අඩෝ ඔව් බං
ජේ. අර්. එහෙම ඒ කාලේ හීනෙකින්වත් හිතන්න නැතිව ඇති මේකා, පක්ෂෙත් කාලා, රටත් කාලා, අලියත් කාලා, කොළපාටත් දේදුන්නක් කරලා දායි කියලා...
යුද්ද කාලෙ ප්රයිවෙට් සැටලයිට් ෆෝන් පාවිච්චි කරන හමුදා කාරයොයි ඇන්ටි සබ්මැරීන් ෆ්රිගෙට් එකකට රේඩියෝ වලින් චැලෙන්ජ් කරන සබ්මැරීන් ගැනයි අහැව්වාමයි. දෙකෙම එමිකොන් (EMCON) පොලිසි ලෙෆ්ට්.මිනීමරු මුල්ලලා මුන්ව නිකන් බිලිදීලා
කපිල කේ හීනටියන –
‘IRIS Dena’ මුහුදුබත් වී ඇත.. 180ක් නාවිකයින් ගමන් ගත් බව කියන නෞකාවේ 87 දෙනෙක් මියගොස්ය. ඒ මළ සිරුරු මේ වනවිට කරාපිටිය රෝහල් පරිශ්රයේ ශිත ගබඩාවක තැන්පත් කර තිබේ. තවත් 32ක් ජීවිත බේරාගෙන සිටිති. මේ දිවි ගලවා ගත් නාවිකයින් හමුවන්නේ ජීවිතාරක්ෂක බෝට්ටුවල පාවෙමින් සිටියදී ය. ඔවුන් සියලු දෙනාම ප්රහාරයෙන් තුවාල ලබා සිටියහ.
දැන් මේ නෞකාව සම්බන්ධ අලුත් කතාවක් අන්ර්ජාතික මාධ්ය විසින් වාර්තා කරමින් ඇත. කාර්මික දෝෂයක් හේතුවෙන් ගාල්ල වරායට ඇතුළු වීමට අවසර ඉල්ලා සිටි අවස්ථාවක එල්ල වූ මෙම ප්රහාරයට පෙර අදාල නෞකාව අත්හරින ලෙස ඇමෙරිකානු හමුදා අනතුරු ඇඟවූ බව එම වාර්තා පෙන්වා දුන්නේය.
එම අනතුරු ඇඟවීම් ඉරාන අණදෙන නිලධාරියා නොසලකා හැරීම නිසා මෙම විනාශය සිදු වූ බවට මියගිය නාවිකයෙකු ප්රහාරයට ස්වල්ප වේලාවකට පෙර සිය පියාට කීවේ යැයි පැවසෙන ප්රකාශයක් පදනම්ව මෙම කථිකාව ඇති වී තිබේ.
නාවිකයාගේ හෙළිදරව්ව:
මෙම පුවතේ වඩාත්ම බලපෑම් සහගත සහ සංවේදී අංගය මතුවන්නේ මියගිය නාවිකයෙකු තම පියා සමඟ කළ අවසන් සන්නිවේදනයෙනි. වාර්තා වලට අනුව, ටෝපිඩෝ ප්රහාරය එල්ල වීමට සුළු මොහොතකට පෙර මෙම නාවිකයා තම නිවසට දුරකථන ඇමතුමක් ලබා දී ඇත. එහිදී ඔහු හෙළි කර ඇත්තේ, එල්ල වීමට නියමිත ප්රහාරය හේතුවෙන් නෞකාවෙන් ඉවත් වන ලෙස ඇමෙරිකානු හමුදා විසින් අවස්ථා දෙකකදී පැහැදිලිවම අනතුරු ඇඟවීම් නිකුත් කළ බවය.
- ඇමරිකානු අනතුරු ඇඟවීම්: ප්රහාරය එල්ල වීමට පෙර නෞකාවෙන් වහාම ඉවත් වන ලෙස ඇමරිකානු හමුදා විසින් දෙවතාවක්ම නිල වශයෙන් අනතුරු ඇඟවීම් කර ඇත.
- අණදෙන නිලධාරියාගේ තීරණය: ඉරාන නෞකාවේ අණදෙන නිලධාරියා එම අනතුරු ඇඟවීම් දැඩි ලෙස ප්රතික්ෂේප කර තිබේ.
- නෞකාව තුළ ගැටුමක්: මෙම තීරණය හේතුවෙන් නෞකාවේ කාර්ය මණ්ඩලය සහ අණදෙන නිලධාරියා අතර උණුසුම් වාද විවාද ඇති වී තිබේ.
කෙසේ වෙතත්, ඉරාන අණදෙන නිලධාරියා මෙම අනතුරු ඇඟවීම් ප්රතික්ෂේප කර ඇති අතර, එය නෞකාවේ කාර්ය මණ්ඩලය අතර දැඩි වාද විවාද ඇති වීමට හේතු වී තිබේ. මෙම අකීකරුකම නෞකාව තුළ අවුල් සහගත තත්ත්වයක් නිර්මාණය කළ අතර, දිවි ගලවා ගත් නාවිකයන් 32 දෙනා ප්රධාන වශයෙන් අණ නොතකා ජීවිතාරක්ෂක බෝට්ටු මගින් පලාගිය අය බව පැවසේ.
‘ඉරාන් ඉන්ටර්නැෂනල්’ (Iran International) පුවත් සේවය මගින් මුලින්ම අනාවරණය කරන ලද මෙම තොරතුරු, නාවිකයන්ගේ පවුල්වලට සමීප ආරංචි මාර්ග මගින් ද සනාථ කර ඇත.
සම්මැරීනයේ අණ දෙන නිලධාරියා ගේ ප්රකාශය
ඇමෙරිකානු නිලධාරීන් මේ පිළිබඳව නිල වශයෙන් තහවුරු කර නොමැති වුවද, සබ්මැරීන් කපිතාන්වරයා පූර්ව දැනුම්දීම් ලබා දුන් බවට කෙරෙන ප්රකාශයන් සමඟ මෙය සැසඳේ.
ඉරාන IRIS Dena නෞකාව ඉලක්ක කර ගනිමින් එල්ල වූ ප්රහාරය සම්බන්ධයෙන් කරුණු පැහැදිලි කරමින්, ප්රහාරයට නායකත්වය දුන් ඇමරිකානු සබ්මැරීනයේ අණදෙන නිලධාරියා (CO) පවසා ඇත්තේ මෙය “සතුරු තර්ජනයක් වැළැක්වීම සඳහා ගත් ආරක්ෂක පියවරක්” (Defensive Action) බවයි.
සත්යාපනය කරන ලද සන්නිවේදන දත්තවලට අනුව, අදාළ සබ්මැරීන බලකාය විසින් IRIS Dena නෞකාව ඉන්දීය සාගරයේ ඉතා සීරුවෙන් නිරීක්ෂණය කර ඇති අතර, එය “ප්රකෝපකාරී ලෙස හැසිරෙන බවට” සහ ඉන්දීය සාගරයේ ඇමරිකානු ආරක්ෂක වළල්ලට තර්ජනයක් වන බවට චෝදනා කර ඇත. ඇමරිකානු ආරක්ෂක අංශ පෙන්වා දෙන්නේ ජාත්යන්තර මුහුදේ යාත්රා කළද, ඉරාන නෞකාව සතුව පැවති ඇතැම් යුදෝපකරණ ක්රියාත්මක මට්ටමක පැවතීම මෙම ප්රහාරයට ක්ෂණික හේතුව වූ බවයි.
කෙසේ වෙතත්, ඉරාන විදේශ අමාත්යවරයා මෙම ප්රකාශයන් ප්රතික්ෂේප කරමින් අවධාරණය කරන්නේ තම නෞකාව හුදු මිත්රශීලී පුහුණු අභ්යාසයකින් පසු ආපසු පැමිණෙමින් තිබූ නිරායුධ තත්ත්වයක පැවති යාත්රාවක් බවයි.
කෙසේ වෙතත් මෙම නාවිකයාගේ සාක්ෂිය මගින් අණදෙන නිලධාරියාගේ තීරණ ගැනීමේ දුර්වලතා මතු කරන අතර, ගැටුම්කාරී අවස්ථාවන්හිදී මානුෂීය ප්රොටෝකෝලයන් අනුගමනය කිරීම පිළිබඳව ප්රශ්න මතු කරයි.
ඉරාන නිලධාරීන් මෙම අනතුරු ඇඟවීම් පිළිබඳව සෘජුව අදහස් දක්වා නොමැති නමුත්, මෙය කිසිදු ප්රකෝප කිරීමකින් තොරව එල්ල කළ ප්රහාරයක් බව ඔවුන් අවධාරණය කරයි. මෙම විස්තරය හේතුවෙන් මෙය වළක්වා ගත හැකිව තිබූ ඛේදවාචකයක් ලෙස ලෝක අවධානයට යොමු වී ඇත.
මුදාගැනීමේ මෙහෙයුම් සහ වීඩියෝ දර්ශන
ශ්රී ලංකා නාවික හමුදාවේ කඩිනම් මැදිහත්වීම හේතුවෙන් තවදුරටත් සිදුවිය හැකිව තිබූ ජීවිත හානි අවම විය. ඔවුන් වහාම එම ස්ථානයට නෞකා සහ ගුවන් යානා යෙදවීමට කටයුතු කළහ. ශ්රී ලංකා නාවික හමුදාව විසින් නිකුත් කරන ලද සංවේදී වීඩියෝ දර්ශනවල, ජීවිතාරක්ෂක යාත්රා සහ මුහුදේ සිටි පිරිස් බේරාගෙන ගාල්ල නාවික හමුදා කඳවුරේ සිට ගිලන් රථ මගින් රැගෙන යන ආකාරය දැක්වේ.
සමාජ මාධ්ය ඔස්සේ ද බහුලව ප්රචාරය වූ මෙම වීඩියෝ දර්ශනවල, තුවාල ලැබූ නාවිකයන් ගාල්ල කරාපිටිය ශික්ෂණ රෝහල වෙත රැගෙන යන අතරතුර වෛද්ය ප්රතිකාර ලබන අයුරු සටහන්ව තිබුණි. මාර්තු 6 වන දින වන විට දිවි ගලවා ගත් 32 දෙනෙකු ප්රතිකාර ලබමින් සිටි අතර, නාවිකයන් 87 දෙනෙකුගේ සිරුරු සොයාගෙන තිබුණි.
කොළඹ සමුද්රීය ගලවා ගැනීමේ සම්බන්ධීකරණ මධ්යස්ථානය (MRCC) හරහා ලැබුණු හදිසි පණිවිඩයට අනුව ඉන්දියාව ද මුදාගැනීමේ මෙහෙයුම් සඳහා නිරීක්ෂණ ගුවන් යානයක් යොදවමින් සහාය විය.
වත්මන් තත්ත්වය
සමහර නාවිකයන් තවමත් අතුරුදහන්ව සිටින බැවින් මරණ සංඛ්යාව තවදුරටත් ඉහළ යාමේ හැකියාවක් ඇති අතර මුදාගැනීමේ මෙහෙයුම් අඛණ්ඩව ක්රියාත්මක වේ. මේ අතර, සමාන ගැටලු සහිත ‘IRIS Bushehr’ නමැති තවත් ඉරාන නෞකාවක් ශ්රී ලංකාව සිය භාරයට ගෙන ඇති අතර ජාත්යන්තර ප්රොටෝකෝලයන්ට අනුව එහි කාර්ය මණ්ඩලය රඳවාගෙන සිටියි.
- https://lankasara.com/si/පුවත්/iris-dena-attack-iranian-sailor-last-call-karapitiya-hospital/
EXCLUSIVE
Iranian sailor killed on Dena told father US warned ship before strike
- https://www.iranintl.com/en/202603071125
යුද්ද කාලෙ ප්රයිවෙට් සැටලයිට් ෆෝන් පාවිච්චි කරන හමුදා කාරයොයි ඇන්ටි සබ්මැරීන් ෆ්රිගෙට් එකකට රේඩියෝ වලින් චැලෙන්ජ් කරන සබ්මැරීන් ගැනයි අහැව්වාමයි. දෙකෙම එමිකොන් (EMCON) පොලිසි ලෙෆ්ට්.
