විශ්වය පුරා ගමන් කරමින් පවතී.
මෙම අතිශය දුර්වල සංඥා ග්රහණය කර ගැනීමට නම්, පෘථිවිය වටා ඇති අභ්යවකාශය හැකිතාක් "රේඩියෝ නිහඬ" විය යුතුය. එය හරියට, ඝෝෂාකාරී කර්මාන්ත ශාලාවක් තුළ සිට සියුම් කොඳුරන හඬකට සවන් දීමට උත්සාහ කිරීමක් වැනිය. එම නිසාම, ඕස්ට්රේලියාවේ සහ දකුණු අප්රිකාවේ ජනශුන්ය කාන්තාර වැනි ප්රදේශවල ලොව විශාලතම රේඩියෝ දුරේක්ෂ පද්ධති ස්ථාපිත කර ඇත්තේ, මිනිස් ක්රියාකාරකම් වලින් ඇතිවන රේඩියෝ බාධා අවම කර ගැනීම සඳහාය.
ස්ටාර්ලින්ක් චන්ද්රිකාවලින් එන අනපේක්ෂිත "ඝෝෂාව"
ගැටළුව නිර්මාණය වන්නේ මෙතැනදීය. මෑතකදී, ලොව පුරා විද්යාඥයින් කණ්ඩායම් විසින් කරන ලද අධ්යයනයන් මගින් තහවුරු වී ඇත්තේ ස්ටාර්ලින්ක් චන්ද්රිකා, ඒවායේ ප්රධාන සන්නිවේදන කටයුතු සඳහා වෙන් කර නොමැති සංඛ්යාත පරාසයන්හි පවා රේඩියෝ තරංග විමෝචනය කරන බවයි.
මෙය චන්ද්රිකා හිතාමතාම සිදු කරන විකාශනයක් නොවේ. ඒ වෙනුවට, චන්ද්රිකාවේ ක්රියාකාරීත්වයට අත්යවශ්ය ඉලෙක්ට්රොනික උපකරණ මගින් ජනනය වන "විද්යුත් චුම්භක කාන්දුවක්" (electromagnetic leakage) ලෙස මෙය හඳුනාගෙන ඇත. මෙම කාන්දු වන සංඥා, තාරකා විද්යාඥයින් විසින් අධ්යයනය කිරීමට වෙන් කර ඇති ආරක්ෂිත රේඩියෝ සංඛ්යාත පරාසයන් දූෂණය කරයි.
මෙම අනපේක්ෂිත විමෝචන, විද්යාඥයින් සොයන දුර්වල කොස්මික් සංඥා වලට වඩා දහස් ගුණයකින් ප්රබල විය හැකිය. එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස, රේඩියෝ දුරේක්ෂයක් යම් විශ්වීය සංඥාවක් ග්රහණය කර ගැනීමට උත්සාහ කරන මොහොතේ, ඒ ආසන්නයෙන් ස්ටාර්ලින්ක් චන්ද්රිකාවක් ගමන් කළහොත්, එහි ඉලෙක්ට්රොනික ඝෝෂාව නිසා අර වටිනා විශ්වීය සංඥාව සම්පූර්ණයෙන්ම යටපත් වී යයි.
අහිමි වන විශ්වීය උරුමය
මෙම තත්ත්වය දිගටම පැවතුණහොත්, එහි ප්රතිවිපාක බරපතල විය හැකිය. විශ්වයේ මූලාරම්භය, පළමු තාරකා බිහිවූ ආකාරය සහ මන්දාකිණි නිර්මාණය වූ අයුරු වැනි මූලික ප්රශ්නවලට පිළිතුරු සපයන දුර්වලම සංඥා පවා හඳුනාගැනීමේ හැකියාව අපට සදහටම අහිමි වීමේ අවදානමක් පවතී. දැනටමත් අහසේ ඇති චන්ද්රිකා 6,000කට අධික සංඛ්යාව සහ අනාගතයේදී දියත් කිරීමට නියමිත දස දහස් ගණනක් වූ චන්ද්රිකා සමග, මෙම "රේඩියෝ ඝෝෂාව" අහස පුරා නොකැඩී පවතින තිරයක් බවට පත්වනු ඇත.
අනාගතය සහ විසඳුම්
විද්යාඥයින් ස්ටාර්ලින්ක් ව්යාපෘතියට විරුද්ධ නැත. ගෝලීය සන්නිවේදනයේ වැදගත්කම ඔවුන් ද පිළිගනී. ඔවුන් ඉල්ලා සිටින්නේ මෙම තාක්ෂණික දියුණුව, මානව වර්ගයාගේ වටිනාම විද්යාත්මක ගවේෂණයන් විනාශ නොකරන ආකාරයට සිදු විය යුතු බවයි.
විසඳුම් ලෙස, ස්පේස්එක්ස් වැනි සමාගම් සහ විද්යාත්මක ප්රජාව අතර වඩාත් ශක්තිමත් සහයෝගීතාවයක් ගොඩනැගීම අත්යවශ්ය වේ. අනාගත චන්ද්රිකා නිර්මාණයේදී, මෙම විද්යුත් චුම්භක කාන්දුව අවම වන ලෙස ඉලෙක්ට්රොනික උපකරණ ආවරණය කිරීම (shielding) සහ සැලසුම් කිරීම එක් විසඳුමකි. මීට අමතරව, මෙවැනි දැවැන්ත චන්ද්රිකා ජාල සඳහා බලපාන නව ජාත්යන්තර නීති රෙගුලාසි හඳුන්වා දීම ද අත්යවශ්යව පවතී.
අවසානයේදී, අප මුහුණ දී සිටින්නේ තාක්ෂණික ප්රගතිය සහ විද්යාත්මක උරුමය ආරක්ෂා කර ගැනීම අතර ඇති සියුම් තුලනය පිළිබඳ ප්රශ්නයකටය. අහස දෙසට අප යවන තාක්ෂණය, අහසින් අපට ලැබෙන දැනුම අහිමි කිරීමට හේතු නොවිය යුතුය. විශ්වයේ රහස් වලට සවන් දීමට ඇති අපගේ හැකියාව රැක ගැනීම, අනාගත පරම්පරාවන් වෙනුවෙන් අප ඉටු කළ යුතු යුතුකමකි.
