සරීර ඇප කියන්නේ මොනවද බං? ඇප ජාති කිසි දෙයක් තේරෙන්නේ නෑ.
ශ්රී ලංකාවේ නීති පද්ධතිය තුළ
ඇප ලබා දීම යනු යම් වරදක් සම්බන්ධයෙන් චෝදනා ලැබූ හෝ සැකපිට අත්අඩංගුවට ගත් තැනැත්තෙකු අධිකරණය හමුවේ පෙනී සිටින බවට සහතික වෙමින්, නඩු විභාගය පැවැත්වෙන කාලය තුළ නිදහසේ සිටීමට ලබා දෙන නීතිමය ඉඩකඩයි. 1997 අංක 30 දරන ඇප පනත මගින් මේ පිළිබඳව ප්රධාන වශයෙන් විධිවිධාන සලසා ඇත.
ශරීර ඇප (Personal Bail / Personal Bond) යනු මොනවාද?
ශරීර ඇපයක් යනු සැකකරු හෝ විත්තිකරු අධිකරණය විසින් නියම කරනු ලබන දිනයන්හිදී නොවැරදීම අධිකරණය හමුවේ පෙනී සිටින බවට, පෞද්ගලිකවම වෙනත් පුද්ගලයෙකු (ඇපකරුවෙකු) ලවා තබනු ලබන නීතිමය බැඳුම්කරයකි.
- ක්රියාත්මක වන ආකාරය: මෙහිදී මුදලක් අත්පිටපිට අධිකරණයට තැන්පත් කිරීමක් සාමාන්යයෙන් සිදු නොවේ. ඒ වෙනුවට, ඇපකරුවෙකු ලෙස ඉදිරිපත් වන පුද්ගලයා මුදල් වටිනාකමකින් යුත් බැඳුම්කරයකට (Bond) අත්සන් තබයි.
- ඇපකරුගේ වගකීම: සැකකරු අධිකරණයට ඉදිරිපත් කිරීමට ඇපකරු වගකීමට බැඳේ. යම් හෙයකින් සැකකරු/විත්තිකරු අධිකරණය මගහැර පැන ගියහොත්, එම බැඳුම්කරයේ සඳහන් කර ඇති මුදල රජයට ගෙවීමට ඇපකරුට සිදු වේ (නැතහොත් ඇපකරුගේ දේපළ රාජසන්තක කිරීමට හෝ දඬුවම් විඳීමට සිදු වේ).
- ඇපකරුවෙකුගේ සුදුසුකම්: සාමාන්යයෙන් ඇපකරු ස්ථිර පදිංචියක්, යහපත් චරිතයක් සහ නියමිත මුදලට සරිලන වත්කම් හෝ ආදායමක් ඇති අයෙකු විය යුතුය (උදා: ග්රාම නිලධාරි සහතිකය, පදිංචිය තහවුරු කිරීමේ ලේඛන සහ ආදායම් වාර්තා මගින් මෙය තහවුරු කළ යුතුය).
ලංකාවේ නීතියේ ඇති ඇප වර්ග (Types of Bail)
ශ්රී ලංකාවේ අධිකරණයක් මගින් ප්රධාන වශයෙන් පහත සඳහන් ඇප වර්ග නියම කරනු ලබයි:
1. මුදල් ඇප (Cash Bail)
අධිකරණය විසින් නියම කරන ලද යම් මුදලක් සෘජුවම අධිකරණ අරමුදලට/අධිකරණ රෙජිස්ට්රාර් වෙත මුදලින්ම තැන්පත් කළ යුතුය. නඩුව අවසන් වූ පසු සහ ඇප කොන්දේසි කඩ නොකළහොත් මෙම මුදල නැවත ලබාගත හැක.
2. ශරීර ඇප (Personal Bail)
ඉහත විස්තර කළ පරිදි, නියමිත වටිනාකමකින් යුත් බැඳුම්කරයකට ඇපකරුවෙකු ලවා අත්සන් තැබීමයි. මෙහිදී අත්පිට මුදල් තැන්පත් කිරීමක් සිදු නොවේ.
3. මුදල් සහ ශරීර ඇප දෙකම එකවර නියම කිරීම
අධිකරණය විසින් යම් තැන්පත් කළ යුතු
මුදල් ඇපයක් සහ ඊට අමතරව යම් වටිනාකමකින් යුත්
ශරීර ඇපයක් (ඇපකරුවන් එක් අයෙකු හෝ දෙදෙනෙකු සහිතව) එකවර නියම කළ හැක. බොහෝ නඩුවලදී දැකගත හැක්කේ මේ ක්රමයයි.
4. අපේක්ෂිත ඇප (Anticipated Bail)
යම් තැනැත්තෙකු තමන්ව ඇප දිය හැකි වරදකට අත්අඩංගුවට ගැනීමට ඉඩ ඇති බවට සාධාරණ බියක් හෝ සැකයක් පවතින්නේ නම්, අත්අඩංගුවට ගැනීමට ප්රථමයෙන්ම අධිකරණයෙන් (මහේස්ත්රාත් අධිකරණයෙන්) ඉල්ලා සිටින ඇප විශේෂයකි. අධිකරණය එය අනුමත කළහොත්, පොලිසිය විසින් එම තැනැත්තා අත්අඩංගුවට ගත් සැණින් ඇප මත නිදහස් කිරීමට සිදු වේ.
ඇප දිය හැකි සහ ඇප දිය නොහැකි වරදවල්
- ඇප දිය හැකි වරදවල් (Bailable Offences): සුළු මට්ටමේ වරදවල් වේ. මෙහිදී ඇප ලබා ගැනීම සැකකරුගේ/විත්තිකරුගේ අයිතිවාසිකමකි (උදා: සුළු පහරදීම්, බැන තර්ජනය කිරීම්).
- ඇප දිය නොහැකි වරදවල් (Non-Bailable Offences): බරපතල ගණයේ වරදවල් වේ. මෙහිදී ඇප ලබා දීම හෝ නොදීම අධිකරණයේ (මහේස්ත්රාත් හෝ මහාධිකරණ) විවේචනාත්මක බලතල හා නීතිමය විධිවිධාන මත තීරණය වේ (උදා: මිනීමැරීම්, මංකොල්ලකෑම්, ස්ත්රී දූෂණ).