### පුරුෂ සූක්තම් - පද්යයන්ගේ අරුත
1. පුරුෂයාට දහසක් හිස්, දහසක් ඇස් සහ දහසක් පාද ඇත. ඔහු පෘථිවිය සම්පූර්ණයෙන්ම ආවරණය කරමින්, ඊටත් වඩා අඟල් දහයකින් ඔබ්බට සිටියි.
2. අතීතයේ වූ දේ සහ අනාගතයේ වන දේ ඇතුළු මේ සියල්ල පුරුෂයාමයි. ඔහු අමරණීයත්වයේ අධිපතියා වන අතර, ආහාරයෙන් වැඩෙන ජීවීන් (විශ්වය) ද ඔහුමයි.
3. ඔහුගේ ශ්රේෂ්ඨත්වය මෙයයි. එතැනින් ද පුරුෂයා ශ්රේෂ්ඨයි. මේ සියලු සත්වයන් ඔහුගේ හතරෙන් එකක් පමණක් වන අතර, ඔහුගේ හතරෙන් තුනක් ස්වර්ගයේ අමරණීයව පවතී.
4. පුරුෂයාගේ තුන් පාදය ඉහළට නැංගේය. ඔහුගේ එක් පාදය මෙහි නැවතත් ඇතිවිය. එතැනින් ඔහු සෑම තැනකටම, ආහාර ගන්නා සහ නොගන්නා දේ තුළද, පැතිර ගියේය.
5. ඔහුගෙන් විරාට් (මහත් ශරීරයක්) උපත ලැබූ අතර, විරාට්ගෙන් නැවතත් පුරුෂයා බිහිවිය. ඔහු උපන් පසු, අතිරික්ත විය. ඉන්පසු ඔහු පෘථිවියද, ඊට පෙර පැවති දේ ද විය.
6. පුරුෂයා පූජා ද්රව්යයක් ලෙස යොදාගෙන දෙවිවරු යාගයක් පැවැත්වූහ. එහිදී වසන්තය ඝෘතය (ගිතෙල්) විය, ග්රීෂ්ම කාලය ඉන්ධනය විය, සහ සරත් සමය පූජාව විය.
7. යාගය සඳහා සීමා හතක් විය. සමිධ (දැව කොටස්) තුන් වරක් හතක් (21) විය. දෙවිවරු යාගය කරන විට, පුරුෂයා පශුවකු (සතකු) ලෙස බැන්දෝය.
8. එම යාගයේදී, පෙරදී උපන් පුරුෂයා තණකොළ මත තබා ප්රොක්ෂණය කළෝය. ඒ පූජාවෙන් දෙවිවරු, සාධ්යයෝ සහ ඍෂිවරු පූජා කළෝය.
9. සියල්ල පූජා කළ ඒ යාගයෙන් විවිධ වර්ණ ගිතෙල් රැස් විය. ඒ පූජාවෙන් වාතයේ යන (කුරුල්ලන්), වනයේ සහ ගමේ සිටින සතුන්ද නිර්මාණය විය.
10. සියල්ල පූජා කළ ඒ යාගයෙන් ඍග් මන්ත්ර සහ සාම මන්ත්ර උපත ලැබීය. ඡන්දස් (චන්දස්) ද එයින් උපත ලැබූ අතර, යජුර්වේදය ද එයින්ම බිහිවිය.
11. එයින් අශ්වයන් සහ දෙපස දත් ඇති සතුන් ද උපත ලැබීය. ගවයෝද එයින් උපත ලැබූ අතර, එළුවන් සහ බැටළුවන් ද එයින්ම බිහිවිය.
12. පුරුෂයා බෙදූවේ කෙසේද? ඔහු කී ආකාරයකට බෙදුවාද? ඔහුගේ මුඛය කුමක්ද? ඔහුගේ අත් දෙක කුමක්ද? ඔහුගේ උකුල් දෙක සහ පාද කුමක් ලෙසද හඳුන්වන්නේ?
13. ඔහුගේ මුඛය බ්රාහ්මණයා විය. ඔහුගේ අත් ක්ෂත්රියයා විය. ඔහුගේ උකුල් වෛශ්යයා විය. පාදවලින් ශූද්රයා උපත ලැබීය.
14. චන්ද්රයා ඔහුගේ මනසින් උපත ලැබූ අතර, සූර්යයා ඔහුගේ ඇසින් උපත ලැබීය. ඔහුගේ මුඛයෙන් ඉන්ද්ර සහ අග්නි උපත ලැබූ අතර, ප්රාණයෙන් වාතය උපත ලැබීය.
15. ඔහුගේ නාභියෙන් අන්තරීක්ෂය (අහස) විය. ඔහුගේ හිසෙන් ස්වර්ගය විය. ඔහුගේ පාදවලින් භූමිය ද, කන්වලින් දිශාවන් ද විය. එලෙසින් ලෝකයන් නිර්මාණය කළෝය.
16. අන්ධකාරයෙන් එතෙර වූ, හිරුගේ වර්ණ ඇති මේ මහා පුරුෂයා මම දනිමි. ඔහු සියලු රූප විහිදුවා, ඒවාට නම් දී කතා කරමින් සිටියි.