GLOBAL ASTRONOMY MONTH - APRIL 2010

[hemalsilva]

GLOBAL ASTRONOMY MONTH - APRIL 2010

අන්තර්ජාතිත තාරකාවිද්‍යා මාසය

අපේ එළකිරි සමාජයේ සිටින තාරකා විද්‍යා හදාරන සහ ඒ සම්බන්දව දැනුමක් තියෙන හෙමොටම මෙන්න හොද අවස්තාවක්.


තාරකා විද්‍යා

මෙම මතෘකාවට අදල ලිපි, පින්තූර,විඩියො දර්ශණ . . .මගින් අපෙ අනෙකුත් සමජිකයන් සමග දැනුම බෙදාගමු.

​

 

[hemalsilva]

අහස නිරීක්ෂණය කිරීමේ මූලික ක්‍රම

 

[hemalsilva]

අහස නිරීක්ෂණය කිරීමේ මූලික ක්‍රම
ලියන ලද්දේ ඊ.ඩී.ආර්. සුදර්ශන ahasa.net

Wide-angle photo shows the constellation Scorpius in which the black-hole system GRO J1655-40 is found. On the right is a 4-degree zoom on the area with the black hole. This insert comes from the Digitized Sky Survey II.

Credit: Akira Fujii & Digitized Sky Survey

 

[hemalsilva]

NASA's Chandra Answers Black Hole Paradox

he X-ray spectrum (see inset) of a binary star system consisting of a black hole and a normal star indicates that turbulent winds of multimillion degree gas are swirling around the black hole. As the illustration shows, much of the hot gas is spiraling inward toward the black hole, but about 30% is blowing away.

The temperature and intensity of the winds imply that powerful magnetic fields must be present. These magnetic fields, likely carried by the gas flowing from the companion star, create magnetic turbulence that generates friction in the gaseous disk and drive winds from the disk that carry momentum outward as the gas falls inward. Magnetic friction also heats the gas in the inner part of the disk to X-ray emitting temperatures.

The analysis of the disk wind of GRO J1655-40, or J1655 for short, confirmed what astronomers had long suspected, namely that magnetic friction is central to understanding how black holes accrete matter rapidly. Without a process to take away some of the angular momentum of the gas, it could remain in orbit around a black hole for a very long time.

J1655 is a binary system that harbors a black hole with a mass seven times that of the sun, which is pulling matter from a normal star about twice as massive as the sun. The Chandra observation revealed a bright X-ray source whose spectrum showed dips produced by absorption from a wide variety of atoms ranging from oxygen to nickel. A detailed study of these absorption features shows that the atoms are highly ionized and are moving away from the black hole in a high-speed wind.

Understanding the importance of magnetic forces in the disk of gas around J1655 could have far-reaching implications, from the supermassive black holes associated with powerful quasars, to planet-forming disks around young sun-like stars.

 

[hemalsilva]

ට්‍රයිටන්

ට්‍රයිටන්

1846 ඔක්තෝබර් මාසයේදී විලියම් ලසෙල් එකල අළුතින් සොයාගන්නා ලද නෙප්ටූන් ග්‍රහයා නිරීක්ෂණය කරමින් සිටියේ ය. ඔහුට අවශ්‍ය වූයේ නෙප්‍ටූන් සතුව වළලු පද්ධතියක් ඇතිබව වටහා ගැනීමට යි. නමුත් එවර නෙප්ටූන් සතුව චන්ද්‍රයෙක්ද ඇතිබව ඔහු සොයාගත්තේ ය. නෙප්ටූන්ගේ වළලු පද්ධතිය ඔහුගේ දුරේක්ෂයේ තිබූ දුර්වලතාවයක් නිසා හටගත්තක් බව ඔහු පසුව පැහැදිලි කලේ ය. මෙම ට්‍රයිටන්ගේ ඡායාරූපය 1989දී වොයෙජර් 2 යානය විසින් ලබාගත්තකි. ට්‍රයිටන් සතුව ඉතා තුනී වායුගෝලයක් සහ අයිස් ගිණිකඳු සතු බවත් එය සොයාගත්තේ ය. නමුත් පුදුම දනවන කරුණක් වන්නේ නෙප්ටූන් සතු ඉතා තුනී වළලු පද්ධතියක්ද වොයෙජර් යානය විසින් සොයාගැනීමයි. මෙය ලසෙල්ට නම් කිසිසේත්ම දර්ශණය වන්නට ඉඩක් නැත.​

උපුටා ගැනීම skylk

 

[hemalsilva]

හෙලික්ස් නිහාරිකාව

හෙලික්ස් නිහාරිකාව

අපගේ සූර්යයාත් කෙදිනක හෝ මෙලෙස දිස්වේවි ද? හෙලික්ස් නිහාරිකාව ග්‍රහලෝකමය නිහාරිකාවක් සඳහා අපට සමීපතම සහ දීප්තිමත්ම උදාහරණයකි. අප සූර්යයා වැනි තරුවක් සුපර්නෝවා පිපිරුමකට බඳුන් වූ පසුව මෙවැන්නක් සිදුවේ. NGC 7293 ලෙසද හඳුන්වන හෙලික්ස් නිහාරිකාව ආ.ව. 700ක් ඈතින් ඇක්වේරිස් (කුම්භ) රාශිය පසුබිම් කරගනිමින් පිහිටයි. එහි පළල ආ.ව. 2.5ක් පමණ වේ.​

උපුටා ගැනීම skylk

 

[hemalsilva]

හෝ(ල්)ම්ස් ධූම

හෝ(ල්)ම්ස් ධූම

අංශක 10ක් පුරා විහිදෙන මෙම ඡායාරූපය පර්සියස් රාශියේ එක්තරා කොටසකි. ඡායාරූපයට නිහාරිකා, තරු පොකුරු සහ විශේෂයෙන්ම හෝ(ල්)ම්ස් ධූමකේතුවද අයත් ය. ඡායාරූපය ගන්නා අවස්ථාවේ හෝ(ල්)ම්ස් ධූමකේතුව ආ.මි. 14ක් ඈතින් පිහිටියද මෙම ඡායාරූපය තුල දීප්තිමත්ම තරුව වන ඇල්ෆා පර්සියස් තරුවේ දීප්තියට අභිබවා යමින් අහස ඒකාලෝක කරයි.​

උපුටා ගැනීම skylk

 

[hemalsilva]

කැට්ස් අයි

කැට්ස් අයි

කැට්ස් අයි නිහාරිකාව පවතින්නේ පෘථිවියේ සිට ආ.ව. තුන්දහසක් ඈතින් ය. NGC 6543 ලෙසද හැඳින්වෙන මෙය විශ්කම්භයෙන් ආ.ව. භාගයක් පමණ වේ. අප සූර්යයා වන තවත් තරුවක අවසන් භාගය පෙන්නුම් කරන මෙම නිහාරිකාවේ ඡායාරූපය මෑතකදී නැවතත් ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීමෙන් පසුව නැවත වර්ණගන්වන ලදී. මෙවර ඡායාරූපය පෙර ඡායාරූපයට වඩා ඉහළ වර්ණ ප්‍රමාණයක් පෙන්නුම් කරයි.​

උපුටා ගැනීම skylk

 

[hemalsilva]

තාරකා ගමන් මඟ

තාරකා ගමන් මඟ

2008 සැප්තැම්බරයේදී ප්‍රංශයේ මොන්ට්ලක්ස් හිදී ලබාගන්න ලද මෙම ඡායාරූපය පැය ගණනාවක් නිරාවරණය කිරීමෙන් ලබාගන්නා ලද්දකි. ඛගෝල සමකය ආසන්න ප්‍රදේශයේ තරු සරල රේඛා ලෙස ගමන් කරන ආකාරයක් පෙනුනද ධ්‍රැව ආසන්න තරු වෘත්තාකාර ලෙස ගමන් කරයි. දකුණු පස මධ්‍යයේ ඔරායන් රාශියද වම් පස සිකුරු ග්‍රහයාද වම් පස ඉහලට වන්නට ඉරිඩියම් චන්ද්‍රිකාවක්ද දැකගත හැකි ය. මෙම ඡායාරූපය නිර්මාණය කිරීම සඳහා තප්පර 30 බැගින් අනාවරණය කරල ලද ඩිජි‍ටල් ඡායාරූප 477ක් භාවිතාකර ඇති අතර සම්පූර්ණ අනාවරණ කාලය පැය 4.3කි.​

උපුටා ගැනීම skylk

 

[hemalsilva]

M51 හබල්

M51 හබල්

චාර්ල්ස් මෙසියර් විසින් සකසන ලද සුප්‍රකට මෙසියර් නාමාවලියේ 51වන වස්තුව වන මෙම සර්පිලාකාර මණ්දාකිණිය NGC 5194 ලෙසද හඳුන්වයි. විශ්කම්භයෙන් ආ.ව. 60,000කට වඩා වැඩි මෙය අසල ඇති තවත් සහයක මණ්දාකිණියක් සමඟ (NGC 5195) ගැටෙමින් පවතී. හබල් දුරේක්ෂය සතු විශේෂ කැමරා මගින් ලබා ගන්න ලද මෙම ඡායාරූපය පරිඝනක භාවිතයෙන් විස්තරාත්මක ලෙස වර්ණවත් කර ඇත.​

උපුටා ගැනීම skylk

 

[hemalsilva]

ඇපලෝ 12 - ස්වප්‍රතිමූර්තිය

ඇපලෝ 12 - ස්වප්‍රතිමූර්තිය

1969 නොවැම්බර් මාසයේදී ඇපලෝ 12 යානය සඳ වෙත ගමන් කලේ ය. එහි ගමන්ගත් චාර්ල්ස් කොන්රැඩ් මෙම ඡායාරූපය ගන්නා ලද්දේ ඔහුගේ සගයා වන ඇලන් බීන් පස් සාම්පල් එකතු කරමින් සිටින අතරතුර ය. ඇලන්බීන්ගේ හෙල්මටය තුලින් චාර්ල්ස් ගේ ප්‍රතිබිම්බය සහ චන්ද්‍රයාගේ ක්ෂිතිජය දක්වා පෙනෙන රළු පොලොව මෙම කලාත්මක ඡායාරූපය තුල හොඳින් සටහන්ව ඇත.​

උපුටා ගැනීම skylk

 

[hemalsilva]

සූර්ය කුණාටු

සූර්ය කුණාටු

සූර්යයා ව‍ටා කක්ෂගතවී ඇති සෝහෝ යානය විසින් ලබාගන්න ලද මෙම ඡායාරූපය තුල සූර්යයා වෙතින් නිකුත්වන විශාල සූර්ය ගිණිදළු රැසක් දැකිය හැකි ය. රූපයේ මධ්‍යයෙන් එන සෘජු ආලෝකය ඉවත් කර වෙනත් අවස්ථාවක් ගන්න ලද ඡායාරූපයක් එක් කොට ඇත. සූර්ය කුණාටු මුලින්ම සොයාගන්නා ලද්දේ 1970 වසරේදී ය. ‍මෙවන් සූර්යගිණිදළු පෘථිවිය දෙසට පැමිණියහොත් පෘථිවිට මහත් විනාශයක් විය හැකි ය.​

උපුටා ගැනීම skylk

 

[hemalsilva]

ඩොලර් 8000ට දැන් ඔ‍බේම චද්‍රකාවක්‍‍ ගුවන් ගත &

ඩොලර් 8000ට දැන් ඔ‍බේම චද්‍රකාවක්‍‍ ගුවන් ගත කීරීමට අවස්ථාවක්

ඔබේම කියා පුද්ගලික චද්‍රකාවක් උඩුගුවනේ තිබේනම් එය කොයිතරම් දෙයක්ද? කියා ඔබට සිතෙනු ඇත. ඔබ දැන් මේ කර්යය ඉටුකර දිමට ඇමරිකානු සමගමක් වන Interorbital Systems (IOS) නැමති සමාගම ඉදිරිපත් වී ඇත. එම සමාගම පවසන අන්දමට මේ සඳහා ගැනුම් කරුවෙකුට වැය වන්නේ ‍ඩොලර් 8000 පමන මුදලක් එනම් ලංකාවේ මුදලින් රු.920000 පමන වේ.

TubeSat Kit නමින් හඳුන්වන මෙම කුඩා චද්‍රකා සතුව පහත දැක්වෙන පහසුකම් වලින් සහිතවේ


>පෘථිවියේ වීඩියෝ දර්ශන ලබාගැනීමට කැමරාවක්
> පෘථිවියේ චුම්භක ක්ෂේත්‍රය මැනීමේ උපකරනයක්
> චද්‍රකාවක් දිශානතිය දැක්වීමේ උපකරනයක්
> කක්ෂයේ වටපිටාව පිලිබඳ තෙරතුරු දැක්වීමේ උපකරනයක් (පෘථිවියේ උශ්ණත්වය,පෘථිවියේ පීඩනය, විකීරනශිලික්වය වැනි තොරතුරු)
> ජෛව විද්‍යාත්මක පර්යේශන උපකරණ
> පුද්ගලික ඊ-මේල් යැවීමේ සේවාවන්

IOS NEPTUNE 30 යානය මගින් අභ්‍යාවකාශගත ගත වන මෙම කුඩා පුද්ගලික චද්‍රකා පෘථිවියේ සිට කි.මී.310 පහත් මට්ටමේ කක්ෂයක රඳවනු ලැබේ. සති කිහිපයක කාලසීමාවකට සැලසුම් කර ඇති මේ කුඩා චද්‍රකාවක් එහි සේවා කාලය අවසන් වීමෙන් පසු ආරක්ෂා සහිතව නැවත පෘථිවි වායුගොලය තුලට පැමිනීමට සැලැස්වීමෙන් පසු විනාශ විම සිදුවන බව එම සමාගම පවසයි.​

උපුටාගැනීම ලියන ලද්දේ ඊ.ඩී.ආර්. සුදර්ශන ahasa.net

 

[hemalsilva]

මැයි 5.6 - ඊටා ඇක්වාරිඩ්ස් උල්කා වර්ශාව

Aquarius හෙවත් කුම්භ රාශිය මුල් කරගෙන සිදුවීන මෙම උල්කා වර්ශාව පැයකට උල්කාපාත 10 ක් පමන දර්ශණයවේ. මෙහි වැඩිම ක්‍රියා කාරිත්වයක් දැකිය හැක්කේ. මැයි 5 සහ 6 දිනයන් වල දීය. මෙය මැයි මාසයේ 4 සිට 7 ක්වා දැකිය හැකිය.​

 

[hemalsilva]

ජූනි 26 - අර්ධ චද්‍ර ග්‍රහනය

මෙම අර්ධ චද්‍රග්‍රහණය විශේෂයෙන් ආසියාව, ඕස්ට්‍රේලියාට සහ නැගෙනහිර දූපත් සහ දකුනු අර්ධගෝලයේ චිලී සහ අජෙන්ටිනා වැනි රටවලට දැක ගත හැකිය.​

 

[hemalsilva]

ජූලි 28, 29 - දකුණු ඩෙල්ටා ඇක්වාරිඩ්ස් උල්කා වර්ශාව

Aquarius හෙවත් කුම්භ රාශිය මුල් කරගෙන සිදුවීන මෙම උල්කා වර්ශාව පැයකට උල්කාපාත 20 ක් පමන දර්ශනයවේ. මෙහි වැඩිම ක්‍රියා කාරිත්වයක් දැකිය හැක්කේ. ජූලි 28 සහ 29 දිනයන් වල දීය. මෙය ජූලි මාසයේ 18 සිට අගෝස්තු 18 ක්වා දැකිය හැකි අතර වැඩිම ක්‍රියා කාරිත්වයක් දැකීමට හැක්කේ මධ්‍යාන 12 න් පසුවය.
​

 

[hemalsilva]

අගෝස්තු 12, 13 - පර්සිඩීස් උල්කාපාත වර්ශාව

උතුරු අහසේ පර්සියන් තාරකා රාශිය මධ්‍ය ලක්ෂය කර‍ගෙන ඇති වන්නා වූ මෙම උල්කාපාත වර්ශාව වසරේ වශේෂ උල්කා වර්ශා වලින් එකක්. පැයකට උල්කා 60 පමන දැකිය හැකි මෙය වැඩිම ක්‍රියා කාරිත්වයක් දැකිය හැක්කේ අගෝස්තු 13 සහ 14 දිනයන් වල දීය. වැඩිම ක්‍රියා කාරිත්වයක් දැකීමට හැක්කේ මධ්‍යාන 12 න් පසුවය.


අගෝස්තු 20 - නෙප්චූන් ගේ දීප්තිය වැඩී වීම.

මෙය ඔබට නෙප්චූන් ග්‍රහලොව පැහැදිලිව දැක ගැනීමට හොඳ අවස්ථාවක්. පෘථිවිය නෙප්චූන්ට ආසන්න කක්ෂය ගමන් කිරීම නිසා වෙනදාට වඩා නෙප්චූන් ඉතා පැහැදිලිව දර්ශනය වේ. නිල් පැහැයට හුරු ගෝලාකාර ස්වභාවයකින් දැකිය හැකි මෙය පැහැදිළිව දැක ගැනීමට තරමක් ප්‍රබල දුරේක්ෂයක් අවශ්‍ය වේ.​

 

[hemalsilva]

සැප්තැම්බර් 21 - බ්‍රහස්පති ගේ දීප්තිය වැඩිවේ

මෙය ඔබට බ්‍රහස්පති ග්‍රහලොව පැහැදිලිව දැක ගැනීමට හොඳ අවස්ථාවක්. පෘථිවිය බ්‍රහස්පති ආසන්න කක්ෂයක ගමන් කිරීම නිසා වෙනදාට වඩා බ්‍රහස්පති ඉතා පැහැදිලිව දර්ශනය වේ. සුදු වර්ණයට හුරු කහ වර්ණයකින් දැකිය හැකි බ්‍රහස්පති දැක ගැනීමට දුරේක්ෂ අවශ්‍ය නොවේ. නමුත් එය මතුපිය පැහැදිළිව දැක ගැනීමට තරමක් ප්‍රබල දුරේක්ෂයක් අවශ්‍ය වේ. මේ අවස්ථාව තාරකා විද්‍යා ඡායාරූප ශිල්පීන්ට බ්‍රහස්පති ගේ පැහැදිලී ඡායාරූප ලබා ගැනීමට මය හොඳ අවස්ථාවක්.

සැප්තැම්බර් 22 - යුරේනස් ගේ දීප්තිය වැඩිවේ

මෙය ඔබට යුරේනස් ග්‍රහලොව පැහැදිලිව දැක ගැනීමට හොඳ අවස්ථාවක්. පෘථිවිය යුරේනස් ආසන්න කක්ෂයක ගමන් කිරීම නිසා වෙනදාට වඩා යුරේනස් ඉතා පැහැදිලිව දර්ශනය වේ. නිල් පැහැයට හුරු කොලපාට වර්ණයකින් දැකිය හැකි මෙය පැහැදිළිව දැක ගැනීමය තරමක් ප්‍රබල දුරේක්ෂයක් අවශ්‍ය වේ.​

 

[hemalsilva]

ඔක්තොම්බර් 21, 22 - ඔරයිනිඩ්ස් උල්කා වර්ශාව

අපි කවුරුත් දන්න ඔරායන් තාරකා රාශිය මධ්‍ය ලක්ෂය කර‍ගෙන ඇති වන්නා වූ මෙම උල්කාපාත වර්ශාව වසරේ වශේෂ උල්කා වර්ශා වලින් එකක්. පැයකට උල්කා 20 පමන දැකිය හැකි මෙය වැඩිම ක්‍රියා කාරිත්වයක් දැකිය හැක්කේ ඔක්තොම්බර් 20 සහ 24 දිනයන් වල දීය. මෙහි උල්කා රතු වර්ණයට හුරු උල්කා දැකිය හැකිය.​

 

[hemalsilva]

නොවැම්බර් 17,18 - ලියොනිඩීස් උල්කා වර්ශාව

සිංහ තාරකා රාශිය මධ්‍ය ලක්ෂය කර‍ගෙන ඇති වන්නා වූ මෙම උල්කාපාත වර්ශාව වසරේ වශේෂ උල්කා වර්ශා වලින් එකක්. පැයකට උල්කා 40 පමන දැකිය හැකි මෙය වැඩිම ක්‍රියා කාරිත්වයක් දැකිය හැක්කේ නොවැම්බර් 17 සහ 18 දිනයන් වල දීය. තවද මෙම උල්කා වර්ශාව සෑම වසර 33 කට වරක්ම ඉතා ප්‍රභල අවදියකට පැමිනේ. එම අවස්ථාවේ දී පැයකට උල්කා 100 කට වඩා දැකීමට හැකිවේ. මෙවැනි අවස්ථාවක් ලෙස 2001 වර්ශය අපට දැක්විය හැකිය. එහි ප්‍රභලත්වය කෙසේ ද කයතොත් 2001 වර්ෂයේ සිදුවූ අවස්ථාවේ එම උල්කා කොටස් කිහිපයක් ලංකාවට ද පතිත වී සොයා ගැනීමට හැකිවිය. ඉතා චමත්කාර ජනක දර්ශනයක් වන මෙම උල්කා වර්ශාවේ දී අපට කොළ පැහැයට හුරු දීප්තිමත් උල්කා අහස් ගෝලයේ හරහා ඇදී යන හැටි දැකිය හැකිය.​