තමන්ගේම ගෙදර බිම් මහලේ බිත්තියක් කඩපු සාමාන්‍ය මනුස්සයෙකුට හමුවුණු පොළොව යට තට්ටු 18ක අබිරහස් නගරය: ඉතිහාසයම කම්පනය කළ 'ඩෙරින්කුයු' සැබෑ කතාව! අපි කවුරුත් ජීවත් වෙන්නේ මේ පොළොව මතුපිට, පෙනෙන අහස යටයි. හැබැයි අපි පය ගහලා ඉන්න මේ බිමට යටින්, මීටර් ගණනක් ගැඹුරේ කිසිම කෙනෙක් නොහිතන විදිහේ දැවැන්ත ලෝක සැඟවිලා තියෙනවා කිව්වොත් ඔබ ඒක විස්වාස කරනවාද? තමන්ගේ නිවස අලුත්වැඩියා කරන්න ගිහින් අහම්බෙන් ලෝකයේ පුදුමයක් සොයාගත්තු සාමාන්‍ය මිනිසෙකුගේ ඒ අදහාගත නොහැකි කතාව අද අපි 'නොකී කතා' තුළින් ඔබ වෙත ගෙන එනවා.
මේ පුදුම සහගත සිදුවීම වාර්තා වෙන්නේ 1963 වසරේ තුර්කියේ මධ්‍යම ඇනටෝලියානු ප්‍රදේශයේ පිහිටි 'ඩෙරින්කුයු' (Derinkuyu) නම් නිහඬ ගම්මානයකයි. එදා ඒ ගමේ ජීවත් වුණු සාමාන්‍ය පුද්ගලයෙක් තමන්ගේ පරණ ගෙදර බිම් මහලේ (Basement) ඉඩකඩ ප්‍රමාණවත් නොවීම නිසා, කුඩා කාමරයක් පුළුල් කරගන්න කල්පනා කළා.
ඔහු අතට මිටියක් අරගෙන ගෙදර බිම් මහලේ තිබුණු ගල් බිත්තියක් කඩන්න පටන් ගත්තා. බිත්තිය කඩාගෙන යද්දී ඔහුට බලාපොරොත්තු නොවූ පුදුමයක් බලාගෙන හිටියා. බිත්තියෙන් එපිට තිබුණේ කිසිම දවසක් කවුරුත් දැකපු නැති, අඳුරු උමං මාර්ගයකට පිවිසුමක්!
මොකක්ද මේ කියල හොයාගන්න ඔහු තවදුරටත් ගල් සහ පස් ඉවත් කරමින් ඉදිරියට ගියා. එතැනදී තමයි ඔහුට දැකගන්න ලැබුණේ මුළු ලෝකයේම ඉතිහාසඥයින් සහ පුරාවිද්‍යාඥයින් අන්දමන්ද කරපු ඒ මහා පුදුමය. ඒ තමයි පොළොව යට මීටර් 85ක් (අඩි 280ක් පමණ) ගැඹුරට, එනම් තට්ටු 18කට විහිදුණු දැවැන්ත භූගත නගරයක්!
පසුව පුරාවිද්‍යාඥයින් විසින් මේ ස්ථානය පුළුල් ලෙස ගවේෂණය කළ අතර, ඔවුන් හෙළි කළ තොරතුරු අතිශය මවිතකරයි. මේ රහසිගත භූගත නගරය ඇතුළේ එකවර මිනිසුන් 20,000කට වැඩි පිරිසකට, තමන්ගේ ගෘහස්ථ සතුන් සහ ආහාර ද්‍රව්‍ය සමඟ ආරක්ෂිතව ජීවත් වෙන්න පුළුවන් පහසුකම් තිබී තියෙනවා.
මෙම භූගත නගරය නිර්මාණය කර ඇත්තේ කිසිදු නවීන ඉංජිනේරු උපකරණයක් නොමැති අතීතයකයි. මෘදු ගිනිකඳු පාෂාණ (Soft volcanic rock) වලින් සමන්විත මේ බිම්កඩ ඉතාමත් සූක්ෂම ලෙස අතින් කපා, එකිනෙකට සම්බන්ධ කළ දැවැන්ත කුටි, පාසල්, පල්ලි, වයින් නිෂ්පාදනාගාර, ආහාර ගබඩා සහ ධාන්‍ය මෝල් පවා මෙහි ඉදිකර තිබුණා.
විශේෂයෙන්ම මේ නගරයේ වාතාශ්‍රය පවත්වාගෙන යාම සඳහා අඩි ගණනක් උඩට විහිදුණු වායු නල (Ventilation shafts) 15,000කට අධික ප්‍රමාණයක් නිර්මාණය කර තිබීම පුදුමයට කරුණක්. ඊට අමතරව භූගත ජල මූලාශ්‍ර වෙත සම්බන්ධ කළ ළිං සහ පිරිසිදු ජල පද්ධතියක්ද මෙහි තිබූ අතර, කිසිදු පිටත ආක්‍රමණිකයෙකුට පහසුවෙන් ඇතුළු විය නොහැකි වන පරිදි උමං මාර්ග වසා දැමීමට යොදාගත් බර ටොන් ගණනක වටකුරු ගල් දොරවල් (Massive stone doors) අභ්‍යන්තරයෙන් සකසා තිබුණා.
මෙතරම් දැවැන්ත භූගත නගරයක් කවුරුන් විසින්, කුමන අරමුණක් සඳහා නිර්මාණය කරන ලද්දක්ද? පුරාවිද්‍යාඥයින් පෙන්වා දෙන පරිදි, ක්‍රිස්තු පූර්ව 7 හෝ 8 වන සියවස් වලදී ෆ්‍රීජියන් (Phrygians) හෝ පර්සියානු ආක්‍රමණිකයින්ගෙන් බේරී ජීවත් වීම සඳහා ප්‍රාදේශීය ජනතාව මේ භූගත නගරය ඉදිකරන්නට ඇති බවට සැලකෙනවා. පසුව බයිසන්ටයින් අධිරාජ්‍ය සමයේදී ක්‍රිස්තියානි භක්තිකයන් රෝම හමුදාවලින් පීඩා විඳිද්දී මෙම උමං මාර්ගවල රහසිගතව ජීවත් වී තිබෙනවා.
වසර ගණනාවක් පුරා ලෝකයට රහසින් පොළොව යට පැවතුණු මේ නගරය, අසල්වැසියෙකුගේ ගෙදර බිත්තියක් කැඩීමේ පුංචි උත්සාහයක් නිසා අහම්බෙන් එළියට ඒම ඇත්තටම අදහාගත නොහැකි දෙයක්. අද වන විට ලෝක ප්‍රසිද්ධ සංචාරක ආකර්ෂණයක් බවට පත්ව ඇති 'ඩෙරින්කුයු' භූගත නගරය, මානව ඉංජිනේරු ශිල්පයේ සහ පැවැත්මේ සීමාවන් කොතෙක්ද යන්න ලෝකයට කියාපාන ජීවමාන සාක්ෂියක්.
