"මුළු මහපොළොවම සැමට හිමි පොදු උරුමයකි." 
එය දාර්ශනික සත්යයක් වුවද, යථාර්ථය නම් අප ඉඩම් කැබලිවලට බෙදා, සීමා මායිම් ලකුණු කර 
, "මේ මගේ ඉඩම" යැයි ඔප්පුවකින් තහවුරු කරගත් ලෝකයක ජීවත් වීමයි. 
එහෙත්, ඇතැම් විට අපට අසන්නට ලැබෙන කතාවක් තිබේ. 
"වෙනත් කෙනෙකුගේ ඉඩමක වසර දහයක් පදිංචි වී සිටියොත්, ඒ ඉඩම තමන්ට අයිති කරගත හැකිය" යන්න ඒ කතාවයි. මෙය කෙතරම් සත්යයක්ද? 
මෙහි සැඟවුණු නීතිමය රහස කුමක්ද? 
අද අපි ඒ ගැටලුව නිරාකරණය කර ගනිමු. 
කාලය විසින් අයිතියක් ගොඩනගන හැටි
- "කාලාවරෝධී අයිතිය"
නීතියේදී, යම් දේපළක් තමන්ගේ නොවුණත්, දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ කිසිදු බාධාවකින් තොරව භුක්ති විඳීම තුළින් යම් අයිතියක් ගොඩනැගෙන සංකල්පයක් පවතී.
මෙය "කාලාවරෝධී අයිතිය" හෙවත් "භුක්තියට සවිවීම" ලෙස හඳුන්වයි. ජනප්රිය මතය ගොඩනැගී ඇත්තේ මෙම නීතිමය පදනම මතය. නමුත් සිතන්න, එය එතරම් සරල කාරණයක් නම්, ඕනෑම අයෙකුට අනුන්ගේ ඉඩමක බලහත්කාරයෙන් පදිංචි වී වසර දහයකින් එහි හිමිකරු විය හැකි නොවේද? 
නීතිය ඊට වඩා බොහෝ ගැඹුරු සහ සියුම් ය. 
හුදෙක් වසර දහයක් සිටි පමණින් ඉඩමක අයිතිය හිමි නොවේ. 
ඒ සඳහා සපුරාලිය යුතු ඉතා දැඩි කොන්දේසි තුනක් පවතී. 
භුක්තියට සවිවීමේ නොබිඳිය යුතු නීති තුන
වෙනත් අයෙකුට අයත් දේපළක් මත කාලාවරෝධී අයිතියක් ඉල්ලා සිටීමට නම්, පහත කොන්දේසි තුනම එකවර ඔප්පු කළ යුතුය.
මින් එකක් හෝ අඩු වුවහොත්, එම ඉල්ලීම නීතිය ඉදිරියේ වලංගු නොවේ. 
අඛණ්ඩ භුක්තිය
ඔබ එම දේපළ වසර දහයකට වැඩි කාලයක් අඛණ්ඩව භුක්ති විඳ තිබිය යුතුය.
මෙහි "අඛණ්ඩව" යන්න ඉතා වැදගත් වේ. උදාහරණයක් ලෙස, ඔබ වසර පහක් ඉඩමක පදිංචි වී, පසුව වසරකට ඉන් ඉවත්ව ගොස්
, නැවත පැමිණියහොත්, වසර දහය ගණනය කිරීම ආරම්භ වන්නේ ඔබ නැවත පැමිණි දිනයේ සිටය. 
අතරමගදී භුක්තිය බිඳ වැටුණහොත්, කාලය නැවත මුල සිට ඇරඹේ.
නිර්බාධිත භුක්තිය
ඔබගේ එම වසර දහයක භුක්තිය කිසිදු ආරවුලකින් හෝ බාධාවකින් තොර එකක් විය යුතුය. මෙයින් අදහස් කරන්නේ
ඉඩමේ නියම හිමිකරු සමඟ නඩුහබ 
හෝ පොලිස් පැමිණිලි 
නොතිබිය යුතුය.
ඔබ, හිමිකරුට කුලියක් හෝ බද්දක් ගෙවා නොතිබිය යුතුය. 
(උදා: ඉඩමේ පොල් 
කඩා, ඉන් කොටසක් හිමිකරුට ලබා දීම වැනි ක්රියා මගින් ඔබ ඔහුගේ හිමිකම පිළිගන්නා බැවින්, වසර සියයක් සිටියද අයිතියක් ලැබෙන්නේ නැත.)
හිමිකරුගේ අයිතිය පිළිගනිමින්, ඔහුගේ අවසරය මත ඔබ එහි රැඳී නොසිටිය යුතුය. 
ප්රතිවිරුද්ධ අයිතිය
මෙය වඩාත්ම තීරණාත්මක කොන්දේසියයි. ඔබ එම දේපළ භුක්ති විඳිය යුත්තේ, එහි නියම හිමිකරුගේ අයිතියට ප්රතිවිරුද්ධව, ඔබ එහි සැබෑ හිමිකරු මෙන් ක්රියා කරමිනි. "මම මේ ඉඩමේ පදිංචිව සිටින්නේ හිමිකරුගේ අවසරය මතයි" කියා ඔබ පිළිගන්නේ නම්, ඔබට කිසිදා කාලාවරෝධී අයිතියක් හිමි නොවේ. 
ඔබ ක්රියා කළ යුත්තේ, "මෙය මගේ දේපළ" යන ආකල්පයෙනි. හිමිකරු ඉවත් වන්නැයි පැවසූ විට, ඊට එරෙහිවී දිගටම රැඳී සිටීම, මේ සඳහා හොඳම උදාහරණයකි. 
මෙම ප්රතිවිරුද්ධ භුක්තිය ආරම්භ වූ නිශ්චිත දිනයක් හෝ සිදුවීමක් නීතිය ඉදිරියේ පෙන්වා දීමටද ඔබට හැකි විය යුතුය. 
ඉඩම් පමණක් නොව, පාර සහ ළිඳට ඇති අයිතියත්
මෙම කාලාවරෝධී අයිතිය බලපාන්නේ ඉඩම්වලට පමණක් නොවේ.
"පරවශ්යතා අයිතීන්" ලෙස හඳුන්වන පොදු භාවිතයන්ටද එය අදාළ වේ. සිතන්න, ඔබ වසර දහයකට අධික කාලයක් තිස්සේ කිසිදු බාධාවකින් තොරව අසල්වැසියාගේ ඉඩම හරහා වැටී ඇති අඩි පාරක් භාවිත කළේය. දිනක් ඔහු එම පාර වසා දැමුවහොත් , ඉහත කී කොන්දේසි සපුරාලමින් එම පාර භාවිත කිරීමට ඔබට ඇති අයිතිය වෙනුවෙන් නීතිමය පියවර ගැනීමට හැකියාවක් පවතී. එමෙන්ම, පොදු ළිඳක් නොවන, අසල්වැසියෙකුගේ ළිඳකින් වසර ගණනාවක් ජලය ලබා ගත්තේ නම්, එයට ඇති අයිතිය සම්බන්ධයෙන්ද මෙම තත්ත්වය බලපැවැත්විය හැක. 
රජයේ ඉඩම් ගැනත් දැනගනිමු!
මෙතෙක් අප සාකච්ඡා කළ සියලුම නීති, පුද්ගලික ඉඩම් සඳහා පමණක් අදාළ වන බව ඔබ තරයේ මතක තබාගත යුතුයි. නීතියට අනුව, කාලාවරෝධී අයිතිය රාජ්ය දේපළ සඳහා කිසිසේත්ම බල නොපැවැත්වේ. එයට හේතුව, රජයේ ඉඩම් යනු එක් අයෙකුගේ නොව, රටේ සියලුම පුරවැසියන්ගේ පොදු උරුමයක් වීමයි. 
එනිසා, ඔබ රජයේ රක්ෂිතයක, වන ඉඩමක, මහාමාර්ග දෙපස හෝ වෙනත් ඕනෑම රාජ්ය ඉඩමක වසර 10ක් නොව, වසර 100ක් සිටියද, එම ඉඩම භුක්තියට සවි කරගැනීමට නීතියෙන් කිසිදු ඉඩක් නොලැබේ. 
දේපළ හිමියනි, ඔබගේ අවවාදය පිණිසයි!
මෙම නීතියේම අනෙක් පැත්ත දෙස බලන විට, එය දේපළ හිමියන්ට බරපතළ අනතුරු ඇඟවීමකි.
හිතවත්කමට, යාළුකමට ඔබේ ඉඩමක්, නිවසක් 
හෝ පාරක් පාවිච්චි කිරීමට ඉඩ දීම, පසුකාලීනව ඔබටම හිසරදයක් විය හැකිය. 
අවිධිමත් කටවචනයේ ගිවිසුම් මත ඉඩම් බද්දට දීමෙන් වළකින්න.
විධිමත් වන්න
කුලියට හෝ බද්දට දේපළක් ලබා දෙන්නේ නම්, සෑම විටම නොතාරිස්වරයෙකු ලවා නීත්යානුකූල ගිවිසුමක් සකස් කරගන්න.
ක්ෂණිකව ක්රියා කරන්න
යමෙකු ඔබගේ දේපළ අනවසරයෙන් භුක්ති විඳින්නේ නම් හෝ ඔබගේ හිමිකමට අභියෝග කරන්නේ නම්, වහාම නීතිමය ක්රියාමාර්ග ගන්න.
කාලය ගතවීම ඔබට අවාසිදායක විය හැකිය. 
අවසාන වශයෙන්, නීතිය යනු සියුම් තරාදියක් බඳුය. එය එක් පාර්ශ්වයකට අයිතියක් ලබා දෙන විට, අනෙක් පාර්ශ්වයේ අයිතියක් ගිලිහී යා හැකිය. 
එබැවින්, දේපළ සම්බන්ධ ගනුදෙනුවලදී දැනුවත්ව, නීත්යානුකූලව කටයුතු කිරීමත් , ගැටලුවක් පැනනැගුණු විට රණ්ඩු සරුවල් කරගැනීමට වඩා, සාකච්ඡා මාර්ගයෙන් හෝ නීති උපදෙස් මත විසඳුම් සෙවීමත් ඔබව අනවශ්ය කරදරවලින් සහ දේපළ අහිමිවීමෙන් වලක්වා ගනු ඇත. 
සැකසුම: නීතිඥ නාලින්ද දිසානායක
එය දාර්ශනික සත්යයක් වුවද, යථාර්ථය නම් අප ඉඩම් කැබලිවලට බෙදා, සීමා මායිම් ලකුණු කර , "මේ මගේ ඉඩම" යැයි ඔප්පුවකින් තහවුරු කරගත් ලෝකයක ජීවත් වීමයි. එහෙත්, ඇතැම් විට අපට අසන්නට ලැබෙන කතාවක් තිබේ. "වෙනත් කෙනෙකුගේ ඉඩමක වසර දහයක් පදිංචි වී සිටියොත්, ඒ ඉඩම තමන්ට අයිති කරගත හැකිය" යන්න ඒ කතාවයි. මෙය කෙතරම් සත්යයක්ද? මෙහි සැඟවුණු නීතිමය රහස කුමක්ද? අද අපි ඒ ගැටලුව නිරාකරණය කර ගනිමු. කාලය විසින් අයිතියක් ගොඩනගන හැටි- "කාලාවරෝධී අයිතිය"
නීතියේදී, යම් දේපළක් තමන්ගේ නොවුණත්, දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ කිසිදු බාධාවකින් තොරව භුක්ති විඳීම තුළින් යම් අයිතියක් ගොඩනැගෙන සංකල්පයක් පවතී.
මෙය "කාලාවරෝධී අයිතිය" හෙවත් "භුක්තියට සවිවීම" ලෙස හඳුන්වයි. ජනප්රිය මතය ගොඩනැගී ඇත්තේ මෙම නීතිමය පදනම මතය. නමුත් සිතන්න, එය එතරම් සරල කාරණයක් නම්, ඕනෑම අයෙකුට අනුන්ගේ ඉඩමක බලහත්කාරයෙන් පදිංචි වී වසර දහයකින් එහි හිමිකරු විය හැකි නොවේද? නීතිය ඊට වඩා බොහෝ ගැඹුරු සහ සියුම් ය. හුදෙක් වසර දහයක් සිටි පමණින් ඉඩමක අයිතිය හිමි නොවේ. ඒ සඳහා සපුරාලිය යුතු ඉතා දැඩි කොන්දේසි තුනක් පවතී. භුක්තියට සවිවීමේ නොබිඳිය යුතු නීති තුන
වෙනත් අයෙකුට අයත් දේපළක් මත කාලාවරෝධී අයිතියක් ඉල්ලා සිටීමට නම්, පහත කොන්දේසි තුනම එකවර ඔප්පු කළ යුතුය.
මින් එකක් හෝ අඩු වුවහොත්, එම ඉල්ලීම නීතිය ඉදිරියේ වලංගු නොවේ. අඛණ්ඩ භුක්තිය ඔබ එම දේපළ වසර දහයකට වැඩි කාලයක් අඛණ්ඩව භුක්ති විඳ තිබිය යුතුය. මෙහි "අඛණ්ඩව" යන්න ඉතා වැදගත් වේ. උදාහරණයක් ලෙස, ඔබ වසර පහක් ඉඩමක පදිංචි වී, පසුව වසරකට ඉන් ඉවත්ව ගොස්
, නැවත පැමිණියහොත්, වසර දහය ගණනය කිරීම ආරම්භ වන්නේ ඔබ නැවත පැමිණි දිනයේ සිටය. අතරමගදී භුක්තිය බිඳ වැටුණහොත්, කාලය නැවත මුල සිට ඇරඹේ. නිර්බාධිත භුක්තිය ඔබගේ එම වසර දහයක භුක්තිය කිසිදු ආරවුලකින් හෝ බාධාවකින් තොර එකක් විය යුතුය. මෙයින් අදහස් කරන්නේ ඉඩමේ නියම හිමිකරු සමඟ නඩුහබ හෝ පොලිස් පැමිණිලි නොතිබිය යුතුය. ඔබ, හිමිකරුට කුලියක් හෝ බද්දක් ගෙවා නොතිබිය යුතුය. (උදා: ඉඩමේ පොල් කඩා, ඉන් කොටසක් හිමිකරුට ලබා දීම වැනි ක්රියා මගින් ඔබ ඔහුගේ හිමිකම පිළිගන්නා බැවින්, වසර සියයක් සිටියද අයිතියක් ලැබෙන්නේ නැත.) හිමිකරුගේ අයිතිය පිළිගනිමින්, ඔහුගේ අවසරය මත ඔබ එහි රැඳී නොසිටිය යුතුය. ප්රතිවිරුද්ධ අයිතිය මෙය වඩාත්ම තීරණාත්මක කොන්දේසියයි. ඔබ එම දේපළ භුක්ති විඳිය යුත්තේ, එහි නියම හිමිකරුගේ අයිතියට ප්රතිවිරුද්ධව, ඔබ එහි සැබෑ හිමිකරු මෙන් ක්රියා කරමිනි. "මම මේ ඉඩමේ පදිංචිව සිටින්නේ හිමිකරුගේ අවසරය මතයි" කියා ඔබ පිළිගන්නේ නම්, ඔබට කිසිදා කාලාවරෝධී අයිතියක් හිමි නොවේ. ඔබ ක්රියා කළ යුත්තේ, "මෙය මගේ දේපළ" යන ආකල්පයෙනි. හිමිකරු ඉවත් වන්නැයි පැවසූ විට, ඊට එරෙහිවී දිගටම රැඳී සිටීම, මේ සඳහා හොඳම උදාහරණයකි. මෙම ප්රතිවිරුද්ධ භුක්තිය ආරම්භ වූ නිශ්චිත දිනයක් හෝ සිදුවීමක් නීතිය ඉදිරියේ පෙන්වා දීමටද ඔබට හැකි විය යුතුය. ඉඩම් පමණක් නොව, පාර සහ ළිඳට ඇති අයිතියත්
මෙම කාලාවරෝධී අයිතිය බලපාන්නේ ඉඩම්වලට පමණක් නොවේ.
"පරවශ්යතා අයිතීන්" ලෙස හඳුන්වන පොදු භාවිතයන්ටද එය අදාළ වේ. සිතන්න, ඔබ වසර දහයකට අධික කාලයක් තිස්සේ කිසිදු බාධාවකින් තොරව අසල්වැසියාගේ ඉඩම හරහා වැටී ඇති අඩි පාරක් භාවිත කළේය. දිනක් ඔහු එම පාර වසා දැමුවහොත් , ඉහත කී කොන්දේසි සපුරාලමින් එම පාර භාවිත කිරීමට ඔබට ඇති අයිතිය වෙනුවෙන් නීතිමය පියවර ගැනීමට හැකියාවක් පවතී. එමෙන්ම, පොදු ළිඳක් නොවන, අසල්වැසියෙකුගේ ළිඳකින් වසර ගණනාවක් ජලය ලබා ගත්තේ නම්, එයට ඇති අයිතිය සම්බන්ධයෙන්ද මෙම තත්ත්වය බලපැවැත්විය හැක. රජයේ ඉඩම් ගැනත් දැනගනිමු!
මෙතෙක් අප සාකච්ඡා කළ සියලුම නීති, පුද්ගලික ඉඩම් සඳහා පමණක් අදාළ වන බව ඔබ තරයේ මතක තබාගත යුතුයි.
නීතියට අනුව, කාලාවරෝධී අයිතිය රාජ්ය දේපළ සඳහා කිසිසේත්ම බල නොපැවැත්වේ. එයට හේතුව, රජයේ ඉඩම් යනු එක් අයෙකුගේ නොව, රටේ සියලුම පුරවැසියන්ගේ පොදු උරුමයක් වීමයි. එනිසා, ඔබ රජයේ රක්ෂිතයක, වන ඉඩමක, මහාමාර්ග දෙපස හෝ වෙනත් ඕනෑම රාජ්ය ඉඩමක වසර 10ක් නොව, වසර 100ක් සිටියද, එම ඉඩම භුක්තියට සවි කරගැනීමට නීතියෙන් කිසිදු ඉඩක් නොලැබේ. දේපළ හිමියනි, ඔබගේ අවවාදය පිණිසයි!
මෙම නීතියේම අනෙක් පැත්ත දෙස බලන විට, එය දේපළ හිමියන්ට බරපතළ අනතුරු ඇඟවීමකි.
හිතවත්කමට, යාළුකමට ඔබේ ඉඩමක්, නිවසක් හෝ පාරක් පාවිච්චි කිරීමට ඉඩ දීම, පසුකාලීනව ඔබටම හිසරදයක් විය හැකිය. අවිධිමත් කටවචනයේ ගිවිසුම් මත ඉඩම් බද්දට දීමෙන් වළකින්න. විධිමත් වන්නකුලියට හෝ බද්දට දේපළක් ලබා දෙන්නේ නම්, සෑම විටම නොතාරිස්වරයෙකු ලවා නීත්යානුකූල ගිවිසුමක් සකස් කරගන්න.
ක්ෂණිකව ක්රියා කරන්නයමෙකු ඔබගේ දේපළ අනවසරයෙන් භුක්ති විඳින්නේ නම් හෝ ඔබගේ හිමිකමට අභියෝග කරන්නේ නම්, වහාම නීතිමය ක්රියාමාර්ග ගන්න.
කාලය ගතවීම ඔබට අවාසිදායක විය හැකිය. අවසාන වශයෙන්, නීතිය යනු සියුම් තරාදියක් බඳුය.
එය එක් පාර්ශ්වයකට අයිතියක් ලබා දෙන විට, අනෙක් පාර්ශ්වයේ අයිතියක් ගිලිහී යා හැකිය. එබැවින්, දේපළ සම්බන්ධ ගනුදෙනුවලදී දැනුවත්ව, නීත්යානුකූලව කටයුතු කිරීමත් , ගැටලුවක් පැනනැගුණු විට රණ්ඩු සරුවල් කරගැනීමට වඩා, සාකච්ඡා මාර්ගයෙන් හෝ නීති උපදෙස් මත විසඳුම් සෙවීමත් ඔබව අනවශ්ය කරදරවලින් සහ දේපළ අහිමිවීමෙන් වලක්වා ගනු ඇත. සැකසුම:
නීතිඥ නාලින්ද දිසානායක
