මරණාසන්න මොහොතේ විපාක දීමට පොරකන"කර්ම හතර"
සත්වයෙකු මියයන මොහොතේදී, ඔහු ජීවිත කාලය පුරා කරන ලද කර්ම රාශියක් අතරින් මීළඟ උප්පත්තිය තීරණය කිරීමට ඉදිරිපත් වන්නේ කුමන කර්මයද? මෙය අහඹු ලෙස සිදුවන්නක් නොව, ඉතා පැහැදිලි ධර්ම නියමයකට අනුව සිදුවන්නකි.
අභිධර්මයට අනුව එහි ප්රමුඛතා පිළිවෙළ මෙසේය:1. ගරුක කර්මය (Weighty Kamma)
මෙය සියල්ලටම වඩා බලවත් කර්මයයි. වෙනත් කුමන කර්ම තිබුණත්, ගරුක කර්මයක් කර ඇත්නම් මීළඟ භවය තීරණය කරන්නේ එයයි.
අකුසල් පැත්තෙන්: පංචානන්තරිය පාප කර්ම (මව මැරීම, පියා මැරීම ආදිය).කුසල් පැත්තෙන්: ධ්යාන සමාපත්ති උපදවා ගැනීම.විපාකය 
මරණින් මතු අනිවාර්යයෙන්ම මීට අදාළ උපත සිදුවේ. (උදා: අජාසත්ත රජු අනෙක් සියලු පින්කම් කළත්, පියා මැරීමේ ගරුක කර්මය නිසා අපායගාමී විය).
2. ආසන්න කර්මය (Death-proximate Kamma)
ගරුක කර්මයක් නොමැති විට, මරණාසන්න මොහොතේදී මතකයට එන හෝ සිදුකරන කර්මය මීළඟ භවය තීරණය කරයි.
උදාහරණ ජීවිත කාලයම වැරදි වැඩ කළ අයෙකුට මරණ මොහොතේදී දානයක් දීමට ලැබීම හෝ ධර්ම ශ්රවණය කිරීමට ලැබීම තුළින් සුගතිගාමී විය හැකිය. (නමුත් මෙය ඉතා අවදානම් සහගතය).
3. ආචින්න කර්මය (Habitual Kamma)
ගරුක හෝ විශේෂ ආසන්න කර්මයක් නැති විට, පුද්ගලයා ජීවිත කාලය පුරා නිතර නිතර පුරුද්දක් ලෙස කළ දේ (Habits) මරණාසන්න මොහොතේ සිතට නැගේ.
උදාහරණ දිනපතා බුදුන් වඳින කෙනෙකුට නිතැතින්ම එම සිතිවිල්ල මතුවීම. දඩයම්කරුවෙකුට තමා කළ දඩයම් මතක් වීම. අප නිතර පුරුදු කරන සිතුවිලි "ගති" ලෙස සකස් වන්නේ මෙලෙසිනි.
4. කටත්තා කර්මය (Cumulative/Reserve Kamma)
ඉහත කී තුන් වර්ගයටම අයත් නොවන, ජීවිතයේ කලාතුරකින් සිදු කළ සුළු කුසල් හෝ අකුසල් මෙයට අයත් වේ. ඉහත බලවත් කර්ම තුනම නොමැති අවස්ථාවක (ඉතා කලාතුරකින්) මෙය විපාක දීමට ඉදිරිපත් වේ.
පටිච්චසමුප්පාද සම්බන්ධයමෙම ක්රියාවලියේදී "සංඛාර පච්චයා විඤ්ඤාණං" යන්න සිදුවේ. අප රැස් කළ කර්ම (සංඛාර), මරණාසන්න මොහොතේ අරමුණක් ලෙස මතු වී (චුති සිතට අරමුණු වී), මීළඟ භවයේ ප්රතිසන්ධි විඤ්ඤාණය සකස් කරයි.
මෙයින් ගත යුතු පණිවිඩය
ගරුක කර්මයක් අප අතින් සිදු වී නැතිනම්, අපට මීළඟ භවය යහපත් කර ගැනීමට ඇති හොඳම මග "ආචින්න කර්මය" හෙවත් කුසල් දහම් නිතර නිතර පුරුදු කිරීමයි
