මිනිසත් බවක් ලැබීම මෙතරම්ම දුෂ්කර ඇයි?
"කණ කැස්බෑවා සිදුරෙන් අහස බලන්නාක් මෙනි"
අපට අද ලැබී තිබෙන මේ මිනිස් ජීවිතය අපට ඉතා සාමාන්ය දෙයක් ලෙස පෙනෙන්නට පුළුවන්.
නමුත් බුදු දහමට අනුව මේ මොහොතේ ඔබ හුස්ම ගන්නා මිනිස් ආත්මය යනු කල්ප කෝටි ගණනකට වරක් ලැබෙන අතිශය දුර්ලභ ලොතරැයියකි.
බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙය හැඳින්වූයේ "කිච්ඡෝ මනුස්ස පටිලාභෝ" (මිනිසත් බව ලැබීම දුෂ්කරයි) යනුවෙනි.
කණ කැස්බෑවාගේ උපමාව (ඡිග්ගළ යුග සූත්රය)
මිනිස් බව ලැබීමේ අපහසුව පැහැදිලි කිරීමට බුදු හිමියන් වදාළ ප්රසිද්ධම උපමාව මෙයයි:
මුළු මහත් සාගරයම එකම ජල කඳක් යැයි සිතන්න. එහි එක සිදුරක් පමණක් ඇති විය ගසක් (විය ගහක්) පාවෙමින් පවතිනවා. වසර සියයකට වරක් පමණක් සාගරයේ මතුපිටට පැමිණෙන කණ කැස්බෑවෙක් සිටිනවා.
මේ කණ කැස්බෑවා වසර සියයකට වරක් මතුපිටට පැමිණෙන ඒ මොහොතේදීම, අර සාගරයේ සුළඟට ඒ මේ අත පාවෙන විය ගස මැද ඇති සිදුරෙන් තමන්ගේ බෙල්ල දැමීමට ඇති අවස්ථාව කොතරම්ද? එය ඉතාමත් අල්පයි.
සමහරවිට කල්ප ගණනාවකටවත් එය සිදු නොවන්නට පුළුවන්. බුදු හිමියන් වදාළේ මිනිසත් බව ලැබීම ඊටත් වඩා දුෂ්කර බවයි.
මහ පොළොවේ පස් සහ නියපිට පස් උපමාව
දිනක් බුදු හිමියන් නියපිටට පස් ස්වල්පයක් ගෙන භික්ෂූන්ගෙන් ඇසුවා, "මහණෙනි, වැඩි නියපිට ඇති පස්ද? නැතිනම් මේ මහ පොළොවේ ඇති පස්ද?" කියා.
භික්ෂූන් වහන්සේලා පිළිතුරු දුන්නේ "ස්වාමීනි,
මහ පොළොවේ පස් ප්රමාණය අප්රමාණයි,
නියපිට පස් ඉතා ස්වල්පයයි" කියායි. එවිට බුදු හිමියන් වදාළේ, මියගොස් නැවත මිනිසත් බව ලබන්නේ අර නියපිට පස් ස්වල්පය වැනි පිරිසක් පමණක් බවත්, අනෙක් සියල්ලෝම සතර අපායට වැටෙන බවත්ය.
මිනිසත් බව ලැබීමට ඇති බාධා
අපාය, තිරිසන් ලෝකය, ප්රේත ලෝකය වැනි තැන්වල ඉපදුණු සත්වයෙකුට නැවත පිනක් කර ගැනීමට අවස්ථාවක් නැත.
එහි ඇත්තේ එකිනෙකා මරා ගැනීම සහ දුක් විඳීම පමණි. පිනක් කර ගැනීමට නම් අවම වශයෙන් හරි වැරැද්ද තේරුම් ගත හැකි "මිනිස් මනසක්" තිබිය යුතුය.
අවාසනාවකට සතර අපායේ වැටුණු පසු නැවත මිනිස් ලෝකයට ඒමට අවශ්ය "පින" රැස් කර ගැනීම ඉතාම අපහසු නිසා බොහෝ සත්වයන් කල්ප ගණන් අපායේම ලැගුම් ගනියි.
දුර්ලභ කරුණු පහ (පංච දුර්ලභ)
අපට අද ලැබී ඇත්තේ දුර්ලභම අවස්ථාවකි...
1. මිනිසත් බව ලැබීම.
2. බුදු සසුනක් පවතින කාලයක ඉපදීම.
3. සද්ධර්මය ඇසීමට ලැබීම.
4. ශ්රද්ධාව ඇති කර ගැනීම.
5. පැවිදි වීමට හෝ ධර්මයේ හැසිරීමට අවස්ථාව ලැබීම.
අපට ලැබෙන පණිවිඩය
අපට ලැබී ඇති මේ මිනිස් ජීවිතය නිකරුණේ විනෝදයෙන් හෝ අකුසලයෙන් ගෙවා දැමිය යුතු එකක් නොවේ.
අප මේ ලබා ඇත්තේ සසර මහා සයුරෙන් එතෙර වීමට ලැබුණු එකම සහ අවසාන පාලම වැනි අවස්ථාවකි.
එබැවින් ලැබුණු මිනිසත් බවින් උපරිම පල නෙලාගෙන, ධර්මයේ හැසිරීමට අදම අදිටන් කර ගනිමු.
"කණ කැස්බෑවා සිදුරෙන් අහස බලන්නාක් මෙනි"
අපට අද ලැබී තිබෙන මේ මිනිස් ජීවිතය අපට ඉතා සාමාන්ය දෙයක් ලෙස පෙනෙන්නට පුළුවන්.
නමුත් බුදු දහමට අනුව මේ මොහොතේ ඔබ හුස්ම ගන්නා මිනිස් ආත්මය යනු කල්ප කෝටි ගණනකට වරක් ලැබෙන අතිශය දුර්ලභ ලොතරැයියකි.
බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙය හැඳින්වූයේ "කිච්ඡෝ මනුස්ස පටිලාභෝ" (මිනිසත් බව ලැබීම දුෂ්කරයි) යනුවෙනි.
කණ කැස්බෑවාගේ උපමාව (ඡිග්ගළ යුග සූත්රය)
මිනිස් බව ලැබීමේ අපහසුව පැහැදිලි කිරීමට බුදු හිමියන් වදාළ ප්රසිද්ධම උපමාව මෙයයි:
මුළු මහත් සාගරයම එකම ජල කඳක් යැයි සිතන්න. එහි එක සිදුරක් පමණක් ඇති විය ගසක් (විය ගහක්) පාවෙමින් පවතිනවා. වසර සියයකට වරක් පමණක් සාගරයේ මතුපිටට පැමිණෙන කණ කැස්බෑවෙක් සිටිනවා.
මේ කණ කැස්බෑවා වසර සියයකට වරක් මතුපිටට පැමිණෙන ඒ මොහොතේදීම, අර සාගරයේ සුළඟට ඒ මේ අත පාවෙන විය ගස මැද ඇති සිදුරෙන් තමන්ගේ බෙල්ල දැමීමට ඇති අවස්ථාව කොතරම්ද? එය ඉතාමත් අල්පයි.
සමහරවිට කල්ප ගණනාවකටවත් එය සිදු නොවන්නට පුළුවන්. බුදු හිමියන් වදාළේ මිනිසත් බව ලැබීම ඊටත් වඩා දුෂ්කර බවයි.
මහ පොළොවේ පස් සහ නියපිට පස් උපමාව
දිනක් බුදු හිමියන් නියපිටට පස් ස්වල්පයක් ගෙන භික්ෂූන්ගෙන් ඇසුවා, "මහණෙනි, වැඩි නියපිට ඇති පස්ද? නැතිනම් මේ මහ පොළොවේ ඇති පස්ද?" කියා.
භික්ෂූන් වහන්සේලා පිළිතුරු දුන්නේ "ස්වාමීනි,
මහ පොළොවේ පස් ප්රමාණය අප්රමාණයි,
නියපිට පස් ඉතා ස්වල්පයයි" කියායි. එවිට බුදු හිමියන් වදාළේ, මියගොස් නැවත මිනිසත් බව ලබන්නේ අර නියපිට පස් ස්වල්පය වැනි පිරිසක් පමණක් බවත්, අනෙක් සියල්ලෝම සතර අපායට වැටෙන බවත්ය.
මිනිසත් බව ලැබීමට ඇති බාධා
අපාය, තිරිසන් ලෝකය, ප්රේත ලෝකය වැනි තැන්වල ඉපදුණු සත්වයෙකුට නැවත පිනක් කර ගැනීමට අවස්ථාවක් නැත.
එහි ඇත්තේ එකිනෙකා මරා ගැනීම සහ දුක් විඳීම පමණි. පිනක් කර ගැනීමට නම් අවම වශයෙන් හරි වැරැද්ද තේරුම් ගත හැකි "මිනිස් මනසක්" තිබිය යුතුය.
අවාසනාවකට සතර අපායේ වැටුණු පසු නැවත මිනිස් ලෝකයට ඒමට අවශ්ය "පින" රැස් කර ගැනීම ඉතාම අපහසු නිසා බොහෝ සත්වයන් කල්ප ගණන් අපායේම ලැගුම් ගනියි.
දුර්ලභ කරුණු පහ (පංච දුර්ලභ)
අපට අද ලැබී ඇත්තේ දුර්ලභම අවස්ථාවකි...
1. මිනිසත් බව ලැබීම.
2. බුදු සසුනක් පවතින කාලයක ඉපදීම.
3. සද්ධර්මය ඇසීමට ලැබීම.
4. ශ්රද්ධාව ඇති කර ගැනීම.
5. පැවිදි වීමට හෝ ධර්මයේ හැසිරීමට අවස්ථාව ලැබීම.
අපට ලැබෙන පණිවිඩය
අපට ලැබී ඇති මේ මිනිස් ජීවිතය නිකරුණේ විනෝදයෙන් හෝ අකුසලයෙන් ගෙවා දැමිය යුතු එකක් නොවේ.
අප මේ ලබා ඇත්තේ සසර මහා සයුරෙන් එතෙර වීමට ලැබුණු එකම සහ අවසාන පාලම වැනි අවස්ථාවකි.
එබැවින් ලැබුණු මිනිසත් බවින් උපරිම පල නෙලාගෙන, ධර්මයේ හැසිරීමට අදම අදිටන් කර ගනිමු.
