AI generated
විද්යාත්මකව බලන විට, මනස මොළයේ ක්රියාකාරිත්වය සමඟ ඉතා සමීපව සම්බන්ධ වී ඇති බව පෙන්වන ප්රබල සාක්ෂි ගණනාවක් තිබේ.
1. මොළයට හානි වූ විට මනස වෙනස් වීම
මොළයේ විශේෂිත ප්රදේශවලට හානි වූ විට:
- මතකය අහිමි විය හැක.
- පෞරුෂය (personality) වෙනස් විය හැක.
- භාෂාව කතා කිරීමේ හැකියාව නැති විය හැක.
- තීරණ ගැනීමේ හැකියාව වෙනස් විය හැක.
ප්රසිද්ධ උදාහරණයක් වන්නේ
Phineas Gage නම් පුද්ගලයායි. හිස හරහා යකඩ දණ්ඩක් ගමන් කිරීමෙන් පසු ඔහුගේ පෞරුෂය දැඩි ලෙස වෙනස් විය. මෙය පෙන්වන්නේ පුද්ගලයාගේ "මම" බව හෝ මනස මොළයේ ව්යුහයට සම්බන්ධ බවයි.
2. මොළයේ ක්රියාකාරිත්වය මැනීම
fMRI, EEG, PET වැනි උපකරණ මඟින්:
- කෙනෙකු සිතන විට,
- මතකය මතක් කරන විට,
- බිය, සතුට, දුක වැනි හැඟීම් ඇති විට,
අදාළ මොළ ප්රදේශ සක්රීය වන බව පෙනේ.
උදාහරණයක් ලෙස, මුහුණු හඳුනාගැනීමට සම්බන්ධ ප්රදේශයක් වන fusiform face area සක්රීය වීම නිරීක්ෂණය කළ හැක.
3. ඖෂධ හා රසායනික ද්රව්ය
මොළයේ රසායනික සංඝටක වෙනස් කළ විට:
- මනෝභාවය වෙනස් වේ.
- සංවේදනය වෙනස් වේ.
- සිහිබුද්ධිය හා විඥානය වෙනස් වේ.
උදාහරණ:
- ඇල්කොහොල්
- නිර්වාණ ඖෂධ
- විෂාදය සඳහා antidepressants
- නිර්වේශක (anesthetics)
මෙම ද්රව්ය මනසට බලපාන්නේ මොළයේ නියුරෝන අතර සංඥා හුවමාරුව වෙනස් කිරීමෙනි.
4. නිදාගැනීම හා නිර්වේශනය (Anesthesia)
ගැඹුරු නිර්වේශනයක් ලබා දුන් විට පුද්ගලයාගේ සවිඥානක අත්දැකීම තාවකාලිකව නවතී.
මොළයේ විශේෂ ජාලයන් නැවත ක්රියාත්මක වූ විට නැවත සවිඥානකත්වය ලැබේ.
5. විද්යුත් උත්තේජනය
ශල්යකර්ම අවස්ථාවලදී මොළයේ විශේෂ ස්ථාන විද්යුත් ධාරාවකින් උත්තේජනය කළ විට:
- මතක මතුවීම,
- ශබ්ද ඇසීම,
- ආලෝක දැකීම,
- චලන ඇතිවීම
වැන්න ඇති කළ හැක.
මෙය මනසට අදාල අත්දැකීම් මොළයේ ක්රියාකාරී රටාවන්ට සම්බන්ධ බව පෙන්වයි