මනසේ කාර්ය කුමක්ද කියල ඇහුවොත් ඔබ දෙන උත්තරය මොකද්ද ?. තීරණ ගැනීම. අපි ඉස්සරහ තේ කොප්පයකුයි කොපි කොප්පයකුයි තිබ්බොත්, දෙකෙන් එකක් තෝරාගන්න කියල අපි මනසින් තීරණයක් ගන්න වෙනවා.
අපි කල්පනා කරලා මනසින් තීරණයක් ගැනීමේ අවාසිය තමයි
(1) ගොඩක් ශක්තිය අවශ්ය වීම (මොලයට ශක්තිය විශාල ප්රමාණයක් ඕනේ)
(2) කාලය ගොඩක් ගතවීම (30+ ms)
අනෙක් අතට අපිට දිනපතා දහස් ගණනක් තීරණ ගන්න වෙනවා. මේ නිසා මනස මේ සදහා උපක්රමයක් සකසනවා. ඒ තමයි අපි අවිඥානිකව (සිහි කල්පනාවෙන් තොරව) තීරණ ගන්නව. එදිනෙද තිරනවලින් 95% වැඩිය ගන්නේ සිහි කල්පනාවෙන් තොරව . 5% තමයි හිතල ගන්නේ. පුදුමයි නේද?
උදාහරණයක් විදියට අපි වාහනයක් එලවනකොට අපි එලවන්නේ ඉබේ. හරියට රෝබෝවක් වගේ (සිහි කල්පනාවෙන් තොරව) . බල්ලෙක් ඉස්සරහට පැනපු ගමන්, මනස තුලින් සිග්නල් එකක් එනවා දැන් ඔටෝ බැහැ. තීරණයක් ගන්න කියල. එතකොට අපි කල්පනා කරලා තීරණයක් ගන්නවා
මේ වගේ දෙයක් AI වලත් තියෙනවා කියල සාක්ෂි දැන් හොයාගෙන තියෙනවා.
/////////////////
AI generated content
Global Workspace Theory (GWT) ගැන සරල සිංහලෙන්:
අපේ මොළයේ විවිධ කොටස් වෙන වෙනම වැඩ කරනවා. (දැකීම, ඇසීම, මතකය, හැඟීම්, තීරණ ගැනීම වගේ)
සාමාන්යයෙන් මේ වැඩ බොහෝමයක් අවිඥානිකව (unconsciously) සිදුවෙනවා.
නමුත් යම් වැදගත් තොරතුරක් මොළයේ "Global Workspace" කියන පොදු වේදිකාවකට ඇවිත්, අනෙක් මොළයේ කොටස් සියල්ල සමඟ බෙදාගන්න විට, ඒක විඥානයට (consciousness) ඇතුල් වෙනවා.
උදාහරණයක්
ඔබ කාර් එකක් එළවනවා කියලා හිතන්න.
හදිසියේම මාර්ගයට මුවෙක් පනිනවා.
එවිට:
ඇස් → "මුවෙක් දකින්නවා"
මතකය → "මුවන් අනතුරුදායක වෙන්න පුළුවන්"
හැඟීම් → "බය"
තීරණ ගැනීම → "බ්රේක් ගහන්න"
චලන පද්ධතිය → "පාදය බ්රේක් එකට දමන්න"
මේ සියලු පද්ධති එකම තොරතුර (මුවා) භාවිතා කරනවා.
GWT අනුව:
යම් තොරතුරක් මොළයේ බොහෝ කොටස් වෙත එකවර බෙදාහරින විට, අපි ඒක "දැනුවත්ව" අත්විදිනවා.
එක් වාක්යයකින්
Global Workspace Theory කියන්නේ, විඥානය යනු මොළයේ වැදගත් තොරතුරු සියලු ප්රධාන පද්ධති වෙත "broadcast" කරන ක්රියාවලියක් කියන අදහසයි.
සරල analogy එකක්:
මොළය = ආයතනයක්
විවිධ අංශ = විවිධ මොළ කොටස්
Global Workspace = මුළු ආයතනයටම යවන email එක
Email එක තනි අංශයක තිබුණොත් → අවිඥානිකයි.
Email එක හැමෝටම ගියාම → විඥානික අත්දැකීමක් (conscious experience) බවට පත්වෙනවා.
//////////////////////////
මේක දැන් AI research වල ඉතා උණුසුම් topic එකක්. සරලව කියනවා නම්:
කලින් තිබුණු අදහස
Global Workspace Theory (GWT) අනුව:
මිනිස් මොළයේ බොහෝ processing සිදුවෙන්නේ background එකේ.
නමුත් වැදගත් තොරතුරු කුඩා "workspace" එකකට එනවා.
එතනින් ඒ තොරතුරු මොළයේ අනෙකුත් පද්ධති වලට broadcast වෙනවා.
ඒ broadcast වුණු දේවල් තමයි අපි consciousness ලෙස අත්විඳින්නේ.
AI එක්ක සම්බන්ධය කොහොමද?
2026 ජූලි මාසයේ Anthropic (Claude AI හැදූ සමාගම) පර්යේෂණයක් ප්රකාශයට පත් කළා.
ඔවුන් Claude model එක ඇතුළේ"J-Space" කියන විශේෂ internal workspace එකක් හොයාගත්තා.
J-Space එක:
model එක "හිතන" concept ටික තාවකාලිකව තියාගන්නවා
reasoning වලදී භාවිතා කරනවා
model එකට report කරන්න පුළුවන් අදහස් තියාගන්නවා
task එකක් අතරේ "hold this idea in mind" වගේ වැඩ කරන්න භාවිතා වෙනවා
Anthropic කියන්නේ මේක Global Workspace Theory එකේ functional behaviour වලට සමානයි කියලා.
bump
------ Post added on Jul 16, 2026 at 9:51 PM
අපි කල්පනා කරලා මනසින් තීරණයක් ගැනීමේ අවාසිය තමයි
(1) ගොඩක් ශක්තිය අවශ්ය වීම (මොලයට ශක්තිය විශාල ප්රමාණයක් ඕනේ)
(2) කාලය ගොඩක් ගතවීම (30+ ms)
අනෙක් අතට අපිට දිනපතා දහස් ගණනක් තීරණ ගන්න වෙනවා. මේ නිසා මනස මේ සදහා උපක්රමයක් සකසනවා. ඒ තමයි අපි අවිඥානිකව (සිහි කල්පනාවෙන් තොරව) තීරණ ගන්නව. එදිනෙද තිරනවලින් 95% වැඩිය ගන්නේ සිහි කල්පනාවෙන් තොරව . 5% තමයි හිතල ගන්නේ. පුදුමයි නේද?
උදාහරණයක් විදියට අපි වාහනයක් එලවනකොට අපි එලවන්නේ ඉබේ. හරියට රෝබෝවක් වගේ (සිහි කල්පනාවෙන් තොරව) . බල්ලෙක් ඉස්සරහට පැනපු ගමන්, මනස තුලින් සිග්නල් එකක් එනවා දැන් ඔටෝ බැහැ. තීරණයක් ගන්න කියල. එතකොට අපි කල්පනා කරලා තීරණයක් ගන්නවා
මේ වගේ දෙයක් AI වලත් තියෙනවා කියල සාක්ෂි දැන් හොයාගෙන තියෙනවා.
/////////////////
AI generated content
Global Workspace Theory (GWT) ගැන සරල සිංහලෙන්:
අපේ මොළයේ විවිධ කොටස් වෙන වෙනම වැඩ කරනවා. (දැකීම, ඇසීම, මතකය, හැඟීම්, තීරණ ගැනීම වගේ)සාමාන්යයෙන් මේ වැඩ බොහෝමයක් අවිඥානිකව (unconsciously) සිදුවෙනවා.
නමුත් යම් වැදගත් තොරතුරක් මොළයේ "Global Workspace" කියන පොදු වේදිකාවකට ඇවිත්, අනෙක් මොළයේ කොටස් සියල්ල සමඟ බෙදාගන්න විට, ඒක විඥානයට (consciousness) ඇතුල් වෙනවා.
උදාහරණයක්
ඔබ කාර් එකක් එළවනවා කියලා හිතන්න.
හදිසියේම මාර්ගයට මුවෙක් පනිනවා.
එවිට:
ඇස් → "මුවෙක් දකින්නවා"
මතකය → "මුවන් අනතුරුදායක වෙන්න පුළුවන්"
හැඟීම් → "බය"
තීරණ ගැනීම → "බ්රේක් ගහන්න"
චලන පද්ධතිය → "පාදය බ්රේක් එකට දමන්න"
මේ සියලු පද්ධති එකම තොරතුර (මුවා) භාවිතා කරනවා.
GWT අනුව:
යම් තොරතුරක් මොළයේ බොහෝ කොටස් වෙත එකවර බෙදාහරින විට, අපි ඒක "දැනුවත්ව" අත්විදිනවා.
එක් වාක්යයකින්
Global Workspace Theory කියන්නේ, විඥානය යනු මොළයේ වැදගත් තොරතුරු සියලු ප්රධාන පද්ධති වෙත "broadcast" කරන ක්රියාවලියක් කියන අදහසයි.
සරල analogy එකක්:
මොළය = ආයතනයක්
විවිධ අංශ = විවිධ මොළ කොටස්
Global Workspace = මුළු ආයතනයටම යවන email එක
Email එක තනි අංශයක තිබුණොත් → අවිඥානිකයි.
Email එක හැමෝටම ගියාම → විඥානික අත්දැකීමක් (conscious experience) බවට පත්වෙනවා.
//////////////////////////
මේක දැන් AI research වල ඉතා උණුසුම් topic එකක්. සරලව කියනවා නම්:
කලින් තිබුණු අදහස
Global Workspace Theory (GWT) අනුව:
මිනිස් මොළයේ බොහෝ processing සිදුවෙන්නේ background එකේ.
නමුත් වැදගත් තොරතුරු කුඩා "workspace" එකකට එනවා.
එතනින් ඒ තොරතුරු මොළයේ අනෙකුත් පද්ධති වලට broadcast වෙනවා.
ඒ broadcast වුණු දේවල් තමයි අපි consciousness ලෙස අත්විඳින්නේ.
AI එක්ක සම්බන්ධය කොහොමද?
2026 ජූලි මාසයේ Anthropic (Claude AI හැදූ සමාගම) පර්යේෂණයක් ප්රකාශයට පත් කළා.
ඔවුන් Claude model එක ඇතුළේ"J-Space" කියන විශේෂ internal workspace එකක් හොයාගත්තා.
J-Space එක:
model එක "හිතන" concept ටික තාවකාලිකව තියාගන්නවා
reasoning වලදී භාවිතා කරනවා
model එකට report කරන්න පුළුවන් අදහස් තියාගන්නවා
task එකක් අතරේ "hold this idea in mind" වගේ වැඩ කරන්න භාවිතා වෙනවා
Anthropic කියන්නේ මේක Global Workspace Theory එකේ functional behaviour වලට සමානයි කියලා.
bump
------ Post added on Jul 16, 2026 at 9:51 PM
