අයතුල්ලා අලි කමේනි ඝාතනය කලා යැයි පුවත් පලවෙනවා..මහා අයතුල්ලා නැතිනම් උත්තරීතර නායකයා කියන්නේ තනතුරක්..ඔහුව ඊයේ ප්රහාරයෙන් මකා දැමුවත් නැවතත් කිසිවෙකු එම තනතුරට පත්වීම වලකන්නට බෑ..
අයතුල්ලා අල් කමේනි 1989 දී උත්තරීතර නායකයා බවට පත්වුනේ ඉරාන විප්ලවයේ පියා ලෙස සැලකෙන අයතුල්ලා රුහොල්ලා කුමේනිගේ මරණයෙන් පසුව එම තනතුරේ අනුප්රාප්තිකයා විදියට..
ඉරාන රෙජීමයේ සැකැස්ම ලෝකයේ අනෙක් රටවලට වඩා ගොඩක් වෙනස්. ඒක ආගමික නායකත්වය සහ ප්රජාතන්ත්රවාදී ව්යුහය යන දෙකේම එකතුවක්. මේක හරියට "දේව පාලනයක්" (Theocracy) වගෙයි.
එහි ප්රධාන ස්ථර:
1. උත්තරීතර නායකයා (Supreme Leader)
රටේ ඉහළම බලය ඇත්තේ මොහුටයි. ඔහු ජීවිතාන්තය දක්වා එම තනතුර දරනවා.
බලය: හමුදාව පාලනය කිරීම, යුද්ධ ප්රකාශ කිරීම සහ අධිකරණ ප්රධානීන් පත් කිරීම.
වත්මන් නායකයා: අයතුල්ලා අලි කමේනි.
2. විශේෂඥ මණ්ඩලය (Assembly of Experts)
ආගමික විද්වතුන් 88 දෙනෙකුගෙන් සමන්විතයි.
කාර්යය: උත්තරීතර නායකයාව තෝරා පත් කර ගැනීම සහ ඔහුව අධීක්ෂණය කිරීම (අවශ්ය නම් ඉවත් කිරීමේ බලයත් තිබේ).
3. ආරක්ෂක මණ්ඩලය (Guardian Council)
පුද්ගලයන් 12 දෙනෙකුගෙන් යුත් ඉතා බලවත් කණ්ඩායමක්.
කාර්යය: පාර්ලිමේන්තුව සම්මත කරන නීති ඉස්ලාමීය දහමට එකඟදැයි බැලීම. ඒ වගේම ජනාධිපතිවරණයට ඉදිරිපත් වන අපේක්ෂකයින් සුදුසුදැයි තීරණය කරන්නේ මොවුන්ය (මොවුන් අකමැති අය ඉවත් කරයි).
4. විධායකය (The Executive)
ජනාධිපති: ඔහු රටේ දෙවැනි බලවතායි. ආර්ථිකය සහ එදිනෙදා පාලනය මෙහෙයවයි. නමුත් ඔහුට ඉහළින් උත්තරීතර නායකයා සිටී.
කැබිනට් මණ්ඩලය: ඇමතිවරුන්ගෙන් සමන්විතයි.
5. සන්නද්ධ බලකායන් (Armed Forces)
මෙහි විශේෂත්වයක් තිබේ:
සාමාන්ය හමුදාව (Artesh): රටේ දේශසීමා ආරක්ෂා කරයි.

ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකාය (IRGC):
මෙය රෙජීමය සහ ඉස්ලාමීය පද්ධතිය ආරක්ෂා කිරීමට පිහිටුවා ඇති වෙනමම බලවත් හමුදාවකි.මෙහි ඇති වැදගත්ම කරුණ නම්, IRGC ප්රධානියා හෝ ඉහත කී කිසිදු අංශ ප්රධානියෙකු ඉරාන ජනාධිපතිවරයාට වගනොකීමයි. ඔවුන් සියලු දෙනාම සෘජුවම වාර්තා කරන්නේ සහ අණ ලබාගන්නේ උත්තරීතර නායක අයතුල්ලා අලි කමේනි ගෙනි.
ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකාය හෙවත් IRGC (Islamic Revolutionary Guard Corps) කියන්නේ සාමාන්ය හමුදාවකට වඩා ගොඩක් එහාට ගිය, රෙජීමයේ පැවැත්ම තීරණය කරන ප්රධානම ශක්තියයි. ඔවුන්ට හිමි විශේෂ බලතල සහ කාර්යභාරයන්..

1. රෙජීමයේ ආරක්ෂකයා (The Protector of the System)
සාමාන්ය හමුදාව රටේ දේශසීමා ආරක්ෂා කරන අතරේ, IRGC එකේ මූලික වගකීම වෙන්නේ 1979 ඉස්ලාමීය විප්ලවයෙන් ඇති වූ පාලන ක්රමය ආරක්ෂා කිරීමයි. ඒ කියන්නේ රට ඇතුළේ ඇතිවන විරෝධතා මර්දනය කිරීමේ සහ පාලනයට එරෙහි වන කණ්ඩායම් පාලනය කිරීමේ සම්පූර්ණ බලය ඔවුන්ට තිබෙනවා.
2. ආර්ථික අධිරාජ්යය (Economic Power)
ලෝකයේ වෙනත් කිසිම හමුදාවකට නැති තරම් විශාල ආර්ථික බලයක් මොවුන් සතුයි.
ඉරානයේ ඉදිකිරීම්, තෙල් සහ ගෑස්, සන්නිවේදනය සහ බැංකු ක්ෂේත්රවල විශාල සමාගම් පාලනය කරන්නේ IRGC එකයි.
රටේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් (GDP) සැලකිය යුතු ප්රතිශතයක් මොවුන් සතු ව්යාපාර හරහා පාලනය වෙනවා. මේ නිසා රෙජීමයට සම්බාධක පැනවූවත් පාලනය ගෙන යාමට අවශ්ය මුදල් සොයා ගැනීමට ඔවුන්ට හැකියාව ලැබෙනවා.
3. කුඩ්ස් බලකාය (Quds Force) - විදේශ මෙහෙයුම්
මෙය IRGC එකේ තියෙන වඩාත්ම ප්රබල සහ රහසිගත අංශයයි.
ඔවුන් ඉරානයෙන් පිටත (ලෙබනනය, සිරියාව, ඉරාකය, යේමනය වැනි රටවල) ඉරානයට හිතවත් කණ්ඩායම්වලට (උදාහරණ: හිස්බුල්ලා, හූති) සහාය දෙනවා.
කලාපීය දේශපාලනය හැසිරවීමේ ප්රධාන මෙවලම වන්නේ මේ කුඩ්ස් බලකායයි.
4. බසිජ් (Basij) ස්වේච්ඡා බලකාය
IRGC යටතේ පාලනය වන මිලියන ගණනක ස්වේච්ඡා සාමාජිකයන්ගෙන් සමන්විත පිරිසක් "බසිජ්" ලෙස හඳුන්වනවා. ඔවුන් රටේ සෑම නගරයකම, පාසලකම සහ කාර්යාලයකම සිටින අතර, පාලනයට එරෙහි ඕනෑම ක්රියාවක් ගැන ඔත්තු බැලීම සහ විරෝධතාකරුවන් මර්දනය කිරීමට ඔවුන්ව යොදා ගැනෙනවා.
5. උත්තරීතර නායකයාට ඇති පක්ෂපාතීත්වය
IRGC එක කෙලින්ම වගකියන්නේ උත්තරීතර නායකයාට (Supreme Leader) පමණයි. ජනාධිපතිට හෝ පාර්ලිමේන්තුවට ඔවුන්ව පාලනය කරන්න බැහැ. මේ නිසා ඔවුන්ව හඳුන්වන්නේ "රජය ඇතුළේ තියෙන තවත් රජයක්" විදිහටයි.
මහා අයතුල්ලාවරයා මකා දැමීමෙන් පමණක් ඉරාන රෙජීමය අතුගා දමන්නට බෑ..
ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකාය නැතිනම් මේ
IRGC එක බොහෝ බලවත්..අයතුල්ලා අල් කමේනී ඉවර කර ඇත්නම් ඉතා ඉක්මනින් ආගමික විද්වතුන් 88 දෙනාගේ කමිටුවෙන් නැවතත් උත්තරීතර නායකයෙක් පත්කරනු ඇති..බොහෝ දුරට ඒ තනතුරට පත් වන්නේ ඔහුගේ පුතා මජ්තබා කමේනි (Mojtaba Khamenei) විය හැකියි..
බලගතු ඉරාන රෙජීමය අවසන් කරන්නට අවශ්ය නම් මේ සියලු ස්ථර අඩපණ විය යුතුයි..