අර කෙනෙක් දාල තිබුන ත්රෙඩ් එක දැකලා ඒකට පොඩ්ඩක් ඇඩ් කරන්න හිතුනා. මම අමතරව වෙන්න ඕනෙ දේ කියලා ජෙමිනයි ට කියලා මේ ලිපිය සකස් කර ගත්ත. මට මේකෙ කියන්න ඕනෙ උනේ සමහර අය අහලා නැති නමුත් දැනට ලෝකයේ භාවිත වන වෙනස් ජෙට් ඇන්ජින් තාක්ශන වල සමරිය පොඩ්ඩක් කෙටියෙන්.
මිනිසා අහස ජයගැනීමේ අභිලාෂයෙන් ගුවන්යානා තාක්ෂණය දියුණු කිරීමේදී මුහුණ දුන් විශාලතම අභියෝගයක් වූයේ අධිවේගයෙන් ගමන් කළ හැකි එන්ජින් නිර්මාණය කිරීමයි. ජෙට් යානාවල ප්රධාන තාක්ෂණික පදනම වන්නේ නිව්ටන්ගේ තුන්වන නියමයයි (සෑම ක්රියාවකටම සමාන වූද ප්රතිපක්ෂ වූද ප්රතික්රියාවක් ඇත). එනම්, එන්ජිම තුළින් අධික වේගයෙන් වාතය සහ දහන වායු පිටුපසට තල්ලු කිරීම මගින් යානාව ඉදිරියට තල්ලු කිරීමයි. කෙසේ වෙතත්, ශබ්දයේ වේගයට (Mach 1) වඩා අඩු වේගයන්හි සිට ශබ්දයේ වේගය මෙන් 5 ගුණයකට වඩා වැඩි හයිපර්සොනික් (Hypersonic) වේගයන් දක්වා ගමන් කිරීමේදී භාවිතා වන ජෙට් එන්ජින් තාක්ෂණයන් එකිනෙකට වෙනස් වේ.
1. සාම්ප්රදායික ජෙට් එන්ජින් (Traditional Jet Engines - Turbojet / Turbofan)
අප දකින සාමාන්ය මගී ගුවන්යානා සහ ප්රහාරක යානාවල බහුලව භාවිතා වන්නේ සාම්ප්රදායික ටර්බෝජෙට් (Turbojet) හෝ ටර්බෝෆෑන් (Turbofan) එන්ජින් ය.
දැන් තමා අපි ඉන්ටෙරෙස්ටින් ම කොටසට යන්නෙ. මේ අනිත් එන්ජින් ලෝකෙ තියනවා. නමුත් තවමත් ඒවා වැඩි දිවුනු කරන හැටි ටෙස්ට් කරනවා
මිනිසා අහස ජයගැනීමේ අභිලාෂයෙන් ගුවන්යානා තාක්ෂණය දියුණු කිරීමේදී මුහුණ දුන් විශාලතම අභියෝගයක් වූයේ අධිවේගයෙන් ගමන් කළ හැකි එන්ජින් නිර්මාණය කිරීමයි. ජෙට් යානාවල ප්රධාන තාක්ෂණික පදනම වන්නේ නිව්ටන්ගේ තුන්වන නියමයයි (සෑම ක්රියාවකටම සමාන වූද ප්රතිපක්ෂ වූද ප්රතික්රියාවක් ඇත). එනම්, එන්ජිම තුළින් අධික වේගයෙන් වාතය සහ දහන වායු පිටුපසට තල්ලු කිරීම මගින් යානාව ඉදිරියට තල්ලු කිරීමයි. කෙසේ වෙතත්, ශබ්දයේ වේගයට (Mach 1) වඩා අඩු වේගයන්හි සිට ශබ්දයේ වේගය මෙන් 5 ගුණයකට වඩා වැඩි හයිපර්සොනික් (Hypersonic) වේගයන් දක්වා ගමන් කිරීමේදී භාවිතා වන ජෙට් එන්ජින් තාක්ෂණයන් එකිනෙකට වෙනස් වේ.
1. සාම්ප්රදායික ජෙට් එන්ජින් (Traditional Jet Engines - Turbojet / Turbofan)
අප දකින සාමාන්ය මගී ගුවන්යානා සහ ප්රහාරක යානාවල බහුලව භාවිතා වන්නේ සාම්ප්රදායික ටර්බෝජෙට් (Turbojet) හෝ ටර්බෝෆෑන් (Turbofan) එන්ජින් ය.
ක්රියාකාරීත්වය
සාම්ප්රදායික ජෙට් එන්ජිමක ප්රධාන කොටස් 4ක් අඩංගු වේ:- Brades (කරකැවෙන පෙති): ඔය එන්ජින් එකේ ඉස්සරහින්ම තියෙන්නෙ ඒවා
- Compressor (සම්පීඩකය): කරකැවෙන පෙති (Blades) මගින් ඇතුළු වන වාතය අධික ලෙස සම්පීඩනය කරයි.
- Combustion Chamber (දහන කුටීරය): සම්පීඩිත වාතයට ඉන්ධන එකතු කර ගිනි තබනු ලැබේ. එවිට වාතය අධික ලෙස රත් වී ප්රසාරණය වේ.
- Turbine (ටර්බයිනය): ප්රසාරණය වන වාතය මගින් ටර්බයිනය කැරකෙන අතර, එමගින් සම්පීඩකය (Compressor) කැරකීමට අවශ්ය බලය ලබා ගනී.
- Nozzle (විදින විවරය): ඉතිරි අධිවේගී වායූන් පිටුපසින් පිටවීම මගින් යානයට ඉදිරි තල්ලුව (Thrust) ලබා දෙයි.
- ඉන්ධන දහනය වීමත් සමඟම අධික උණුසුම් වායු ප්රසාරණය වී පසුපස ඇති ටර්බයින බ්ලේඩ් (Turbine Blades) අතිශය වේගයෙන් කරකවයි.
- ටර්බයිනය කැරකෙන විට එයට සම්බන්ධ වී ඇති සම්පීඩකයද තවදුරටත් බාහිර උදව්වක් නොමැතිව තනිවම ක්රියාත්මක වීමට තරම් බලයක් ලබා ගනී (මෙයට Self-sustaining speed එනම් 50%-55% පමණ RPM වේගයක් කිව හැක).
- එන්ජිම තනිවම ක්රියාත්මක වන තත්ත්වයට පත් වූ පසු, ස්ටාර්ටර් මෝටරය සහ ඉග්නිෂන් පද්ධතිය ස්වයංක්රීයව ක්රියා විරහිත වී (Disengage) එන්ජිම සාමාන්ය නිෂ්ක්රීය වේගයට (Idle RPM) පැමිණේ.
විශේෂ ලක්ෂණ සහ සීමාවන්- වාසිය: නිශ්චලතාවයේ සිට (Zero Speed/Static Rest) ගුවන්ගත වීමට අවශ්ය බලය තනිවම නිපදවා ගත හැක.
- සීමාව: එන්ජිම ඇතුළත කරකැවෙන යාන්ත්රික කොටස් (Compressor සහ Turbine) පවතින බැවින්, Mach 3 ට වඩා වැඩි වේගයන්හිදී අධික උෂ්ණත්වය සහ පීඩනය නිසා මෙම කොටස් හානි විය හැක.
දැන් තමා අපි ඉන්ටෙරෙස්ටින් ම කොටසට යන්නෙ. මේ අනිත් එන්ජින් ලෝකෙ තියනවා. නමුත් තවමත් ඒවා වැඩි දිවුනු කරන හැටි ටෙස්ට් කරනවා
2. රෑම්ජෙට් එන්ජින් (Ramjet Engines)
රෑම්ජෙට් යනු සාම්ප්රදායික එන්ජින්වල ඇති කරකැවෙන යාන්ත්රික කොටස් සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් කර සකස් කරන ලද අධිවේගී එන්ජින් වර්ගයකි.ක්රියාකාරීත්වය
රෑම්ජෙට් එන්ජිමක සම්පීඩක (Compressor) හෝ ටර්බයින් නොමැත.- යානය අධිවේගයෙන් (සුපර්සොනික් වේගයෙන්) ගමන් කරන විට, ඉදිරියෙන් එන වාතය එන්ජිමේ කුටීරය තුළට ඇතුළු වීමේදී එහි හැඩය නිසා ස්වාභාවිකවම සම්පීඩනය වේ (Ram effect).
- එන්ජිමට ඇතුළු වන සුපර්සොනික් වාතයේ වේගය දහන කුටීරය තුළදී ශබ්දයේ වේගයට වඩා අඩු වේගයකට (Subsonic Speed) මන්දගාමි කරනු ලැබේ.
- ඉන්පසු ඉන්ධන මුසු කර දහනය කර පිටුපසින් පිට කරයි.
විශේෂ ලක්ෂණ සහ සීමාවන්
- වාසිය: යාන්ත්රික කොටස් නැති බැවින් බරින් අඩුය. Mach 3 සිට Mach 5 දක්වා වේගයන් සඳහා ඉතා කාර්යක්ෂම වේ.
- සීමාව: යානාව නිශ්චලව පවතින විට (Zero Speed) එන්ජිම ක්රියාත්මක කළ නොහැක. රෑම්ජෙට් එන්ජිමක් ක්රියාත්මක වීමට නම් යානාව bereits Mach 1-2 සීමාවේ වේගයකින් ගමන් කරමින් තිබිය යුතුය. එම නිසා වෙනත් රොකට් එන්ජිමක් මගින් මෙම වේගයට යානය පත් කළ යුතුය.
3. ස්ක්රෑම්ජෙට් එන්ජින් (Scramjet - Supersonic Combustion Ramjet)
ස්ක්රෑම්ජෙට් යනු රෑම්ජෙට් තාක්ෂණයේ ඉදිරි පියවරකි. හයිපර්සොනික් (Mach 5 ට වැඩි) වේගයන්හිදී ගමන් කිරීම සඳහා ස්ක්රෑම්ජෙට් එන්ජින් භාවිතා වේ.
ක්රියාකාරීත්වය
රෑම්ජෙට් එන්ජිමකදී මෙන් නොව, ස්ක්රෑම්ජෙට් එන්ජිමකදී ඇතුළු වන වාතය දහන කුටීරය තුළදී ශබ්දයේ වේගයට වඩා වැඩි වේගයකින්ම (Supersonic Speed) පවත්වා ගනු ලබයි.
- අධික වේගයෙන් (Mach 5 - Mach 10+) පැමිණෙන වාතය මන්දගාමී නොකර, එම සුපර්සොනික් වායු ධාරාව තුළදීම ඉන්ධන මුසු කර ක්ෂණිකව දහනය කරනු ලැබේ.
- මෙය මහ සුළඟක් මැද ඉටිපන්දමක් පත්තු කර තබාගැනීම වැනි ඉතා සංකීර්ණ සහ අභියෝගාත්මක තාක්ෂණයකි.
- විශේෂ ලක්ෂණ සහ සීමාවන්
- වාසිය: Mach 5 සිට Mach 15 දක්වා වූ අතිශය අධික හයිපර්සොනික් වේගයන් ලබා ගත හැක.
- සීමාව: තාක්ෂණිකව නිර්මාණය කිරීම ඉතා අසීරුය. එන්ජිම ක්රියාත්මක වීමට නම් යානාව Mach 4-5 ක වේගයකින් ගමන් කරමින් තිබිය යුතුය.
- මම අහලා තියන විදිහට රුසියාව විතරයි එන්ජිමක් ඔපරේශනල් තත්වයෙන් වැඩිදිවුනු කරලා තියෙන්නෙ. ඒ ඔයාල හැමෝම අහලා තියන සර්කන් හයිපසොනික් මිසයිල් එක
එන්ජින් ත්රිත්වයේ තාක්ෂණික සසඳා බැලීම (Comparison Summary)
ලක්ෂණය සාම්ප්රදායික ජෙට් (Turbofan/Turbojet) රෑම්ජෙට් (Ramjet) ස්ක්රෑම්ජෙට් (Scramjet) ගැලපෙන වේග සීමාව Mach 0 - Mach 3 Mach 3 - Mach 5 Mach 5 - Mach 15+ දහන කුටීරයේ වාතයේ වේගය Subsonic (ශබ්දයේ වේගයට අඩු) Subsonic (ශබ්දයේ වේගයට අඩු) Supersonic (ශබ්දයේ වේගයට වැඩි) කරකැවෙන කොටස් (Compressor/Turbine) ඇත නැත නැත ස්වයංක්රීයව ආරම්භ වීමේ හැකියාව ඇත (Static Start හැක) නැත (ආරම්භක වේගයක් අවශ්යයි) නැත (අධිවේගී ආරම්භයක් අවශ්යයි) ප්රධාන භාවිතයන් වාණිජ මගී යානා, ප්රහාරක යානා අධිවේගී මිසයිල (e.g., BrahMos) හයිපර්සොනික් මිසයිල සහ අභ්යවකාශ යානා මෙහි යම් කිසි නිවැරදි කිරීමක් වෙතොත් කොමන්ට් කරන්න. ස්තුතියි
