බුදු දහම "ආගමක්" ද නැතහොත් "දර්ශනයක්" ද යන්න වර්තමානයේ බොහෝ දෙනා අතර විවාදයට ලක්වන කරුණකි. මෙය නිවැරදිව තේරුම් ගැනීමට නම් අප "ආගම" (Religion) යන බටහිර නිර්වචනය සහ බුදු දහමේ මූලික ඉගැන්වීම් සන්සන්දනය කර බැලිය යුතුය.
මෙම විග්රහය දාර්ශනික, සංස්කෘතික සහ ප්රායෝගික යන අංශ ඔස්සේ පහත පරිදි ඉදිරිපත් කළ හැකිය.
1. ආගමික සහ දාර්ශනික පසුබිම
සාමාන්යයෙන් "ආගම" යන වචනයෙන් අදහස් කරන්නේ සර්ව බලධාරී දෙවියෙකු ඇදහීම, යාච්ඤා කිරීම සහ එම දෙවියන් විසින් පනවන ලද නීති මාලාවක් අනුගමනය කිරීමයි.
- දේව කේන්ද්රීය නොවීම: බුදු දහම තුළ ලෝකය මැවූ හෝ ලෝකයාගේ ඉරණම තීරණය කරන සර්ව බලධාරී දෙවියෙකු පිළිබඳ සංකල්පයක් නැත.
- විභජ්ජවාදය (විමසා බැලීම): බුදු දහම පදනම් වී ඇත්තේ අන්ධ භක්තිය මත නොව, බුද්ධියෙන් විමසා බැලීම මතය. කාලාම සූත්රයට අනුව, යමක් පිළිගත යුත්තේ එය තමන්ගේම නුවණට වැටහෙන සහ යහපත පිණිස පවතින බව වැටහුණු විට පමණි.
2. දාර්ශනික විග්රහය: බුදු දහම යනු "ධර්ම මාර්ගයකි"
බුදු දහම යනු ජීවිතයේ යථාර්ථය සහ දුකෙන් මිදීමේ මාර්ගය පෙන්වා දෙන
විද්යාත්මක දර්ශනයකි. එය හේතු-ඵල දහම (පටිච්චසමුප්පාදය) මත පදනම් වේ.
බුදුන් වහන්සේ වක්කලී හිමියන්ට දේශනා කළ මෙම පාඨයෙන් පැහැදිලි වන්නේ බුදුන් වහන්සේ යනු වන්දනාමාන කළ යුතු දේවත්වයට පත් පුද්ගලයෙකුට වඩා, "ධර්මය" නමැති සත්යය අවබෝධ කර ගැනීමට මග පෙන්වූ ගුරුවරයෙකු (සත්ථා) බවයි.
3. සංස්කෘතික විග්රහය: ආගමක් ලෙස පෙනෙන අයුරු
බුදු දහම ලෝකය පුරා ව්යාප්ත වීමේදී එයට "ආගමික" ස්වරූපයක් ආරෝපණය වී ඇත. මෙය ප්රධාන වශයෙන්
ආමිස පූජාවන් හරහා සිදු වේ:
- වන්දනාමාන සහ පූජා: බුද්ධ ප්රතිමා, චෛත්යය සහ බෝධීන් වහන්සේලා වටා ගොඩනැගුණු වත්පිළිවෙත්.
- සංස්කෘතික උත්සව: වෙසක්, පොසොන් වැනි උත්සව සහ පෙරහැරවල්.
මෙහිදී අප වටහා ගත යුතු වැදගත්ම කරුණ නම්, මෙම භෞතික වස්තූන් හෝ වත්පිළිවෙත් බුදු දහමේ හරය නොවන බවයි. ඒවා භක්තිය දියුණු කර ගැනීමට උපකාරී වන
සංකේත පමණි. සැබෑ බුදු දහම පවතින්නේ
ප්රතිපත්ති පූජාව තුළ හෙවත් සිත දමනය කිරීම තුළය.
4. භෞතික සහ විද්යාත්මක විග්රහය
විද්යාත්මක දෘෂ්ටිකෝණයකින් බලන කල, බුදු දහම යනු මනෝවිද්යාත්මක සහ භෞතික විද්යාත්මක යථාර්ථයන් සමූහයකි. පංච උපාදානස්කන්ධය, අනිත්යතාවය සහ ශක්තියේ නොනැසී පැවැත්ම (පුනර්භවය) වැනි කරුණු නූතන විද්යාව සමග බෙහෙවින් සමපාත වේ.
සාරාංශය
බුදු දහම යනු හුදෙක් විශ්වාසයන් මත පදනම් වූ "ආගමක්" නොව, තර්කානුකූලව විමසා බලා අවබෝධ කරගත යුතු
සර්වකාලීන දර්ශනයකි. එය ආගමක් ලෙස හැඳින්විය හැක්කේ පුද්ගලයෙකුගේ ආධ්යාත්මික දියුණුවට සහ සදාචාර සම්පන්න ජීවිතයකට මග පෙන්වන පද්ධතියක් ලෙස පමණි.
අවසාන ධර්ම පාඩම: ඔබ බුදු දහම අනුගමනය කරන්නේ නම්, එය හුදෙක් මල් පූජා කිරීමට හෝ දෙවියන්ගෙන් පිහිට ඉල්ලීමට පමණක් සීමා නොකරන්න. බුදුන් වහන්සේ පෙන්වා දුන් ධර්ම මාර්ගය ඔස්සේ තම සිත පිරිසිදු කර ගැනීම (සචිත්ත පරියෝ දපනං) තුළින් සැබෑ සහනය උදා කරගන්න.
මෙම විග්රහය තුළින් ඔබට බුදු දහමේ ඇති සුවිශේෂී ස්වභාවය පැහැදිලි වූවාද? එසේත් නැතිනම් මේ සම්බන්ධයෙන් තවත් ගැඹුරින් සාකච්ඡා කිරීමට අවශ්ය විශේෂිත කරුණක් තිබේද?
