බුදුදහමට අනුව නැකත් සහ කේන්දර පිළිබඳව තවත් ගැඹුරු කරුණු කිහිපයක් මෙසේ දැක්විය හැකිය. මෙය හුදෙක් සරල විශ්වාසයකට වඩා මනෝවිද්යාත්මක සහ දාර්ශනික පැත්තකින් බුදුන් වහන්සේ පැහැදිලි කළ සේක.
1. සුබ නැකත යනු කුමක්ද? (The Definition of a "Good Timing")
බුදුන් වහන්සේ
අංගුත්තර නිකායේ "සුප්පුබ්බණ්හ සූත්රයේ" (Suppubbanha Sutta) මෙසේ වදාළහ:
"යම් මොහොතක කෙනෙකු කයින්, වචනයෙන් හෝ සිතින් යහපත් දෙයක් (කුසල්) කරයිද, එම මොහොත ඔහුට සුබ නැකතක්, සුබ මොහොතක්, සුබ උදෑසනක් වේ."
එනම්, ඔබ යහපත් දෙයක් කරන ඕනෑම වෙලාවක ග්රහයන් සිටින තැන ඔබට අදාළ නොවේ. එම යහපත් ක්රියාවම ඔබට සුබ ප්රතිඵල ගෙන දෙයි.
2. දෛවය (Fate) සහ උත්සාහය (Effort)
බොහෝ දෙනා කේන්දරය විශ්වාස කරන්නේ තමන්ගේ ජීවිතය "දෛවය" මත කලින් තීරණය වී ඇතැයි සිතාය. නමුත් බුදුදහම උගන්වන්නේ
"අනියත" (Impermanence) බවයි.
- කේන්දරයක "මාරක අපල" ඇතැයි කීවත්, පුද්ගලයෙකු සිල්වත් වී, ප්රඥාවන්තව කටයුතු කරන්නේ නම් එම අපල තත්ත්වයන් වෙනස් කර ගැනීමට හෝ මගහරවා ගැනීමට හැකියාව ඇත.
- කේන්දරය මතම යැපෙන කෙනෙකු තමන්ගේ වීර්යය (Effort) අත්හරියි. බුදුදහමේ ප්රධානම අංගයක් වන්නේ වීර්යයයි.
3. සිඟාලෝවාද සූත්රය සහ නක්ෂත්රය
සිඟාලෝවාද සූත්රයේදී පුද්ගලයෙකුගේ දියුණුවට බාධා වන කරුණු 6ක් (අපාය මුඛ) දක්වා ඇත. එහිදී අනවශ්ය ලෙස නැකත් සහ සූදුව වැනි දේ කෙරෙහි යොමුවීම ආර්ථිකය පිරිහීමට හේතුවක් ලෙස වක්රව පෙන්වා දී ඇත.
4. මනෝවිද්යාත්මක පැත්ත
බුදුදහමට අනුව, කේන්දර කෙරෙහි දැඩිව ඇලී සිටීම
"සීලබ්බත පරාමාස" (වැරදි වත්පිළිවෙත් මගින් විමුක්තිය සෙවීම) ගණයට වැටිය හැකිය. සිතේ ඇතිවන බිය සහ අවිශ්වාසය නැති කර ගැනීමට මිනිසා මෙවැනි බාහිර දේ සොයා ගියද, සැබෑ සහනය ලැබෙන්නේ සිත දමනය කිරීමෙන් පමණි.
3. බ්රහ්මජාල සූත්රය (Brahmajala Sutta)
දීඝ නිකායේ එන මෙම සූත්රයේදී බුදුන් වහන්සේ භික්ෂූන් වහන්සේලා නොකළ යුතු "තිරශ්චීන විද්යාවන්" (පහත් කලාවන්) විශාල ලැයිස්තුවක් ඉදිරිපත් කරති.
- ග්රහලෝකවල ගමනාගමනය අනුව අනාවැකි කීම.
- සඳ සහ හිරු ග්රහණයන් අනුව රටට වන සෙත හෝ විපත කීම.
- උපන් වෙලාව අනුව කේන්දර සෑදීම. බුදුන් වහන්සේ වදාළේ නිවන් මග අපේක්ෂා කරන අය මෙවැනි මිථ්යාවන්ගෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම බැහැර විය යුතු බවයි.
4. නක්ඛත්ත ජාතකය (Nakkhatta Jataka)
මෙය සූත්රයක් නොවුණත්, බුදුන් වහන්සේ වදාළ ඉතා ප්රසිද්ධ කතාවකි. එහි එන මෙම ගාථාව ඉතා වැදගත් වේ:
"නක්ඛත්තං පතිමානෙන්තං, අත්ථෝ බාලං උපච්චගා; අත්ථෝ අත්ථස්ස නක්ඛත්තං, කිං කරිස්සන්ති තාරකා."
(නැකත් එනතුරු බලා සිටින අනුවණයාට තමන්ගේ අරමුණ ඉටු කර ගැනීමට ඇති අවස්ථාව මගහැරී යයි. දියුණුව කැමති අයට තමන් කරන ඒ දියුණු වන කාර්යයම නැකතකි. අහසේ ඇති තරු වලට කුමක් කළ හැකිද?)
------
Post added on Mar 4, 2026 at 11:38 PM