අවසාන හුස්ම සහ ඊළඟ උපත: අභිධර්මයට අනුව "මරණාසන්න චිත්තය" 
අපි හැමෝම ජීවිතේ කවදා හරි දවසක මේ ගමන නතර කරනවා. ඒත් බුදු දහමේ, විශේෂයෙන්ම අභිධර්මයේ පෙන්වා දෙන්නේ මරණය කියන්නේ තිත් තැබීමක් නෙවෙයි, ඒක තවත් වාක්යයක ආරම්භයක් විතරයි කියලා. අපි මැරෙන මොහොතේදී අපේ හිතේ ඇතිවන ඒ අවසාන සිතිවිලි පරම්පරාව, එහෙමත් නැත්නම් "මරණාසන්න චිත්ත වීථිය" තමයි තීරණය කරන්නේ අපි ඊළඟට කොහේ උපදීවිද, මොන වගේ ජීවිතයක් ලබාවිද කියන එක. මේක හරිම සියුම් විද්යාවක්. අපි සාමාන්යයෙන් හිතන්නේ මැරෙන වෙලාවට සිහිය නැති වුණාම මොකුත් වෙන්නේ නැහැ කියලා, ඒත් ඇත්තටම ඒ වෙලාවට තමයි හිතේ කර්ම ශක්තිය උපරිමයෙන්ම ක්රියාත්මක වෙන්නේ.
මේ මරණාසන්න මොහොතේදී අපේ හිතට කරුණු තුනකින් එකක් අනිවාර්යයෙන්ම අරමුණු වෙනවා. පළවෙනි එක තමයි "කර්මය". ඒ කියන්නේ ඔයා ජීවිත කාලය පුරාම කරපු ගොඩක් බලවත් වැඩක් (හොඳ හෝ නරක) මතක් වෙන්න පුළුවන්. දෙවැනි එක "කර්ම නිමිත්ත". ඒ කියන්නේ ඔයා කරපු වැඩේට අදාළ දර්ශනයක් හෝ උපකරණයක් පෙනෙන එක. උදාහරණයකට ඔයා දන් දීපු කෙනෙක් නම්, ඔයා ඒ දන් දීපු පන්සල එහෙම නැත්නම් ඒ පූජා කරපු දේවල් පෙනෙන්න පුළුවන්. තුන්වෙනි එක තමයි "ගති නිමිත්ත". මේක තමයි මාරම දේ. මේ වෙලාවට ඔයා ඊළඟට උපදින්න යන තැනට අදාළ දර්ශන පෙනෙනවා. දිව්ය ලෝකෙක උපදින්න ඉන්න කෙනෙක්ට ලස්සන මල් වතු, රන් විමන් පෙනෙද්දී, නරක තැනක උපදින්න ඉන්න කෙනෙක්ට බය හිතෙන අඳුරු දර්ශන පෙනෙන්න ගන්නවා. මේ දේවල් පෙනෙන්නේ ඇස් දෙකෙන් නෙවෙයි, හිතෙන්.
අභිධර්මයේ මේක විස්තර කරන්න ලස්සන උපමාවක් තියෙනවා. අපි හිතමු ගඟක් අයිනේ ගහක් තියෙනවා කියලා. ඒ ගහ ගඟ පැත්තට ඇල වෙලා තියෙනවා නම්, කවදා හරි ඒ ගහ කපපු දවසට ඒක වැටෙන්නේ ගඟ පැත්තටමයි. අන්න ඒ වගේ තමයි, අපි ජීවිත කාලය පුරාම නිතරම හිතුවේ නපුරු දේවල් නම්, නිතරම හිටියේ තරහෙන් හෝ ලෝභකමෙන් නම්, මැරෙන මොහොතේදී හිතේ තියෙන ඒ "ඇලය" නිසා හිත වැටෙන්නේ ඒ අඳුරු පැත්තටමයි. ඒ නිසාම තමයි බුදු දහමේ හැමවෙලේම කියන්නේ ජීවත් වෙන කාලේ හිත පුහුණු කරන්න කියලා. අන්තිම මොහොතේදී බලෙන් හොඳ දේවල් හිතන්න අමාරුයි, එතකොට වැඩ කරන්නේ අපේ යටිහිතේ තැන්පත් වෙලා තියෙන පුරුදු.
අවසාන සිත හෙවත් "චුති සිත" නිරුද්ධ වුණ ගමන්ම, කිසිම කාල පරතරයක් නැතුව ඊළඟ භවයේ පළමු සිත උපදිනවා. මේකට තමයි "ප්රතිසන්ධි සිත" කියන්නේ. මේ දෙක අතර තත්පරයකින් කෝටි වාරයකින් එකකවත් පරතරයක් නැහැ. නූතන විද්යාවෙන් මේක බලන්න උත්සාහ කළොත්, මේක හරියට Energy Transformation එකක් වගේ. ශක්තිය විනාශ වෙන්නේ නැහැ, ඒක එක තැනකින් තවත් තැනකට මාරු වෙනවා විතරයි. හැබැයි අභිධර්මය ඊට වඩා එහාට ගිහින් කියනවා මේ යන්නේ නිකම්ම ශක්තියක් නෙවෙයි, අපි රැස් කරපු කර්ම බලවේගය (Karmic Force) කියලා.
අපි හිතමු ඉටිපන්දමක දැල්ලකින් තවත් ඉටිපන්දමක් පත්තු කරනවා කියලා. පළවෙනි ඉටිපන්දමේ තිබ්බ දැල්ල නෙවෙයි දෙවෙනි එකේ තියෙන්නේ. ඒත් දෙවෙනි දැල්ල ඇති වුණේ පළවෙනි එක නිසයි. අන්න ඒ වගේ, මේ භවයේ හිටපු පුද්ගලයාම නෙවෙයි ඊළඟ භවයේ උපදින්නේ, හැබැයි ඒ පුද්ගලයා ඇති වුණේ මේ භවයේ හිත නිසයි. මේක තමයි පුනර්භවය ගැන තියෙන සැබෑ අභිධර්ම පැහැදිලි කිරීම. ඒ නිසා මරණය ගැන බය වෙලා වැඩක් නැහැ, අපි කරන්න ඕනේ අපේ චිත්ත පරම්පරාව හැමවෙලේම පිරිසිදුව තියාගන්න එක විතරයි. මොකද අන්තිම හුස්ම පිට කරන වෙලාවට අපිට ඉතිරි වෙන්නේ අපේ හිතේ තියෙන ඒ නිසල බව හෝ නොසන්සුන් බව විතරයි.
AmaNi
මූලාශ්ර:
* අභිධර්ම පිටකය: විභංග ප්රකරණය (චිත්ත විභංගය).
* විසුද්ධි මාර්ගය: භව චක්රය සහ පටිච්චසමුප්පාද විවරණය.
* අභිධර්මාර්ථ සංග්රහය: අටවැනි පරිච්ඡේදය (පච්චය සංග්රහය).
#Abhidhamma #BuddhistPhilosophy #Rebirth #Karma #Mindfulness #Consciousness #LifeAfterDeath #SpiritualGrowth #Dharma #Wisdom #sinhala #srilanka #abhidhamma #bududahama #punarbhavaya #chiththa #dhamma #jeevithaya #sithuwili
අපි හැමෝම ජීවිතේ කවදා හරි දවසක මේ ගමන නතර කරනවා. ඒත් බුදු දහමේ, විශේෂයෙන්ම අභිධර්මයේ පෙන්වා දෙන්නේ මරණය කියන්නේ තිත් තැබීමක් නෙවෙයි, ඒක තවත් වාක්යයක ආරම්භයක් විතරයි කියලා. අපි මැරෙන මොහොතේදී අපේ හිතේ ඇතිවන ඒ අවසාන සිතිවිලි පරම්පරාව, එහෙමත් නැත්නම් "මරණාසන්න චිත්ත වීථිය" තමයි තීරණය කරන්නේ අපි ඊළඟට කොහේ උපදීවිද, මොන වගේ ජීවිතයක් ලබාවිද කියන එක. මේක හරිම සියුම් විද්යාවක්. අපි සාමාන්යයෙන් හිතන්නේ මැරෙන වෙලාවට සිහිය නැති වුණාම මොකුත් වෙන්නේ නැහැ කියලා, ඒත් ඇත්තටම ඒ වෙලාවට තමයි හිතේ කර්ම ශක්තිය උපරිමයෙන්ම ක්රියාත්මක වෙන්නේ.
මේ මරණාසන්න මොහොතේදී අපේ හිතට කරුණු තුනකින් එකක් අනිවාර්යයෙන්ම අරමුණු වෙනවා. පළවෙනි එක තමයි "කර්මය". ඒ කියන්නේ ඔයා ජීවිත කාලය පුරාම කරපු ගොඩක් බලවත් වැඩක් (හොඳ හෝ නරක) මතක් වෙන්න පුළුවන්. දෙවැනි එක "කර්ම නිමිත්ත". ඒ කියන්නේ ඔයා කරපු වැඩේට අදාළ දර්ශනයක් හෝ උපකරණයක් පෙනෙන එක. උදාහරණයකට ඔයා දන් දීපු කෙනෙක් නම්, ඔයා ඒ දන් දීපු පන්සල එහෙම නැත්නම් ඒ පූජා කරපු දේවල් පෙනෙන්න පුළුවන්. තුන්වෙනි එක තමයි "ගති නිමිත්ත". මේක තමයි මාරම දේ. මේ වෙලාවට ඔයා ඊළඟට උපදින්න යන තැනට අදාළ දර්ශන පෙනෙනවා. දිව්ය ලෝකෙක උපදින්න ඉන්න කෙනෙක්ට ලස්සන මල් වතු, රන් විමන් පෙනෙද්දී, නරක තැනක උපදින්න ඉන්න කෙනෙක්ට බය හිතෙන අඳුරු දර්ශන පෙනෙන්න ගන්නවා. මේ දේවල් පෙනෙන්නේ ඇස් දෙකෙන් නෙවෙයි, හිතෙන්.
අභිධර්මයේ මේක විස්තර කරන්න ලස්සන උපමාවක් තියෙනවා. අපි හිතමු ගඟක් අයිනේ ගහක් තියෙනවා කියලා. ඒ ගහ ගඟ පැත්තට ඇල වෙලා තියෙනවා නම්, කවදා හරි ඒ ගහ කපපු දවසට ඒක වැටෙන්නේ ගඟ පැත්තටමයි. අන්න ඒ වගේ තමයි, අපි ජීවිත කාලය පුරාම නිතරම හිතුවේ නපුරු දේවල් නම්, නිතරම හිටියේ තරහෙන් හෝ ලෝභකමෙන් නම්, මැරෙන මොහොතේදී හිතේ තියෙන ඒ "ඇලය" නිසා හිත වැටෙන්නේ ඒ අඳුරු පැත්තටමයි. ඒ නිසාම තමයි බුදු දහමේ හැමවෙලේම කියන්නේ ජීවත් වෙන කාලේ හිත පුහුණු කරන්න කියලා. අන්තිම මොහොතේදී බලෙන් හොඳ දේවල් හිතන්න අමාරුයි, එතකොට වැඩ කරන්නේ අපේ යටිහිතේ තැන්පත් වෙලා තියෙන පුරුදු.
අවසාන සිත හෙවත් "චුති සිත" නිරුද්ධ වුණ ගමන්ම, කිසිම කාල පරතරයක් නැතුව ඊළඟ භවයේ පළමු සිත උපදිනවා. මේකට තමයි "ප්රතිසන්ධි සිත" කියන්නේ. මේ දෙක අතර තත්පරයකින් කෝටි වාරයකින් එකකවත් පරතරයක් නැහැ. නූතන විද්යාවෙන් මේක බලන්න උත්සාහ කළොත්, මේක හරියට Energy Transformation එකක් වගේ. ශක්තිය විනාශ වෙන්නේ නැහැ, ඒක එක තැනකින් තවත් තැනකට මාරු වෙනවා විතරයි. හැබැයි අභිධර්මය ඊට වඩා එහාට ගිහින් කියනවා මේ යන්නේ නිකම්ම ශක්තියක් නෙවෙයි, අපි රැස් කරපු කර්ම බලවේගය (Karmic Force) කියලා.
අපි හිතමු ඉටිපන්දමක දැල්ලකින් තවත් ඉටිපන්දමක් පත්තු කරනවා කියලා. පළවෙනි ඉටිපන්දමේ තිබ්බ දැල්ල නෙවෙයි දෙවෙනි එකේ තියෙන්නේ. ඒත් දෙවෙනි දැල්ල ඇති වුණේ පළවෙනි එක නිසයි. අන්න ඒ වගේ, මේ භවයේ හිටපු පුද්ගලයාම නෙවෙයි ඊළඟ භවයේ උපදින්නේ, හැබැයි ඒ පුද්ගලයා ඇති වුණේ මේ භවයේ හිත නිසයි. මේක තමයි පුනර්භවය ගැන තියෙන සැබෑ අභිධර්ම පැහැදිලි කිරීම. ඒ නිසා මරණය ගැන බය වෙලා වැඩක් නැහැ, අපි කරන්න ඕනේ අපේ චිත්ත පරම්පරාව හැමවෙලේම පිරිසිදුව තියාගන්න එක විතරයි. මොකද අන්තිම හුස්ම පිට කරන වෙලාවට අපිට ඉතිරි වෙන්නේ අපේ හිතේ තියෙන ඒ නිසල බව හෝ නොසන්සුන් බව විතරයි.
AmaNi මූලාශ්ර:
* අභිධර්ම පිටකය: විභංග ප්රකරණය (චිත්ත විභංගය).
* විසුද්ධි මාර්ගය: භව චක්රය සහ පටිච්චසමුප්පාද විවරණය.
* අභිධර්මාර්ථ සංග්රහය: අටවැනි පරිච්ඡේදය (පච්චය සංග්රහය).
#Abhidhamma #BuddhistPhilosophy #Rebirth #Karma #Mindfulness #Consciousness #LifeAfterDeath #SpiritualGrowth #Dharma #Wisdom #sinhala #srilanka #abhidhamma #bududahama #punarbhavaya #chiththa #dhamma #jeevithaya #sithuwili
