ජීවිතය සමහර විට අපව ගෙන ගොස් දමන්නේ අප කිසිදා නොසිතන තැන්වලටයි. සමහරු ඒ අඳුරේම අතරමං වෙද්දී, තවත් සමහරු ඒ අඳුර පලාගෙන එළියට එන්නට මඟක් පාදාගන්නවා. මේ කතාව එවැනි එක් මිනිසෙක් ගැනයි. නම ක්රිස්ටෝපර් හැවන්ස්. ඔහු ලෝකය හඳුනන්නේ "හිරගෙදර ගණිතඥයා" (The Prison Mathematician) විදියට. හැබැයි ඔහු ඒ තැනට ආවේ ලේසි පහසු ගමනකින් නෙවෙයි.
මිනීමරුවෙක් ලෙස හංවඩු ගැසී, සමාජයෙන් කොන් වී, යකඩ කූරු අතරට කොටු වූ මිනිසෙක්, අවසානයේදී ලෝකයේ ඉහළම ගණිතඥයින් පවා මවිත කරවන සොයාගැනීම් සිදු කළ ආකාරය ඇත්තටම පුදුම සහගතයි.
මෙය හුදෙක් ගණිතය ගැන කතාවක් පමණක් නොවේ; මෙය වැටුණු මිනිසෙක් නැවත නැගී සිටීම ගැන, එහෙමත් නැත්නම් Negative to Positive ගමනක් ගැන කියවෙන කතාවකි.
ක්රිස්ටෝපර්ගේ ජීවිතය මුල සිටම මල් යහනාවක් වුණේ නැහැ. වොෂින්ටන් ප්රාන්තයේ හැදී වැඩුණු ඔහු, පාසල් කාලයේදීම මඟ වරද්දා ගත් කෙනෙක්. උසස් පාසල් අධ්යාපනය අතරමග නතර කළ ඔහු, ජීවිතයේ අරමුණක් සොයාගන්නට බැරිව ළතැවුණා. මේ අතරමං වීම අවසානයේ නතර වුණේ මත්ද්රව්යවලට ඇබ්බැහි වීමෙනුයි. මෙතැම්පටමින් (Methamphetamine) වැනි භයානක මත්ද්රව්යවලට ඔහු දැඩිව ඇබ්බැහි වුණා. මත්ද්රව්ය කියන්නේ මිනිසෙක්ව මනුෂ්යත්වයෙන් ඈත් කරන දෙයක්. ක්රිස්ටෝපර්ටත් වුණේ ඒ දේමයි.
2010 වසරේදී ඔහුගේ ජීවිතයේ අඳුරුතම දවස උදා වුණා. මත්ද්රව්ය සම්බන්ධ ආරවුලක් දුරදිග යාමෙන් සිදු වූ වෙඩි තැබීමකින් පුද්ගලයෙක් ජීවිතක්ෂයට පත්වුණා. මේ සිද්ධියට ක්රිස්ටෝපර් වරදකරු වුණා. වයස අවුරුදු විසි ගණන්වල සිටි ඔහුට වසර 25ක සිර දඬුවමක් නියම වුණා. හිතන්න, අවුරුදු 25ක් කියන්නේ මුළු තරුණ කාලයම වගේ. ලෝකයෙන් වෙන් වී, සිමෙන්ති බිත්ති හතරකට මැදිව ගෙවන්නට සිදුවන ඒ කාලය මොන තරම් බියකරුද?
සිරගෙදරට ආ මුල් කාලයේ ක්රිස්ටෝපර්ගේ හැසිරීම යහපත් වුණේ නැහැ. ඔහු තවමත් හිටියේ පරණ පුරුදු සහ කෝපය එක්කයි. හිරගෙදර ඇතුළේ ඇති වූ ගැටුම් නිසා ඔහුට නිතරම දඬුවම් විඳින්නට සිදු වුණා. අන්තිමේදී ඔහුට සිදුවුණේ තනි කුටියක (Solitary Confinement) හිරවෙන්නයි. හිරගෙදර භාෂාවෙන් කිව්වොත් The Hole එකට වැටෙන්නයි.
තනි කුටියක් කියන්නේ මිනිසෙක්ව පිස්සු වට්ටන්න පුළුවන් තැනක්. කතා කරන්න කෙනෙක් නැහැ, දකින්න දෙයක් නැහැ, අහන්න දෙයක් නැහැ. තියෙන්නේ තමන්ගේ හිත විතරයි. නමුත් ක්රිස්ටෝපර්ට මේ තනිකම වෙනස් විදියකට බලපෑවා.
දවසක් ඔහු දැක්කා තවත් සිරකරුවෙක් යම්කිසි ගැටලුවක් විසඳමින් ඉන්නවා. ඒ සුදොකු (Sudoku) වගේ ගණිත ප්රහේලිකාවක්. නිකමට වගේ ක්රිස්ටෝපර් ඒ ගැන උනන්දු වුණා. වෙලාව ගත කරන්න ක්රමයක් නැති තැන, ඔහුටත් පොඩි ගණිත ප්රහේලිකා කොළ කෑල්ලක් ලැබුණා. මුලදී නිකම් කාලය ගත කරන්න පටන් ගත්ත මේ වැඩේ, ටිකෙන් ටික ඔහුගේ හිත ඇදගන්න පටන් ගත්තා.
පිටත ලෝකයේදී මත්ද්රව්යවලින් ලැබුණු තාවකාලික සතුට වෙනුවට, ගණිත ගැටලුවක් විසඳුවාම ලැබෙන මානසික තෘප්තිය ඔහුට අලුත් අත්දැකීමක් වුණා. ඔහුට තේරුණා ගණිතය තුළ පුදුමාකාර Order එකක් තියෙනවා කියලා. ඔහුගේ අපිළිවෙල ජීවිතයට මේ පිළිවෙල ලොකු සහනයක් ගෙනාවා. ඔහු දවසකට පැය 10ක් විතර මේ පොඩි ගණිත ගැටලු විසඳන්න පටන් ගත්තා. ඔහුගේ දින චරියාව වුණේ කනවා, ගණන් හදනවා, නිදාගන්නවා කියන එක විතරයි.
ඒ කාලේ ඔහු තමන්ටම කියාගත්ත දෙයක් තිබුණා. "Eat, math, remove head from backside, repeat." ඒ කියන්නේ තමන්ගේ මෝඩකම් පසෙකලා, ගණිතය එක්ක ජීවත් වෙන්න ඔහු තීරණය කළා.
තනි කුටියෙන් එළියට ආවට පස්සේ ක්රිස්ටෝපර්ට ඕන වුණේ තව තවත් ගණිතය ඉගෙන ගන්න. හැබැයි හිරගෙදර කියන්නේ විශ්වවිද්යාලයක් නෙවෙයි. එතන පොත්පත් හිඟයි. ඉන්ටර්නෙට් නැහැ. ගුරුවරු නැහැ.
ඔහු තැපැල් මාර්ගයෙන් ගණිත පොත් ගෙන්වා ගන්න උත්සාහ කළා. නමුත් බන්ධනාගාර නීති නිසා බොහෝ විට ඒ පොත් ඔහුට ලැබුණේ නැහැ. සමහර වෙලාවට පොත් ආපහු හරවා යැවුවා. ඒත් ඔහු උත්සාහය අත්හැරියේ නැහැ. ලැබෙන සීමිත සම්පත්වලින් ඔහු මූලික වීජ ගණිතයේ (Algebra) සිට උසස් කලනය (Calculus) දක්වා තනියම ඉගෙන ගත්තා.
හිතන්න, ගුරුවරයෙක් නැතුව සංකීර්ණ ගණිත සංකල්ප තේරුම් ගන්න එක කොච්චර අමාරුද කියලා. සමහර තැන්වලදී ඔහු හිරවුණා. තේරුම් ගන්න බැරි තැන් මතු වුණා. ඔහුට තේරුණා තමන්ට දැන් කාගේ හරි උදව් ඕන කියලා. නමුත් මිනීමරුවෙක්ට කවුද උදව් කරන්නේ?
ක්රිස්ටෝපර් තීරණය කළා ලෝකයේ ඉන්න හොඳම ගණිතඥයින්ගෙන් උදව් ඉල්ලන්න. ඔහු අතින් ලියුමක් ලිව්වා. ඒක යැව්වේ සාමාන්ය තැනකට නෙවෙයි, ලෝකයේ ප්රසිද්ධම ගණිත සඟරාවක් වන "Annals of Mathematics" හි ප්රකාශකයින්ට.
ඒ ලියුමේ ඔහු තමන්ගේ තත්ත්වය පැහැදිලි කළා. "මම හිරකරුවෙක්. මම ගණිතයට ආදරය කරනවා. නමුත් මට කතා කරන්න කෙනෙක් නැහැ. මට උදව් කරන්න පුළුවන්ද?" කියලා ඔහු ඇහුවා.
මේ ලියුම අතට පත්වුණේ මැතිව් කාගෝ (Matthew Cargo) කියන සංස්කාරකවරයාට. ඔහු මේ ලියුම දැකලා පුදුම වුණා වගේම කණගාටු වුණා. ඔහු මේ ලියුම තමන්ගේ මිතුරියක් වන මාර්ටා චෙරුටි (Marta Cerruti) ට යැව්වා. මාර්ටා කැනඩාවේ මැක්ගිල් විශ්වවිද්යාලයේ මහාචාර්යවරියක්. විශේෂම දේ තමයි, ඇයගේ පියා වන උම්බර්ටෝ චෙරුටි (Umberto Cerruti) ඉතාලියේ ටියුරින් විශ්වවිද්යාලයේ ප්රවීණ ගණිත මහාචාර්යවරයෙක් වීම.
මාර්ටා තමන්ගේ පියාට මේ ගැන කිව්වා. "තාත්තේ, මේ ඇමරිකාවේ හිරගෙදරක ඉන්න කෙනෙක් ගණිතය ඉගෙන ගන්න උදව් ඉල්ලනවා."
මුලදී මහාචාර්ය උම්බර්ටෝ මේ ගැන එච්චර පැහැදුණේ නැහැ. ඔහු හිතුවේ මේ නිකම් කාලය කා දමන වැඩක් වෙයි කියලා. "මිනීමරුවෙක් කොහොමද උසස් ගණිතය කරන්නේ?" කියලා ඔහුට හිතෙන්න ඇති. ඒත් දුවගේ ඉල්ලීමට ඔහු ක්රිස්ටෝපර්ට අභියෝගයක් යැව්වා. ඔහු විසඳන්න අමාරු ගණිත ගැටලුවක් ලියුමක ලියලා හිරගෙදරට යැව්වා.
ටික දවසකට පස්සේ මහාචාර්ය උම්බර්ටෝට පිළිතුරක් ලැබුණා. ඒක සාමාන්ය ලියුමක් නෙවෙයි. අඟල් 47ක් (සෙන්ටිමීටර් 120ක්) දිග කොළයක, ඉතාම සංකීර්ණ ගණිත සමීකරණ පේළියක් ලියලා තිබුණා. ක්රිස්ටෝපර් ඒ ගැටලුව විසඳලා තිබුණා විතරක් නෙවෙයි, එය විසඳපු ක්රමයත් හරිම අපූරුයි.
මහාචාර්යවරයා ඒ සමීකරණ තමන්ගේ පරිගණකයට දාලා පරීක්ෂා කරලා බැලුවා. ප්රතිඵලය සියයට සියයක් නිවැරදියි. මහාචාර්යවරයා පුදුම වුණා. "මේ මනුස්සයා නිකම්ම කෙනෙක් නෙවෙයි, අති දක්ෂයෙක්" කියලා ඔහුට තේරුණා. එතැන් පටන් ඉතාලියේ මහාචාර්යවරයා සහ ඇමරිකාවේ හිරගෙදරක සිටින සිරකරුවා අතර අපූරු මිත්රත්වයක් ගොඩනැගුණා. ලියුම් මාර්ගයෙන් ඔවුන් ගණිත න්යායන් ගැන සාකච්ඡා කළා.
ක්රිස්ටෝපර්ගේ උනන්දුව තිබුණේ "සංඛ්යා න්යාය" (Number Theory) කියන විෂය පථයට. විශේෂයෙන්ම Continued Fractions කියන කොටසට. මෙය ග්රීක ගණිතඥ යුක්ලීඩ්ගේ කාලයේ සිට පැවත එන සංකීර්ණ ගණිත කොටසක්.
හිරගෙදර ඉන්න ක්රිස්ටෝපර්ට සුපිරි පරිගණක තිබුණේ නැහැ. ඔහුට තිබුණේ කොළයි පෑනයි විතරයි. නමුත් ඔහු තමන්ගේ මනස මෙහෙයවලා, අවුරුදු සිය ගණනක් පැරණි ගණිත ගැටලුවකට නව අර්ථකථනයක් දුන්නා. ඔහු සොයාගත්තා විශාල සංඛ්යා පන්තියක් ආසන්න අගයන් ලෙස දැක්වීමේදී ඇතිවන යම් රටාවක්.
මේ සොයාගැනීම කොච්චර වැදගත්ද කියනවා නම්, 2020 ජනවාරි මාසයේදී ලෝකයේ පිළිගත් ගණිත සඟරාවක් වන "Research in Number Theory" හි ඔහුගේ පර්යේෂණ පත්රිකාව පළ වුණා. එහි මාතෘකාව වුණේ "Linear fractional transformations and non-linear leaping convergents of some continued fractions". මේ පර්යේෂණ පත්රිකාවේ කතුවරුන් විදියට ක්රිස්ටෝපර් හැවන්ස්ගේ නම මුලින්ම තිබුණා. ඊට පහළින් මහාචාර්ය උම්බර්ටෝ ඇතුළු පිරිසගේ නම් තිබුණා.
මිනීමරුවෙක් විදියට හිරේ ගිය කෙනෙක්, වසර 9කට පස්සේ විද්යාත්මක පර්යේෂණ පත්රිකාවක් එළිදැක්වීම ලෝක වාර්තාවක් වගේ දෙයක්. මාධ්යවලින් මේ ගැන ලොකුවට කතා කරන්න ගත්තා.
ක්රිස්ටෝපර්ගේ කතාව එතැනින් ඉවර වුණේ නැහැ. සාමාන්යයෙන් කෙනෙක් තමන්ට මේ වගේ අවස්ථාවක් ලැබුණම බලන්නේ තමන්ගේ ගොඩ වැඩිකරගන්නනේ. ඒත් ක්රිස්ටෝපර් හිතුවේ වෙනස් විදියකට. ඔහුට ඕන වුණා තමන් වගේම අතරමං වෙලා ඉන්න අනිත් සිරකරුවන්ටත් උදව් කරන්න.
ඔහු බන්ධනාගාරය තුළ "Prison Mathematics Project" (PMP) නමින් ව්යාපෘතියක් පටන් ගත්තා. මේකේ අරමුණ වුණේ ගණිතයට කැමැත්තක් තියෙන වෙනත් සිරකරුවන් සොයාගෙන, ඔවුන්ට උගන්වන එක සහ ඔවුන්ට පිටත ලෝකයේ ගණිතඥයින් සමඟ සම්බන්ධ වෙන්න අවස්ථාව හදලා දෙන එක.
ක්රිස්ටෝපර් විශ්වාස කළා ගණිතය කියන්නේ මිනිසෙක්ගේ ආත්මය සුවපත් කරන්න පුළුවන් ඖෂධයක් කියලා. ඔහු දැක්කා දරුණු අපරාධ කරපු අය ගණිතය ඉගෙන ගන්න පටන් ගත්තම ඔවුන්ගේ හැසිරීම වෙනස් වන හැටි. ඔවුන්ට ජීවිතේට අරමුණක් ලැබෙන හැටි. "අපි සමාජයට ණයක් තියෙනවා. අපිට ඒ ණය කවදාවත් ගෙවලා ඉවර කරන්න බැරි වෙයි. ඒත් අපි උත්සාහ කරන්න ඕන යහපත් මිනිසුන් වෙලා ඒ ණයෙන් කොටසක් හරි ගෙවන්න," ක්රිස්ටෝපර් නිතරම කිව්වේ එහෙමයි.
අද වන විට මෙම ව්යාපෘතිය හරහා බොහෝ සිරකරුවන් ගණිතය ඉගෙන ගන්නවා. ඔවුන්ට පොත්පත් ලැබෙනවා. පිටරට විශ්වවිද්යාලවල මහාචාර්යවරු ඔවුන්ට මඟ පෙන්වනවා. ක්රිස්ටෝපර් හිරගෙදර ඇතුළේ ඉඳන්ම ලෝකයට ලොකු සේවයක් කරමින් ඉන්නවා.
ක්රිස්ටෝපර් හැවන්ස්ගේ කතාව අපිට කියලා දෙන්නේ මොකක්ද? මිනිසෙක් කොච්චර පහළට වැටුණත්, ඔහුට නැගිටින්න පුළුවන් කියන එකයි. වැරදි කිරීම මිනිස් ස්වභාවයක්. නමුත් ඒ වැරැද්ද නිවැරදි කරගන්න එක තමයි උතුම් මනුෂ්යකම කියන්නේ.
ඔහු වරක් සම්මුඛ සාකච්ඡාවකදී කිව්වා, "මම හිරේට ආවේ මිනීමරුවෙක් විදියට. මම මැරෙන්නෙත් මිනීමරුවෙක් විදියට කියලා මට ලේබල් වැදිලා තිබුණේ. නමුත් ගණිතය මට මගේ අනන්යතාවය වෙනස් කරගන්න උදව් කළා. දැන් මම දකින්නේ මම ගණිතඥයෙක් විදියට. ඒක මට මගේ පරණ වැරදි අමතක කරන්න නෙවෙයි, නමුත් මට අනාගතයක් තියෙනවා කියලා විශ්වාස කරන්න උදව් වෙනවා."
අදටත් ඔහු සිර දඬුවම් විඳිනවා. සමහර විට තව අවුරුදු ගණනක් යනකම් ඔහුට එළියට එන්න ලැබෙන එකක් නැහැ. ඒත් ඔහුගේ මනස දැන් හිරගෙදරින් නිදහස් වෙලා ඉවරයි. ඔහු සංඛ්යා එක්ක මුළු විශ්වයේම සැරිසරනවා. ඔහු හිරගෙදර බිත්තිවලින් එහා ලෝකය දකිනවා.
ක්රිස්ටෝපර්ගේ කතාව කියවන ඔබට, මට හිතෙන්නේ එක දෙයක්. අපේ ජීවිතවලත් අපි සමහර වෙලාවට හිරවෙනවා. හිරගෙදරක නෙවෙයි වෙන්න පුළුවන්, නමුත් ප්රශ්න මැද, ණය බර මැද, විභාග ෆේල් වීම් මැද, රැකියා ප්රශ්න මැද අපි හිරවෙනවා. අපිට හිතෙනවා "දැන් ඔක්කොම ඉවරයි" කියලා.
ඒත් ක්රිස්ටෝපර්ට පුළුවන් වුණා නම් අඩි 10x10 කාමරයක ඉඳන්, කිසිම පහසුකමක් නැතුව ලෝකයක් ජයගන්න, අපිට බැරි ඇයි? ඔහුට තිබුණේ එකම එක ආයුධයයි. ඒ "නොපසුබට උත්සාහය".
ඔහුගේ කතාවේ ලස්සනම කොටස තමයි ඔහු ගණිතය ඉගෙන ගත්ත එක නෙවෙයි, ඔහු ඒ දැනුම බෙදා දෙන එක. ඔහු කියනවා, "Education is the best form of rehabilitation" (අධ්යාපනය තමයි හොඳම පුනරුත්ථාපනය) කියලා. දැනුම කියන්නේ ආලෝකයක්. ඒ ආලෝකය ඕනෑම අඳුරු තැනක් එළිය කරන්න පුළුවන්.
ක්රිස්ටෝපර් හැවන්ස් තවමත් ඔහුගේ කුටියේ ඇති. සමහර විට මේ මොහොතේත් ඔහු තවත් සංකීර්ණ ගණිත ගැටලුවක් විසඳනවා ඇති. නැත්නම් තවත් සිරකරුවෙකුට වීජ ගණිතය කියාදෙනවා ඇති. යකඩ කූරු වලට ඔහුගේ ශරීරය හිර කරන්න පුළුවන් වුණාට, ඔහුගේ මනස සහ ආත්මය හිර කරන්න බැරි වුණා.
ඔබේ ජීවිතයේ මොන ප්රශ්න ආවත් මතක තියාගන්න, ක්රිස්ටෝපර් හැවන්ස් වගේ අඳුර මැදින් එළිය හොයාගන්න ඔබටත් පුළුවන්. අවශ්ය වන්නේ පටන් ගන්න කුඩා සිතුවිල්ලක් පමණයි. එදා ක්රිස්ටෝපර්ට ඒ සිතුවිල්ල ආවේ පොඩි ගණිත ගැටලුවක් විදියට. ඔබට ඒක වෙනත් දෙයක් වෙන්න පුළුවන්. වැදගත් වෙන්නේ ඔබ ඒ එළිය පස්සේ යන එකයි.
මෙම කතාව හුදෙක් ගණිතය ගැන පමණක් නොව, මිනිස් ආත්මයේ ශක්තිය ගැන කියාපාන අපූරු නිදසුනකි. වැරදුණු තැනින් නැවත පටන් ගන්නට කිසිදා ප්රමාද නැත. ක්රිස්ටෝපර් හැවන්ස් යනු එය ප්රායෝගිකව ඔප්පු කළ මිනිසෙකි.
Rep+++++ කියල දෙන්න තිබ්බ නං කියල හිතුනා
