ලෝකයක් රැවැට්ටූ අවුරුදු 15 ක බොරුකාරියගේ කතාව ගැන දන්නවද? හිතලා බලන්න, අහිංසක, බයවෙලා ඉන්න අවුරුදු 15 ක ගෑනු ළමයෙක් රූපවාහිනී කැමරා ඉස්සරහා, ඇමරිකානු පාර්ලිමේන්තුවේ ඉහළම නිලධාරීන් ඉස්සරහා අඬ අඬා මෙහෙම කතාවක් කියනවා. "මං දැක්කා ඉරාක හමුදාවේ සෙබළුන් රෝහලකට කඩාපැනලා, ඉන්කියුබේටර් (Incubators - නොමේරූ ළදරුවන්ව තියෙන වීදුරු පෙට්ටි) ඇතුළේ හිටපු පොඩි අයව බිමට ඇදලා දාලා ඒ ඉන්කියුබේටර් ටික අරන් යනවා. ඒ අහිංසක දරුවෝ සීතල බිම උඩ අවසන් ගමන් ගියා..."
මේ කතාව ඇහෙද්දී ඕනෑම කෙනෙකුගේ ලේ කෝප වෙලා, ඒ සෙබළුන්ට විරුද්ධව යුද්ධ කරන්න ඕනේ කියලා හිතෙන්නේ නැද්ද? 1990 ඔක්තෝබර් 10 වෙනිදා ඇමරිකානු කොංග්රසයේ මානව හිමිකම් කමිටුව ඉස්සරහා "නයිරා" කියන මේ කුවේට් ජාතික දැරිය කියපු කතාවට මුළු ලෝකයම රැවටුණා. හැබැයි මේ කඳුළු පිටිපස්සේ හැංගිලා තිබුණේ ලෝක ඉතිහාසයේ දැවැන්තම බොරුවක් සහ ඩොලර් මිලියන ගණනක කැම්පේන් එකක්.
1990 අගෝස්තු මාසයේදී සදාම් හුසේන්ගේ නායකත්වයෙන් යුත් ඉරාක හමුදාව කුවේට් රාජ්යය ආක්රමණය කළා. මේ වෙලාවේ ඇමරිකානු ජනතාවට සහ දේශපාලඥයින්ට මේ ඈත පෙරදිග තියෙන පොඩි රටක් වෙනුවෙන් තමන්ගේ සෙබළුන්ව යුද්ධයකට යවන්න කිසිම උවමනාවක් තිබුණේ නැහැ. ඔවුන් හිටියේ මේ ප්රශ්නයට අත නොදා ඉන්න ස්ථාවරයක.
හැබැයි 1990 ඔක්තෝබර් 10 වෙනිදා ඒ ඔක්කොම වෙනස් වුණා. තමන්ගේ ආරක්ෂාව වෙනුවෙන් අන්වර්ථ නමක් (නයිරා) පාවිච්චි කළ අවුරුදු 15 ක තැනැත්තියක් ඇමරිකානු කොංග්රසය ඉස්සරහට ඇවිත් අර ඉන්කියුබේටර් වල හිටපු ළදරුවන්ව බිමට ඇදලා දාපු කතාව කිව්වා. මේ කතාව ඇමරිකානු ජනතාවගේ හදවතට කෙලින්ම වැදුණා. මේ කතාව ඇහුණාට පස්සේ ඉරාකයට විරුද්ධව යුද්ධ කළ යුතුමයි කියන මතය මුළු ඇමරිකාව පුරාම පැතිරිලා ගියා.
මේ ඔක්කොම අහඹු සිදුවීම් නෙවෙයි. ඉරාකය කුවේට් ආක්රමණය කළාට පස්සේ, කුවේට් රජයේ නායකයින් ඇමරිකාවට පැනලා ගියා. ඔවුන්ට ඕන වුණා කොහොමහරි ඇමරිකානු හමුදාව ලවා ඉරාකයට ගහලා තමන්ගේ රට බේරගන්න.
මේකට ඔවුන් අපූරු උපක්රමයක් පාවිච්චි කළා. ඔවුන් "Citizens for a Free Kuwait" කියලා සංවිධානයක් ඇමරිකාවේ හැදුවා. මේ සංවිධානය හරහා ඔවුන් ලෝකයේ තියෙන ලොකුම සහ බලවත්ම මහජන සම්බන්ධතා සමාගමක් වෙන Hill & Knowlton සමාගමට ඩොලර් මිලියන 10 කට වඩා ගෙවලා කොන්ත්රාත්තුවක් දුන්නා.
Hill & Knowlton සමාගමේ අරමුණ වුණේ නිකන්ම ප්රවෘත්ති කියන එක නෙවෙයි. ඔවුන්ගේ රාජකාරිය වුණේ ඇමරිකානු ජනතාවගේ හැඟීම් අවුස්සලා, ඉරාකයට විරුද්ධව යුද්ධයක් "විකිණීම". ඒ වෙනුවෙන් ඔවුන් වීඩියෝ හැදුවා, රූපවාහිනී නාලිකා වලට ප්රවෘත්ති දුන්නා, දේශපාලඥයින්ට බලපෑම් කළා.
අර කොංග්රසය ඉස්සරහා අඬපු "නයිරා" කියන්නේ සාමාන්ය ගෑනු ළමයෙක් නෙවෙයි. මේ කතාව කියලා අවුරුදු 2 කට විතර පස්සේ හොයාගත්ත විදිහට ඇයගේ ඇත්ත නම නයිරා අල්-සබා (Nayirah al-Sabah). ඇය වෙන කවුරුවත් නෙවෙයි, ඇමරිකාවේ හිටපු කුවේට් තානාපතිවරයාගේම දියණිය! ඇය කතා කරද්දී ඇයගේ පියත් ඒ ළඟම වාඩිවෙලා හිටියා.
Hill & Knowlton සමාගමේ විශේෂඥයින් මේ දැරියව කොංග්රසය ඉස්සරහට යවන්න කලින් හොඳට පුහුණු කරලා තිබුණේ. ඇය කතා කරන්න ඕනේ විදිහ, අඬන්න ඕනේ තැන්, සහ හැඟීම්බරව වචන පාවිච්චි කරන්න ඕනේ විදිහ ඔවුන් ඇයට කියා දීලා තිබුණා.
ලොකුම ප්රශ්නය තමයි, ඇමරිකානු කොංග්රසයේ මානව හිමිකම් කමිටුව මේ දැරිය කවුද, ඇය කියන කතාව ඇත්තද කියලා කිසිම හොයාබැලීමක් (Lack of verification) කළේ නැති එක. ඔවුන් කෙලින්ම ඇයට මුළු ලෝකයටම ඇහෙන්න මේ බොරුව කියන්න ඉඩ දුන්නා.
මේ කතාව එළියට ආවාට පස්සේ ඒක ලැව්ගින්නක් වගේ පැතිරුණා. එවකට හිටපු ඇමරිකානු ජනාධිපති ජෝර්ජ් එච්. ඩබ්ලිව්. බුෂ් මේ ඉන්කියුබේටර් කතාව තමන්ගේ ජාතිය අමතන කතා වලදී අඩුම තරමේ 6 වතාවක්වත් පාවිච්චි කළා.
මේ කතාවෙන් කළේ සදාම් හුසේන්ව හිට්ලර් කෙනෙක් වගේ පෙන්නලා, මේ යුද්ධය "හොඳ සහ නරක අතර සටනක්" විදිහට පෙන්නපු එක. ඉරාක හමුදාව කියන්නේ නොමේරූ අයව මරලා දාන මෘගයින් පිරිසක් විදිහට ඇමරිකානුවන්ට පෙනුණා.
1991 ජනවාරි මාසේ ඇමරිකානු සෙනෙට් සභාවේදී ගල්ෆ් යුද්ධයට අවසර දෙනවද නැද්ද කියලා ඡන්දයක් ගත්තා. මේ ඡන්දය දිනුවේ ඉතාමත් සුළු වැඩි ඡන්ද 5 කින් විතරයි. මේ ඡන්දය දෙන වෙලාවේ සෙනෙට් සභිකයින් 6 දෙනෙක්ම අර ඉන්කියුබේටර් කතාව යුද්ධයට යන්න හේතුවක් විදිහට මතක් කළා. ඒ කියන්නේ මේ බොරු කතාව නොතිබුණා නම්, සමහරවිට ඇමරිකාව ගල්ෆ් යුද්ධයට නොයන්නත් ඉඩ තිබුණා.
මේ ඔක්කොම ප්රචාර වලින් පස්සේ, 1991 ජනවාරි මාසයේදී ඇමරිකාව ප්රමුඛ මිත්ර පාර්ශවය "Operation Desert Storm" කියන දැවැන්ත යුධ මෙහෙයුම ආරම්භ කළා. ගුවන් ප්රහාර සහ ගොඩබිම් ප්රහාර හරහා ඉතාමත් කෙටි කාලයකින් ඉරාක හමුදාව කුවේට් රාජ්යයෙන් පන්නලා දාන්න ඔවුන්ට පුළුවන් වුණා.
මේ මුළු යුද්ධය පුරාම, දහස් ගණනක් මිනිස්සු මැරෙද්දී, ඇමරිකාව මේ යුද්ධය සාධාරණීකරණය කළේ අර ඉන්කියුබේටර් වලින් ඇදලා දාලා මරපු කතාව මතක් කරලා.
යුද්ධය ඉවර වෙලා කුවේට් රාජ්යය නිදහස් කරගත්තාට පස්සේ, Human Rights Watch සහ Amnesty International වගේ ජාත්යන්තර මානව හිමිකම් සංවිධාන වල විමර්ශකයින් කුවේට් රෝහල් වලට ගියා මේ ළදරු මරණ ගැන හොයලා බලන්න.
ඉරාක හමුදාව කුවේට් වලදී වෙනත් දරුණු දේවල් කරලා තිබුණත්, අර ඉන්කියුබේටර් සිදුවීම කවදාවත් වෙලා තිබුණේ නැහැ. විමර්ශකයින් ඒ අදාළ රෝහල් වල හිටපු වෛද්යවරුන්ගෙන් (ජාතීන් කිහිපයකම වෛද්යවරුන්ගෙන්) ප්රශ්න කළා. ඔවුන් ඔක්කොම කිව්වේ ඉරාක හමුදාව ඉන්කියුබේටර් වලින් එහෙම ඇදලා දානවා තමන් කවදාවත් දැක්කේ නැහැ කියලා. ඒ වගේම "නයිරා" කියන දැරිය කවදාවත් ඒ රෝහල් වල වැඩ කරලා තිබුණෙත් නැහැ. මුළු කතාවම තනිකරම ගොතපු බොරුවක්.
මුලින් මේ කතාව ඇත්තක් කියලා තහවුරු කරපු Amnesty International සංවිධානයට පවා පසුව ලොකු ලැජ්ජාවකට පත්වෙලා ඒ ප්රකාශය ඉල්ලා අස්කරගන්න සිද්ධ වුණා.
නයිරාගේ මේ බොරුව අදටත් විශ්වවිද්යාල වල උගන්වන්නේ කෲරත්ව ප්රචාරණය සඳහා හොඳම උදාහරණයක් විදිහට. ඒ කියන්නේ සතුරා අතිශය කෲර, අමානුෂික වැඩ කරනවා කියලා බොරු කතා හදලා ජනතාවගේ හැඟීම් අවුස්සලා යුද්ධයක් දිනාගන්න එක.
මේ සිදුවීමත් එක්ක ඇමරිකානු රජය සහ ඔවුන්ගේ බුද්ධි අංශ ගැන තිබුණු විශ්වාසය ලෝකයටම නැති වුණා. මේකේ ප්රතිඵලය කොච්චර දරුණුද කිව්වොත්, 2003 දී ඇමරිකාව ආයෙත් ඉරාකය ආක්රමණය කරද්දී "සදාම් හුසේන් ගාව මහා විනාශකාරී අවි තියෙනවා" කියලා කිව්වාමත් මුළු ලෝකයම ඒක සැක කළා. අන්තිමට ඒකත් බොරුවක් වුණා.
ඇත්ත, ඉරාකය කුවේට් ආක්රමණය කරපු එක සහ එතන අපරාධ වුණු එක ඇත්තක්. හැබැයි ඒ යුද්ධය ඇමරිකානු ජනතාවට විකුණන්න පාවිච්චි කළේ ඩොලර් මිලියන ගණනක් වියදම් කරලා, විශේෂඥයින් යොදවලා, තානාපතිවරයෙකුගේ දුවෙක් ලවා කියවපු අතිශය හැඟීම්බර, 100% ක් ගෙතූ බොරුවක්.
අද අපි ජීවත් වෙන්නේ සමාජ මාධ්ය සහ Deepfakes පිරුණු ලෝකයක. අද දවසක අපේ හැඟීම් අවුස්සන, ලේ කෝප කරවන වීඩියෝ එකක් හෝ ප්රවෘත්තියක් දැක්ක ගමන් ඒකට රැවටිලා සහයෝගය දෙන්න කලින්, මේ කතාව පිටිපස්සේ ඉන්නේ කවුද, මේකෙන් වාසිය කාටද කියලා දෙපාරක් නෙවෙයි තුන් පාරක් හිතන්න නයිරාගේ කඳුළු අපිට අදටත් අනතුරු අඟවනවා.
Sulochana DissanayakeSource : Wikipedia
