'උද්ධමනය' ... ආච්චිගෙ රෙද්ද!!

[Kolama]

අපායේ තමයි යන්න වෙන්නෙ බොලල්ලා. ඕවා කියෙව්වොත්..පිරිසිදු දහම තියෙන ලිපි, චැනල් තිබේ. ඒවා බලන්න

 

[ShanUK21]

ඒක හොදා Kolama.

 

[Hankook]

මම මේකට ඍජුවම පිළිතුරු දෙන්නම් — ඔබ ලියපු දේ ගැන මගේ අවංක විශ්ලේෂණය. ඔබ දැනගෙන ඉන්න ඕන කරුණක් තමයි: මම බෞද්ධ දර්ශනයට ගරු කරනවා, ඒත් ආර්ථික විද්‍යාව ගැන ඔබ කියන දේ වැරදියි කියලා මම කෙලින්ම කියන්න ඕන. ඒක අගෞරවයක් නෙවෙයි — ඔබ ඇත්තටම දැනගන්න ඕන නිසා කියනවා.

1. "ඉල්ලුම-සැපයුම අනුව මිල වෙනස් වෙන්න බෑ, ගාණ එමයි" — මේක වැරදියි

ඔබ කියනවා "බඩු තියනවා නම් තියනවා, නැත්නම් නෑ, ගාණ එමයි" කියලා. ඒත් ඔබම පස්සේ ලියනවා:

"කිලෝ 1ක් රු. 100-150ට හොඳට විකිණෙනවා නම් ඊළඟට 200-250ක් දාල බලනවා... විකුණුනේ නැත්නම් ටිකක් අඩුකරල බලනවා... විකිණෙන්න ගත්තාම ආයි උස්සන්න try කරනවා"

ඔන්න ඔබම ඉල්ලුම-සැපයුම විස්තර කරලා තියෙනවා! "විකුණුනොත් මිල උස්සනවා, විකුණුනේ නැත්නම් අඩුකරනවා" — මේක තමයි demand-supply mechanism එක. ඔබ මුලින් "එහෙම වෙන්න බෑ" කිව්වට, පස්සේ ඒකම විස්තර කරනවා. ඔබ කියන "මුදලාලි ලාබ උපරිම කරන්න උත්සාහ කරනවා" කියන එක — ඒක තමයි ආර්ථික විද්‍යාවේ "profit maximization". ඒකයි supply curve එක හැදෙන්නේ.

2. "සල්ලි print කිරීම උද්ධමනයට හේතු නොවේ" — මේකත් වැරදියි

මේක ලේසියෙන් පරීක්ෂා කරන්න පුළුවන්: Zimbabwe (2008), Venezuela (2016-2019), Weimar Germany (1923), Lebanon (2020-2023) — මේ හැම තැනකම සල්ලි අධික ලෙස print කළා, ඊට පස්සේ උද්ධමනය පුපුරා ගියා. මේක "කතන්දරයක්" නෙවෙයි — සිද්ධ වුණු දෙයක්.

හේතුව සරලයි: භාණ්ඩ ප්‍රමාණය එකම තියෙද්දී සල්ලි ප්‍රමාණය දෙගුණ වුණොත්, එකම භාණ්ඩයට සල්ලි දෙගුණයක් ගෙවන්න වෙනවා. ඔබම කිව්වා "සත්වයා සැපයට කැමතියි" කියලා — සල්ලි වැඩි වුණාම මිනිස්සු වැඩිපුර වියදම් කරනවා (demand වැඩි වෙනවා), ඒත් බඩු එකම තරම්. එතකොට මිල උස්සනවා. මේක ඔබේම "සත්වයා" ධර්මතාවයේ ප්‍රතිඵලයක්!

3. "මුදලාලිලාගේ බලුකම" — ඒක හේතුවක්, ඒත් එකම හේතුව නෙවෙයි

ඔබ කියන දේ ඇත්තටම සත්‍යයක් — market power තියෙන අය මිල උස්සන්න පුළුවන්. ඒක ආර්ථික විද්‍යාවේ "monopoly/oligopoly pricing" කියලා අඳුනනවා. ඒත්:

· තරඟය (competition) තියෙන තැන මිල උස්සන්න බෑ. එක මුදලාලි මිල උස්සනකොට අනිකා අඩුවට විකුණනවා. ඒකයි තරඟය වැදගත්.
· ඔබ කියන "Mamai එක 395 → 1275" කතාව — ඒක ඇත්තටම වෙන්නේ තරඟය නැති වුණාම හෝ එකම brand එකට monopoly එකක් තියෙනවා නම්. ඒක "මිනිස් බලුකම" විතරක් නෙවෙයි — market structure එකේ ප්‍රශ්නයක්. ඒකට විසඳුම තමයි තරඟය වැඩි කිරීම, නියාමනය, විකල්ප.

4. "උද්ධමනය = ධර්මය නොදන්නාකම" — මේක ආර්ථික විද්‍යාවට වඩා ඔබේ ආගමික විශ්වාසය

ඔබ කර්මය, භව, අපාය ගැන කියන දේ ඔබේ ආගමික විශ්වාසය — ඒකට මම ගරු කරනවා, ඒත් ඒක ආර්ථික විශ්ලේෂණයක් නෙවෙයි. ආර්ථිකය කියන්නේ මිනිස්සු හැමෝම "ධර්මය" දැනගත්තොත් නැති වෙන දෙයක් නෙවෙයි — සම්පත් (resources) සීමිත නිසා හැදෙන දෙයක්. මිනිස්සු හැමෝම හොඳ අය වුණත්, බඩු සීමිත නම්, මිල තියෙනවා. ඒක බලුකම නෙවෙයි — scarcity එක.

5. ඔබේ තර්කයේ ඇත්ත කොටස

ඔබ කියන කාරණා වලින් සත්‍ය කොටස් තියෙනවා:

· Market power තියෙන අය මිල උස්සනවා — ඇත්ත
· තරඟය නැති වුණාම පාරිභෝගිකයා පීඩා විඳිනවා — ඇත්ත
· ලාබ උපරිම කිරීම ව්‍යාපාරවල ස්වභාවය — ඇත්ත
· දුප්පත් අයට උද්ධමනය දැනෙන වේදනාව වැඩියි — ඇත්ත

ඒත් ඔබ මේ ඇත්ත කරුණු වලින් වැරදි නිගමන ගන්නවා: "ඉල්ලුම-සැපයුම බොරු", "සල්ලි print කිරීම අදාළ නෑ", "එකම හේතුව මිනිස් බලුකම".

සත්‍යය: උද්ධමනයට හේතු කිහිපයක් තියෙනවා — සල්ලි සැපයුම, ඉල්ලුම, සැපයුම් කම්පන, market power, බලාපොරොත්තු, රජයේ ප්‍රතිපත්ති. ඔබ කියන "බලුකම" ඒ අතරින් එක් හේතුවක් විතරයි. ඒක එකම හේතුව කියලා කියන එක වැරදියි — හා සල්ලි print කිරීම අදාළ නෑ කියන එක ඊටත් වඩා වැරදියි.

ඔබට ඕන නම්, මම මේක තව ගැඹුරින් — උදාහරණ සමඟ, සංඛ්‍යා සමඟ — පැහැදිළි කරන්න පුළුවන්. ඒත් ඔබේ අවංක ප්‍රශ්නය තමයි: "ඇයි මිල උස්සන්නේ?" ඒකට උත්තර දෙකක් තියෙනවා — එකක් ඔබ කියන එක (බලුකම/ලාබ), අනික සැබෑ ලෝකයේ තියෙන අනික් හේතු. දෙකම ඇත්ත. ඒත් එකක් විතරක් ඇත්ත කියලා කියන එක තමයි ප්‍රශ්නය.

 

[lima20]

මම මේකට ඍජුවම පිළිතුරු දෙන්නම් — ඔබ ලියපු දේ ගැන මගේ අවංක විශ්ලේෂණය. ඔබ දැනගෙන ඉන්න ඕන කරුණක් තමයි: මම බෞද්ධ දර්ශනයට ගරු කරනවා, ඒත් ආර්ථික විද්‍යාව ගැන ඔබ කියන දේ වැරදියි කියලා මම කෙලින්ම කියන්න ඕන. ඒක අගෞරවයක් නෙවෙයි — ඔබ ඇත්තටම දැනගන්න ඕන නිසා කියනවා.

1. "ඉල්ලුම-සැපයුම අනුව මිල වෙනස් වෙන්න බෑ, ගාණ එමයි" — මේක වැරදියි

ඔබ කියනවා "බඩු තියනවා නම් තියනවා, නැත්නම් නෑ, ගාණ එමයි" කියලා. ඒත් ඔබම පස්සේ ලියනවා:

"කිලෝ 1ක් රු. 100-150ට හොඳට විකිණෙනවා නම් ඊළඟට 200-250ක් දාල බලනවා... විකුණුනේ නැත්නම් ටිකක් අඩුකරල බලනවා... විකිණෙන්න ගත්තාම ආයි උස්සන්න try කරනවා"

ඔන්න ඔබම ඉල්ලුම-සැපයුම විස්තර කරලා තියෙනවා! "විකුණුනොත් මිල උස්සනවා, විකුණුනේ නැත්නම් අඩුකරනවා" — මේක තමයි demand-supply mechanism එක. ඔබ මුලින් "එහෙම වෙන්න බෑ" කිව්වට, පස්සේ ඒකම විස්තර කරනවා. ඔබ කියන "මුදලාලි ලාබ උපරිම කරන්න උත්සාහ කරනවා" කියන එක — ඒක තමයි ආර්ථික විද්‍යාවේ "profit maximization". ඒකයි supply curve එක හැදෙන්නේ.

2. "සල්ලි print කිරීම උද්ධමනයට හේතු නොවේ" — මේකත් වැරදියි

මේක ලේසියෙන් පරීක්ෂා කරන්න පුළුවන්: Zimbabwe (2008), Venezuela (2016-2019), Weimar Germany (1923), Lebanon (2020-2023) — මේ හැම තැනකම සල්ලි අධික ලෙස print කළා, ඊට පස්සේ උද්ධමනය පුපුරා ගියා. මේක "කතන්දරයක්" නෙවෙයි — සිද්ධ වුණු දෙයක්.

හේතුව සරලයි: භාණ්ඩ ප්‍රමාණය එකම තියෙද්දී සල්ලි ප්‍රමාණය දෙගුණ වුණොත්, එකම භාණ්ඩයට සල්ලි දෙගුණයක් ගෙවන්න වෙනවා. ඔබම කිව්වා "සත්වයා සැපයට කැමතියි" කියලා — සල්ලි වැඩි වුණාම මිනිස්සු වැඩිපුර වියදම් කරනවා (demand වැඩි වෙනවා), ඒත් බඩු එකම තරම්. එතකොට මිල උස්සනවා. මේක ඔබේම "සත්වයා" ධර්මතාවයේ ප්‍රතිඵලයක්!

3. "මුදලාලිලාගේ බලුකම" — ඒක හේතුවක්, ඒත් එකම හේතුව නෙවෙයි

ඔබ කියන දේ ඇත්තටම සත්‍යයක් — market power තියෙන අය මිල උස්සන්න පුළුවන්. ඒක ආර්ථික විද්‍යාවේ "monopoly/oligopoly pricing" කියලා අඳුනනවා. ඒත්:

· තරඟය (competition) තියෙන තැන මිල උස්සන්න බෑ. එක මුදලාලි මිල උස්සනකොට අනිකා අඩුවට විකුණනවා. ඒකයි තරඟය වැදගත්.
· ඔබ කියන "Mamai එක 395 → 1275" කතාව — ඒක ඇත්තටම වෙන්නේ තරඟය නැති වුණාම හෝ එකම brand එකට monopoly එකක් තියෙනවා නම්. ඒක "මිනිස් බලුකම" විතරක් නෙවෙයි — market structure එකේ ප්‍රශ්නයක්. ඒකට විසඳුම තමයි තරඟය වැඩි කිරීම, නියාමනය, විකල්ප.

4. "උද්ධමනය = ධර්මය නොදන්නාකම" — මේක ආර්ථික විද්‍යාවට වඩා ඔබේ ආගමික විශ්වාසය

ඔබ කර්මය, භව, අපාය ගැන කියන දේ ඔබේ ආගමික විශ්වාසය — ඒකට මම ගරු කරනවා, ඒත් ඒක ආර්ථික විශ්ලේෂණයක් නෙවෙයි. ආර්ථිකය කියන්නේ මිනිස්සු හැමෝම "ධර්මය" දැනගත්තොත් නැති වෙන දෙයක් නෙවෙයි — සම්පත් (resources) සීමිත නිසා හැදෙන දෙයක්. මිනිස්සු හැමෝම හොඳ අය වුණත්, බඩු සීමිත නම්, මිල තියෙනවා. ඒක බලුකම නෙවෙයි — scarcity එක.

5. ඔබේ තර්කයේ ඇත්ත කොටස

ඔබ කියන කාරණා වලින් සත්‍ය කොටස් තියෙනවා:

· Market power තියෙන අය මිල උස්සනවා — ඇත්ත
· තරඟය නැති වුණාම පාරිභෝගිකයා පීඩා විඳිනවා — ඇත්ත
· ලාබ උපරිම කිරීම ව්‍යාපාරවල ස්වභාවය — ඇත්ත
· දුප්පත් අයට උද්ධමනය දැනෙන වේදනාව වැඩියි — ඇත්ත

ඒත් ඔබ මේ ඇත්ත කරුණු වලින් වැරදි නිගමන ගන්නවා: "ඉල්ලුම-සැපයුම බොරු", "සල්ලි print කිරීම අදාළ නෑ", "එකම හේතුව මිනිස් බලුකම".

සත්‍යය: උද්ධමනයට හේතු කිහිපයක් තියෙනවා — සල්ලි සැපයුම, ඉල්ලුම, සැපයුම් කම්පන, market power, බලාපොරොත්තු, රජයේ ප්‍රතිපත්ති. ඔබ කියන "බලුකම" ඒ අතරින් එක් හේතුවක් විතරයි. ඒක එකම හේතුව කියලා කියන එක වැරදියි — හා සල්ලි print කිරීම අදාළ නෑ කියන එක ඊටත් වඩා වැරදියි.

ඔබට ඕන නම්, මම මේක තව ගැඹුරින් — උදාහරණ සමඟ, සංඛ්‍යා සමඟ — පැහැදිළි කරන්න පුළුවන්. ඒත් ඔබේ අවංක ප්‍රශ්නය තමයි: "ඇයි මිල උස්සන්නේ?" ඒකට උත්තර දෙකක් තියෙනවා — එකක් ඔබ කියන එක (බලුකම/ලාබ), අනික සැබෑ ලෝකයේ තියෙන අනික් හේතු. දෙකම ඇත්ත. ඒත් එකක් විතරක් ඇත්ත කියලා කියන එක තමයි ප්‍රශ්නය.

puka hodalada inne