https://www.thripitakaya.org/tipitakaya/Index/37?s=5මෙතන මේ "පෘථිවිය පෘථිවිය වශයෙන් හැඳින" කියන්නෙ අපිට සෙන්ස් වෙන දේ ඒ විදියටම අපි හරි කියල හිතාගන්න එකටද?
ඊට පස්සෙ ඔය කියල තියෙන්නෙ එක එක ලෙවල් වල අයට ඒක තේරුන් යන විදිය වෙනස් වන හැටි නේද?
ඔතන හෙළයෙක්
සංජානාති සහ
අභිජානාති කියල වචන දෙකක් භාවිතා වෙනවා. අසෘතවත් පෘතග්ජනයාට භාවිතා කරන්නෙ සංජානාති. සේක පුද්ගලයාට සහ රහතන් වහන්සේට භාවිත වෙන්නෙ අභිජානාති. සංජානාති කියන තත්වයෙදි යමක් හඳුනා ගන්නකොට ඒ හඳුනා ගන්න දෙය සංඥා විපල්ලාස වලින් ඉන්ෆ්ලුවන්ස් වෙලා තමා හඳුනන්නෙ.
පැහැදිලි කිරීමක් විදිහට මේ මොහොතෙ ග්රීන්තන්ඩර්ගෙ දර්ශනයට ලක්වෙන්නෙ මහා විශාල ගහක් සහ ගල් තලාවක්. දැන් ග්රීන්තන්ඩර් ඔය දර්ශනය දකිනකොටම ඒ දර්ශනය ගහක් සහ ගල්තලාවක් ලෙසට හැඟිල ඉවරයි. එතනින් එහාට ගොඩනගන ග්රීන්තන්ඩර්ගෙ ලෝකය ඔය ගහත් ගල්තලාවත් මත තමා තීරණය වෙන්නෙ. ඒ ගහ සහ ගල්තලාව නිත්ය යම්කිසි සබ්ස්ටෑන්ශියල් තත්වයක් කියන ආකාරයටයි හඳුනගන්නෙ. එහෙම හඳුනගෙන ගහක් සහ ගල්තලාවක්
තියනවාය, ඒ ගල්තලාව සහ ගහට සාපේක්ෂව ග්රීන්තන්ඩර් කෙනෙක් ඉන්නවා කියලා අර ගත්ත සංඥාව මංඥනා (තණ්හා, මාන, දිට්ඨි) වශයෙන් ගොඩනැගෙනවා.
නමුත් අභිජානාති කියන්නෙ විශේෂයෙන් දැනගන්නවා, කෙලින්ම දැනගන්නවා කියන අර්ථයයි තියෙන්නෙ. නිත්ය සංඥාවක් වෙනුවට අනිත්ය සංඥාවක් තමා එතන තියෙන්නෙ. මොහොතක් මොහොතක් පාසා ඇසත් රූපයත් නිස චක්කු විඥ්ඥානය හටගනී, ඒ තුනෙහි එක්වයාම ස්පර්ශයයි ආදී විදිහට දකින වර්ණ-හැඩ සටහනෙහි මොහොතක් මොහොතක් පාසා සකස්වීම සහ නිරුද්ධවන ආකාරය දකිනවා. එහෙම දකිනකොට ගහක් සහ ගල්තලාවක්
තියනවාය, ඒ ගල්තලාවට සහ ගහට සාපේක්ෂව ග්රීන්තන්ඩර් කෙනෙක් ඉන්නවාය කියලා සකස්වෙන්න තිබෙන ඉඩ ඇහිරෙනවා. එහෙම දැක්මක් තුල තණහා, මාන දිට්ඨි ලෙස විහිදායාමක් සිදුවෙන්න හැකියවක් නැහැ. තණ්හා මාන දිට්ඨි ක්රමිකව ක්ෂය වෙනවා, බිඳවැටෙනවා.
ඊට පස්සෙ ඔය කියල තියෙන්නෙ එක එක ලෙවල් වල අයට ඒක තේරුන් යන විදිය වෙනස් වන හැටි නේද?
ඔව්, උඩ තියෙන්නව අසෘතවත් පෘතග්ජනයාට තේරුම් යන හැටි. ඊටපස්සෙ තියෙන්නෙ සේක පුද්ගලයා. මෙතනදි සේක පුද්ගලයාට(සෝතාපන්න වූ) නැත්තෙ දිට්ඨි විතරයි. ඔහුට තණ්හා මාන දෙක තාම ඉතිරියි. තණ්හා මාන දෙක මුල්කරගෙන මමය මගේය කියලා හිතෙන්න ඕනෑ තරම් හැකියාවක් තියනවා. ඒ නිසායි ඔහුට බුදුහාමුදුරුවො සේකයන්ට දෙන උපදෙසේදි කියන්නෙ "හඟින්න එපාය" කියලා. එහෙම නොහඟා තව දුරටත් ප්රතිපදව පිරීම තුල ඔහුට පූර්ණ අවබෝධය/පරිඤ්ඤාව ඒ කියන්නෙ රහත්බව ලැබෙනවා.
ඊටපස්සෙ තියෙන්නෙ රහතන් වහන්සේ හෝ තථාගතයන් වහන්සේ. ඒ කියන්නෙ මේ ශාසනයේ බුදුහාමුදුරුවො ලබන අවබෝධයම උන්වහන්සේගෙ ශ්රාවකයාත් මේ ජීවිතයේදීම ලබනවා කියන එක අපි මුලින්ම තේරුම් ගන්න ඕනෙ. ඒක මේ ශාසනයේ තිබෙන වැදගත් අංගයක්. දෙවනි කාරනය තම පරිඤ්ඤාව, ඒ කිව්වේ පූර්ණ අවබෝධය. අවබෝධය සම්පුර්ණ වෙච්ච නිසා රහතන් වහන්සේලාට තවදුරටත් තණ්හා, මාන, දිට්ඨි වශයෙන් ලෝකයක ඇලීමක්, වෙලීමක් සහ පැටලීමක් නැහැ. ලෝකය ගැන ව්යවහාර කරනවා, කතාබහ කරනවා නමුත් ලෝකය ලෝකයක්ය කියන පැටලීම උන්වහන්සේලාට නැහැ.
අමතර කාරණයක් විදිහට;
මූලපරියාය වගේ ගැඹුරු සූත්රයක් පහදනකොට විශේෂයෙන්ම කියන්න ඕනේ මේ විසඳීම කරන්නෙ ග්රීන්තන්ඩර්ගෙ ශක්ති ප්රමාණයෙන්. අඩුපාඩු තියෙන්න පුලුවන්. ලියනකොටත් සමහර තැන් ගැන "මෙතන එතකොට අතනට ගලපන්නෙ කොහොමද" ආදී විදිහට සැක තැන් මතුවෙනවා. ඒ නිසා විස්තර කරන්න නොගිහින් පුලුවන්තරම් ජෙනරල් අයිඩියා එකක් දෙන්න තමා උත්සහ කලේ. හැකිනම් කටුකුරුන්දේ හාමුදුරුවන්ගෙ නිවනේ නිවීම දේශනාමාලාවෙ 13 වෙනි දේශනය කියවන්න. එතන මූලපරියාය සූත්රයට අටුවාවක් තියනවා. මීට අමතරව සන්ගොකු අලවලා තියන බෝධි ස්වාමීන්වහන්සේගෙ විවරණයත් හොඳ ඇති.
Edited - grammar and formatting.
