සංශයවාදයේ භාරතීය කථාව - 1 කොටස
පෙරදිග, විශේෂයෙන්ම මේ දකුණු ආසියාවේ, ඉපදුණු මිනිසුන්ට හිතන්න පුළුවන්ද? ලංකාවේ ඉන්න බොහෝ දෙනා දන්නේ නැති වුණාට මේක අදවන විට බරපතල දාර්ශනික ප්‍රශ්නයක්. දර්ශනය පිළිබඳ අබමල් රේණුවක්වත් නොදන්නා කෙනෙකුට හිතෙන්න පුළුවන්, මේක මොන විකාර ප්‍රශ්නයක්ද, ඕන මිනිසෙකුට හිතන්න පුළුවන් නේ, ඉතිං දකුණු ආසියාවේ ඉපදුණු මිනිසුන්ට විතරක් හිතන්න බැරි වෙන්නේ කොහොමද කියා. නැහැ, ඒ තරම් ළපටි විදිහට මේ ප්‍රශ්නය තේරුම් ගත යුතු නැහැ. ඒක මෙහෙමයි.
මිනිසුන් කොහොමත් හිතනවා. කන්න ගියත්, බොන්න ගියත් රෙන්න ගියත් අප හිතල තමයි කටයුතු කරන්නේ. ඒත් ඒ විදිහේ ඕනෑම හිතීමක් ගැන නෙවේ මේ කියන්නේ. මේ කියන්නේ, යම් ගැටලුවක් පිළිබඳව හේතු සාධක පැහැදිලි කරගනිමින් (අප කතාවට කියන්නේ තර්කානුකූලව හිතනවා කියා, ආන්න ඒ විදිහට) හිතන්න පුළුවන්ද කියන කාරණය තමයි මේ අහන්නේ.
එතකොටත් ඔබ හිතාවි, ඔව් නේ, අපි එහෙම හිතනවා නේ කියා. නැහැ, ඒක එහෙමම නෙවේ. ෂොපන්හෝවර් පෙන්වා දෙන පරිදි මේ විදිහට හිතන පොදු අවබෝධයෙන් එහා ගිය චින්තනයක් (හිතීමක්) තියෙනවා. ඔහුට අනුව (1) සාමාන්‍යයෙන් මිනිසුන් හිතනවා කියා කරන්නේ මෙහෙම දෙයක්. කාලාන්තරයක් තිස්සේ අප ජීවත් වුණු, අපේ ආදිතමයන් ජීවත් වුණු සමාජ සංස්කෘතික පරිසරය තුළ අපගේ ඔළුවලට ඔබල තියෙන අදහස්, මතවාද, විශ්වාස, ඇදහිලි වගේ දේවල් බොහෝමයක් තියෙනවා. ඉතිං අප, දැනුමෙන්, තාක්ෂණයෙන් සහ නව සොයාගැනීම්වලින් ඉදිරියට යද්දී කල්පනා කරනවා ඒ අපට ලැබිල තියෙන අදහස්, මතවාද ආදියට ශක්තිමත් තාර්කික පදනමක් හදලා ඒවා ඉතා බුද්ධිමත් කියල පෙන්වන්න. සමහරුන් ඒවා විද්‍යාව, තාක්ෂණය සහ නව සොයාගැනීම් සමග ගළපමිනුත් කරනවා. ආසියාතික රටවල (ලංකාවද ඇතුළුව) ඉන්න බොහෝ උගතුන් PhD කරනවා කියා කරන්නේ මේක. යම් උගත්කමක් ඇති, “අඩෝ, මේක තමා අපේ චින්තනය” කියා පාරම්බාන උදවියත් බොහෝ විට කරන්නේත් මේක. ඉහත අහපු ප්‍රශ්නයේ “හිතනවා” කියන්නේ මේ තේරුමින් නෙවේ. (2) දාර්ශනිකයාගේ හිතීම මීට වඩා වෙනස්. දාර්ශනිකයෙකු උත්සාහ කරන්නේ නැහැ දැනටමත් ඔළුවට වැටිල තියෙන දේවලට තාර්කික පදනමක්, විද්‍යාත්මක පදනමක් දාන්න. ඔවුන් හිතන්නේ “මගේ ඔළුවට දාලා තියෙන දේවලින් එහෙම නැතිනම් මං මේ ඇත්තයි කියා කරගහගෙන යන දේවලින් කොයිතරම් නම් දෙයක් ඇත්තද, ඒවා ඇත්ත නම් මං ඒ ගැන දැන ගන්නේ කොහොමද, කොයි තරම් දුරට මට තහවුරු කර ගන්න පුළුවන් ද ඒවා නිවැරදි බව.” මෙන්න මේ හිතනවා කියන තේරුමින් තමා අර උඩ ප්‍රශ්නය අහන්නේ දකුණු ආසියාවේ මිනිසුන්ට හිතන්න පුළුවන්ද කියා. (එහෙම බැලුවාම නම් දකුණු ආසියාවේ ඉන්න උදවියට හිතන්න බැහැ තමා කියා කියන පිරිස ලංකාවේත් ඕනෑ තරම් ඉන්නවා. මං මේ ලිපිය ලියන්නේ ඒක එහෙමම ද කියා නැවත හිත්තන කරන ආරාධනයක් වශයෙන්)
සාමාන්‍යයෙන් සංශයවාදය කියා අදහස් කරන්නේ “සැක කිරීමේ ක්‍රියාවලිය” හෝ එයට බද්ධ වුණු චින්තනධාරාව. මේ විදිහට ගත්තාම ඕනෑම දෙයක් පිළිබඳ ඇති වන සැකයත් එය ප්‍රශ්න කිරීමත් සංශයවාදයක් ලෙස සලකන්න පුළුවන්. ඒ විදිහට කල්පනා කොට මේ පදය භාවිත කිරීමේ වරදක් ඇත්තේ නැහැ. ඒත් දර්ශනයේදී, විශේෂයෙන්ම ඥානමීමාංසාවේදී, මේ පදය භාවිත කරන්නේ දැනුමේ පදනම කුමක්ද, අපට කොයි තරම් දුරකට අප ලබා ගන්නා දැනුම ගැන නිශ්චිත බවක් ඇති කර ගත හැකිද යනාදී ප්‍රශ්න කිරීම් කරන චින්තනධාරාවක් අරබයායි. මෙම ලවලේඛයේදී මං මේ පදය භාවිත කරන්නේ මෙන්න මේ සීමිත තේරුමින් බව කරුණාවෙන් සලකන්න.
එහෙම සීමිත අර්ථයෙන් ගන්නේ පුළුල් අර්ථයෙන් එය දකුණු ආසියාතික චින්තනයට දාගන්න බැරි නිසා නෙවේ. අජිත කේශම්බිලින්, චාර්වාක/ලෝකායත චින්තකයන් පව්, පින්, විඥානයේ හට ගැනීම, නැවත උත්පත්තිය, මේ ලෝකයේ සිට පරලෝකයට පින් යැවීම වගේ බොහෝ දේවල් සැක කරමින් ඇතැම්විට ඒවා උපහාසයට නඟිමින් කටයුතු කළ ආකාරය එක් උදාහරණයක් පමණයි. මේවා මේ ශ්‍රමණ සම්ප්‍රදායයට හෝ භෞතිකවාදී චින්තකයන්ට පමණක් ආවේණික වූ දේවල් නෙවේ. උදා. කෘෂ්ණ යජුර්වේදයට අයත් තෛත්තිරීය සංහිතාවේ (6.1.1.1) අපට හමුවෙනවා පරලොවක් ඇතිද නැතිද යන්න ගැන සැක පහළ කරන අවස්ථාවක්. යාස්ක නිරුක්තශාස්ත්‍රයේදී (1.15-16) හමුවෙනවා විවාදයක් මන්ත්‍රවල තේරුමක් තියෙනවාද නැද්ද කියන කාරණය අරබයා. (නැකත් බැලීම ගැන ඓතරේය ආරණ්‍යකයේදී ප්‍රශ්න කළ තැනක් මතකයි. දැන් මට මූලාශ්‍රය මතකෙට එන්නේ නැහැ.) මෙවා බොහෝමයක් බුද්ධකාලයේ හෝ ඊට තරමක් පෙර සිදුවුණු දේවල්. ඉතිං මේ හැමදේම ගැනම ලියන්නේ නැතිව, සාමාන්‍යයෙන් සංශයවාදය කියා පිළිගන්නා දැනුම ප්‍රශ්න කිරීමේ භාරතීය දාර්ශනික ඉතිහාසය ගැන විතරයි මං අද මේ ලියන්නේ.
එහෙම බැලුවාම ඒ ඉතිහාසය අපට පටන් ගන්න වෙන්නේ ඍග්වේදයේ නාසදීය සූක්තයෙන් (10.129). මැතැනදී ඇත්තටම ප්‍රශ්නය මතු කරන්නේ මැවීම පිළිබඳව මිනිසාට ඇති විය හැකි දැනුම ගැන. ඉතාම සරලව කතාව මේකයි. මේ විශ්වය දෙවිකෙනෙකු මැව්වා නම් එහෙම මැව්වා කියන්න මිනිසාට ඥානයක් ලැබෙන්නේ කොහොමද? මේ සමස්ත විශ්වයේම පළමු ජීවියා මැවෙන කොට විශ්වය මැවිල ඉවරයි. මේ නිසා ඒ පළමු තැනැත්තා දන්නේ නැහැ කවුන් හරි විශ්වය මැව්වාද එහෙම නැතිනම් වෙන විදිහකට හැදුණාද කියන්න.
අතිනුත් කෑල්ලක් දාලා කියනවා නම්, මැවීම පිළිබඳව යම් දැනුමක් කටවහරින් හෝ අරන් එන්න නම් මුලින්ම ඒක අත්විඳපු කෙනෙකු ඉන්න ඕනේ. එහෙම කෙනෙකු ඉන්න විදිහක් නැහැ. හිටියා නම් එයා මේ සමස්තය මැවීමට පෙර බිහි වුණු කෙනෙකු වෙන්න ඕනේ. එහෙම දෙයක් වෙන්නත් බැහැ මොකද විශ්වයේ කිසිවක් හට ගෙන නැතිනම් ඒ පළමු තැනැත්තාට බිහි වෙන්න අවශ්‍ය කාලය හෝ අවකාශය සෑදී නැහැ. ඉතිං මේ නිසා, අනිවාර්යයෙන්ම පළමු ජීවියාගේ බිහි වීම විශ්වයේ බිහිවීමට පසුව සිදුවෙන්න ඕනේ, හැබැයි එහෙම වුණොත් ඒ තැනැත්තාට කිසිම ආකාරයක විදිහක් නැහැ විශ්වයේ ආරම්භය ගැන දැන ගන්න. මේ සූක්තයේ හමුවෙන තවත් වැදගත් කරුණක් නම් ඍද්ධිමත් කෙනෙකුට ඇතැම්විට ඒ බව දැන ගන්න පුළුවන් වෙයි කියා පවසා අනතුරුව කියනවා සමහරවිට ඒ දන්නේනේත් නැතිව ඇති කියා (යදි වා න වේද).
මං මේ කතා කරන ඍග්වේද සටහන සාමාන්‍ය පිළිගැනීමට අනුව බුදුහාමුදුරුවන් ඉපදෙන්න වසර සීයකට හෝ දෙසීයකට පෙර සිදුවූවක්. ඉතිං භාරතීය දර්ශනය පටන් ගන්නේ මෙහෙම චින්තනයක් සමග. අපේ සමහරුන් හිතන විදිහේ ළපටි විදිහට නෙවේ.
ඉතිං මේ විදිහට පටන් ගත්තු භාරතීය සංශයවාදයේ කතාව බුද්ධකාලය වන විට නිකම්ම අතුරුදහන් වෙලා ගියේ නැහැ. පාලි බුදුසමය තුළ බ්‍රහ්මජාල සහ සාමඤ්ඤඵල යන සූත්‍රවල අමරාවික්ඛෙප (අමරාවික්ෂේප?) ලෙසත් ජෛන ශ්වේතාම්බර සමය තුළ සූත්‍රකෘතාංගයේ (1.12) අඥානික ලෙසත් හඳුන්වන සංශයවාදීන් පිරිස අපට හමුවන්නේ මෙතැනදී.
අවාසනාවට අපට මෙම චින්තකයන්ගේ මුල් කෘති අදවන විට දකින්න ලැබෙන්නේ නැහැ. අපට දකින්න ලැබෙන්නේ බෞද්ධ සහ ජෛන කෘතිවල එන සටහන් පමණයි. මෙම අමරාවික්ෂේප සහ අඥානික ලෙස හඳුන්වන්නේ එකම පිරිසක් බවයි බොහෝ දෙනාගේ පිළිගැනීම. බුද්ධකාලයේ සිටි බවට අදහස් කරන සඤ්ජය බෙල්ලට්ඨිපුත්ත නම් වූ චින්තකයා මෙම මතයේ ආරම්භකයා නැතහොත් ප්‍රවර්තකයා ලෙස දැක්වෙනවා. සැරියුත් මහරහතුන්වහන්සේගේ මුල් කාලීන ගුරුවරයා වූ සඤ්ජය පරිව්‍රාජකයා මොහුම ද කියා කියන්න තරම් ප්‍රමාණවත් සාධක නැහැ. ඒත් පොදු පිළිගැනීම තියෙන්නේ එහෙම. බෞද්ධ සහ ජෛන ග්‍රන්ථවල දැක්වෙන විදිහට මෙම සඤ්ජය නම් තැනැත්තා බුද්ධකාලයේදීම මිය ගොස් ඔහුගේ චින්තන සම්ප්‍රදායයත් ඒ සමග අවසන් වෙනවා. ඒත් වර්තමානයේ ඇතැම් උගතුන් වෙනත් මතයකුත් දරනවා. ඒ තමයි සඤ්ජයගේ අනුගාමිකයන් සුප්පියවරුන් ලෙස තවත් සියවස් කීපයක්ම ජීවත් වී තිබෙනවා කියා පිළිගැනීම. අශෝක අධිරාජයා මෙම සුප්පියවරුන්ට ආරාමයක් පවා සකස් කර දී තිබෙනවා.
පාලි සූත්‍රවල දැක්වෙන තොරතුරුවලට අනුව බැලුවත් සූත්‍රකෘතාංගටීකාව ලියූ ශීලංකපාදයන්ට අනුව බැලුවත් මෙම චින්තකයන් දැරූ මතය වන්නේ හොඳ, නරක වැනි සදාචාරාත්මක ඇගයුම්වලට අනුබලය දෙන නිශ්චිත පදනමක් අපට දැන ගන්න බැහැ යන්නයි. ඒ අනුව ඔවුන් කරන්නේ ඒකාන්ත වශයෙන් පළකරන කිසිම පාරභෞතික අදහසක් පිළිගන්නනේ නැතිව ඉන්නවා. උදා. ලෙස පරලොවක් තියෙනවා ද නැද්ද කියා ඒකාන්ත වශයෙන් දැන ගන්න ක්‍රමයක් නැත්තං ඒක තියෙනවා කීමත් නැහැ කියා කීමත් දෙකම වැරදියි. ඉතිං ඔවුන් කළේ මේ විදිහට ඒකාන්ත අදහස්වලට නොයා සිටීම.
අවාසනාවකට අපට මීට වඩා යමක් ඔවුන් ගැන කියන්න බැහැ. හැබැයි අපට අනුමාන කළ හැකි දෙයක් තියෙනවා. ඒ තමයි ඔවුන් කිසිදු ඥානයක්/දැනුමක් නැහැ, සියලු ආකාරයේ දැනුම්වලට කිසිම පදනමක් නැහැ වගේ අන්තවාදී සංශයවාදයක සිට නැහැ. ඇතැම් විට ඔවුන්ගේ දේශනා තුළ පින්, පව්, නැවත ඉපදීම, අපාය, දිව්‍යලෝකය වගේ සංකල්ප නැතිව එදිනෙදා ජීවිතයේ අප මුහුණ දෙන යථාර්ථය තේරුම් ගෙන ජීවත් විය යුතු ආකාරයක් කියා දුන්නා විය හැකියි. “සුප්පිය” කියන පදය යොදන්නේ යහපත් මිතුරන්ව ආමන්ත්‍රණය කරන්න. ඒ අනුව ඔවුන් සමාජයට හිතවත් පිරිසක් ලෙස ජීවත් වූ බව අපට කල්පනා කරන්න පුළුවන්.
භාරතීය දර්ශනය සාමාන්‍යයෙන් පවත්වාගෙන ආවේ ගුරුකුල හැටියට. චාර්වාක නැතිනම් ලෝකායත සම්ප්‍රදායයත් එබඳු ආජීවික ගුරුකුලයක් ලෙස 12 සියවස දක්වාම තුබුණු බවට හිතන්න කරුණු තියෙනවා. ඒත් කවමදාකවත් සංශයවාදය ගුරුකුලයක් ලෙස එක දිගට පවත්වාගෙන ඇවිත් නැහැ. සුප්පියවරුන් ගැන වුණත් අශෝක කාලයෙන් පසුව අපට දැන ගන්න ලැබෙන්නේ නැහැ. මේ නිසා, සංශයවාදය පසුකලෙක භාරතීය දර්ශනය තුළ ඉස්මතු වන්නේ අනෙකුත් සම්ප්‍රදාය ඇතුළේ අතුරු ශාඛාවක් විදිහට. මේ විදිහට භාරතීය සංශයවාදය බිහි කළ ප්‍රමුඛතම දාර්ශනිකයන් තුන්දෙනා බිහි වන්නේ බෞද්ධ, ලෝකායත සහ අද්වෛත වේදාන්ත කියන දර්ශන සම්ප්‍රදායන් තුන ඇතුළේ. මං ඒ ගැන ලියන්නම් දෙවන ලිපියෙන්.
බර්ට්‍රම් ජී. ලියනගේ
පෙරදිග, විශේෂයෙන්ම මේ දකුණු ආසියාවේ, ඉපදුණු මිනිසුන්ට හිතන්න පුළුවන්ද? ලංකාවේ ඉන්න බොහෝ දෙනා දන්නේ නැති වුණාට මේක අදවන විට බරපතල දාර්ශනික ප්‍රශ්නයක්. දර්ශනය පිළිබඳ අබමල් රේණුවක්වත් නොදන්නා කෙනෙකුට හිතෙන්න පුළුවන්, මේක මොන විකාර ප්‍රශ්නයක්ද, ඕන මිනිසෙකුට හිතන්න පුළුවන් නේ, ඉතිං දකුණු ආසියාවේ ඉපදුණු මිනිසුන්ට විතරක් හිතන්න බැරි වෙන්නේ කොහොමද කියා. නැහැ, ඒ තරම් ළපටි විදිහට මේ ප්‍රශ්නය තේරුම් ගත යුතු නැහැ. ඒක මෙහෙමයි.
මිනිසුන් කොහොමත් හිතනවා. කන්න ගියත්, බොන්න ගියත් රෙන්න ගියත් අප හිතල තමයි කටයුතු කරන්නේ. ඒත් ඒ විදිහේ ඕනෑම හිතීමක් ගැන නෙවේ මේ කියන්නේ. මේ කියන්නේ, යම් ගැටලුවක් පිළිබඳව හේතු සාධක පැහැදිලි කරගනිමින් (අප කතාවට කියන්නේ තර්කානුකූලව හිතනවා කියා, ආන්න ඒ විදිහට) හිතන්න පුළුවන්ද කියන කාරණය තමයි මේ අහන්නේ.
එතකොටත් ඔබ හිතාවි, ඔව් නේ, අපි එහෙම හිතනවා නේ කියා. නැහැ, ඒක එහෙමම නෙවේ. ෂොපන්හෝවර් පෙන්වා දෙන පරිදි මේ විදිහට හිතන පොදු අවබෝධයෙන් එහා ගිය චින්තනයක් (හිතීමක්) තියෙනවා. ඔහුට අනුව (1) සාමාන්‍යයෙන් මිනිසුන් හිතනවා කියා කරන්නේ මෙහෙම දෙයක්. කාලාන්තරයක් තිස්සේ අප ජීවත් වුණු, අපේ ආදිතමයන් ජීවත් වුණු සමාජ සංස්කෘතික පරිසරය තුළ අපගේ ඔළුවලට ඔබල තියෙන අදහස්, මතවාද, විශ්වාස, ඇදහිලි වගේ දේවල් බොහෝමයක් තියෙනවා. ඉතිං අප, දැනුමෙන්, තාක්ෂණයෙන් සහ නව සොයාගැනීම්වලින් ඉදිරියට යද්දී කල්පනා කරනවා ඒ අපට ලැබිල තියෙන අදහස්, මතවාද ආදියට ශක්තිමත් තාර්කික පදනමක් හදලා ඒවා ඉතා බුද්ධිමත් කියල පෙන්වන්න. සමහරුන් ඒවා විද්‍යාව, තාක්ෂණය සහ නව සොයාගැනීම් සමග ගළපමිනුත් කරනවා. ආසියාතික රටවල (ලංකාවද ඇතුළුව) ඉන්න බොහෝ උගතුන් PhD කරනවා කියා කරන්නේ මේක. යම් උගත්කමක් ඇති, “අඩෝ, මේක තමා අපේ චින්තනය” කියා පාරම්බාන උදවියත් බොහෝ විට කරන්නේත් මේක. ඉහත අහපු ප්‍රශ්නයේ “හිතනවා” කියන්නේ මේ තේරුමින් නෙවේ. (2) දාර්ශනිකයාගේ හිතීම මීට වඩා වෙනස්. දාර්ශනිකයෙකු උත්සාහ කරන්නේ නැහැ දැනටමත් ඔළුවට වැටිල තියෙන දේවලට තාර්කික පදනමක්, විද්‍යාත්මක පදනමක් දාන්න. ඔවුන් හිතන්නේ “මගේ ඔළුවට දාලා තියෙන දේවලින් එහෙම නැතිනම් මං මේ ඇත්තයි කියා කරගහගෙන යන දේවලින් කොයිතරම් නම් දෙයක් ඇත්තද, ඒවා ඇත්ත නම් මං ඒ ගැන දැන ගන්නේ කොහොමද, කොයි තරම් දුරට මට තහවුරු කර ගන්න පුළුවන් ද ඒවා නිවැරදි බව.” මෙන්න මේ හිතනවා කියන තේරුමින් තමා අර උඩ ප්‍රශ්නය අහන්නේ දකුණු ආසියාවේ මිනිසුන්ට හිතන්න පුළුවන්ද කියා. (එහෙම බැලුවාම නම් දකුණු ආසියාවේ ඉන්න උදවියට හිතන්න බැහැ තමා කියා කියන පිරිස ලංකාවේත් ඕනෑ තරම් ඉන්නවා. මං මේ ලිපිය ලියන්නේ ඒක එහෙමම ද කියා නැවත හිත්තන කරන ආරාධනයක් වශයෙන්)
සාමාන්‍යයෙන් සංශයවාදය කියා අදහස් කරන්නේ “සැක කිරීමේ ක්‍රියාවලිය” හෝ එයට බද්ධ වුණු චින්තනධාරාව. මේ විදිහට ගත්තාම ඕනෑම දෙයක් පිළිබඳ ඇති වන සැකයත් එය ප්‍රශ්න කිරීමත් සංශයවාදයක් ලෙස සලකන්න පුළුවන්. ඒ විදිහට කල්පනා කොට මේ පදය භාවිත කිරීමේ වරදක් ඇත්තේ නැහැ. ඒත් දර්ශනයේදී, විශේෂයෙන්ම ඥානමීමාංසාවේදී, මේ පදය භාවිත කරන්නේ දැනුමේ පදනම කුමක්ද, අපට කොයි තරම් දුරකට අප ලබා ගන්නා දැනුම ගැන නිශ්චිත බවක් ඇති කර ගත හැකිද යනාදී ප්‍රශ්න කිරීම් කරන චින්තනධාරාවක් අරබයායි. මෙම ලවලේඛයේදී මං මේ පදය භාවිත කරන්නේ මෙන්න මේ සීමිත තේරුමින් බව කරුණාවෙන් සලකන්න.
එහෙම සීමිත අර්ථයෙන් ගන්නේ පුළුල් අර්ථයෙන් එය දකුණු ආසියාතික චින්තනයට දාගන්න බැරි නිසා නෙවේ. අජිත කේශම්බිලින්, චාර්වාක/ලෝකායත චින්තකයන් පව්, පින්, විඥානයේ හට ගැනීම, නැවත උත්පත්තිය, මේ ලෝකයේ සිට පරලෝකයට පින් යැවීම වගේ බොහෝ දේවල් සැක කරමින් ඇතැම්විට ඒවා උපහාසයට නඟිමින් කටයුතු කළ ආකාරය එක් උදාහරණයක් පමණයි. මේවා මේ ශ්‍රමණ සම්ප්‍රදායයට හෝ භෞතිකවාදී චින්තකයන්ට පමණක් ආවේණික වූ දේවල් නෙවේ. උදා. කෘෂ්ණ යජුර්වේදයට අයත් තෛත්තිරීය සංහිතාවේ (6.1.1.1) අපට හමුවෙනවා පරලොවක් ඇතිද නැතිද යන්න ගැන සැක පහළ කරන අවස්ථාවක්. යාස්ක නිරුක්තශාස්ත්‍රයේදී (1.15-16) හමුවෙනවා විවාදයක් මන්ත්‍රවල තේරුමක් තියෙනවාද නැද්ද කියන කාරණය අරබයා. (නැකත් බැලීම ගැන ඓතරේය ආරණ්‍යකයේදී ප්‍රශ්න කළ තැනක් මතකයි. දැන් මට මූලාශ්‍රය මතකෙට එන්නේ නැහැ.) මෙවා බොහෝමයක් බුද්ධකාලයේ හෝ ඊට තරමක් පෙර සිදුවුණු දේවල්. ඉතිං මේ හැමදේම ගැනම ලියන්නේ නැතිව, සාමාන්‍යයෙන් සංශයවාදය කියා පිළිගන්නා දැනුම ප්‍රශ්න කිරීමේ භාරතීය දාර්ශනික ඉතිහාසය ගැන විතරයි මං අද මේ ලියන්නේ.
එහෙම බැලුවාම ඒ ඉතිහාසය අපට පටන් ගන්න වෙන්නේ ඍග්වේදයේ නාසදීය සූක්තයෙන් (10.129). මැතැනදී ඇත්තටම ප්‍රශ්නය මතු කරන්නේ මැවීම පිළිබඳව මිනිසාට ඇති විය හැකි දැනුම ගැන. ඉතාම සරලව කතාව මේකයි. මේ විශ්වය දෙවිකෙනෙකු මැව්වා නම් එහෙම මැව්වා කියන්න මිනිසාට ඥානයක් ලැබෙන්නේ කොහොමද? මේ සමස්ත විශ්වයේම පළමු ජීවියා මැවෙන කොට විශ්වය මැවිල ඉවරයි. මේ නිසා ඒ පළමු තැනැත්තා දන්නේ නැහැ කවුන් හරි විශ්වය මැව්වාද එහෙම නැතිනම් වෙන විදිහකට හැදුණාද කියන්න.
අතිනුත් කෑල්ලක් දාලා කියනවා නම්, මැවීම පිළිබඳව යම් දැනුමක් කටවහරින් හෝ අරන් එන්න නම් මුලින්ම ඒක අත්විඳපු කෙනෙකු ඉන්න ඕනේ. එහෙම කෙනෙකු ඉන්න විදිහක් නැහැ. හිටියා නම් එයා මේ සමස්තය මැවීමට පෙර බිහි වුණු කෙනෙකු වෙන්න ඕනේ. එහෙම දෙයක් වෙන්නත් බැහැ මොකද විශ්වයේ කිසිවක් හට ගෙන නැතිනම් ඒ පළමු තැනැත්තාට බිහි වෙන්න අවශ්‍ය කාලය හෝ අවකාශය සෑදී නැහැ. ඉතිං මේ නිසා, අනිවාර්යයෙන්ම පළමු ජීවියාගේ බිහි වීම විශ්වයේ බිහිවීමට පසුව සිදුවෙන්න ඕනේ, හැබැයි එහෙම වුණොත් ඒ තැනැත්තාට කිසිම ආකාරයක විදිහක් නැහැ විශ්වයේ ආරම්භය ගැන දැන ගන්න. මේ සූක්තයේ හමුවෙන තවත් වැදගත් කරුණක් නම් ඍද්ධිමත් කෙනෙකුට ඇතැම්විට ඒ බව දැන ගන්න පුළුවන් වෙයි කියා පවසා අනතුරුව කියනවා සමහරවිට ඒ දන්නේනේත් නැතිව ඇති කියා (යදි වා න වේද).
මං මේ කතා කරන ඍග්වේද සටහන සාමාන්‍ය පිළිගැනීමට අනුව බුදුහාමුදුරුවන් ඉපදෙන්න වසර සීයකට හෝ දෙසීයකට පෙර සිදුවූවක්. ඉතිං භාරතීය දර්ශනය පටන් ගන්නේ මෙහෙම චින්තනයක් සමග. අපේ සමහරුන් හිතන විදිහේ ළපටි විදිහට නෙවේ.
ඉතිං මේ විදිහට පටන් ගත්තු භාරතීය සංශයවාදයේ කතාව බුද්ධකාලය වන විට නිකම්ම අතුරුදහන් වෙලා ගියේ නැහැ. පාලි බුදුසමය තුළ බ්‍රහ්මජාල සහ සාමඤ්ඤඵල යන සූත්‍රවල අමරාවික්ඛෙප (අමරාවික්ෂේප?) ලෙසත් ජෛන ශ්වේතාම්බර සමය තුළ සූත්‍රකෘතාංගයේ (1.12) අඥානික ලෙසත් හඳුන්වන සංශයවාදීන් පිරිස අපට හමුවන්නේ මෙතැනදී.
අවාසනාවට අපට මෙම චින්තකයන්ගේ මුල් කෘති අදවන විට දකින්න ලැබෙන්නේ නැහැ. අපට දකින්න ලැබෙන්නේ බෞද්ධ සහ ජෛන කෘතිවල එන සටහන් පමණයි. මෙම අමරාවික්ෂේප සහ අඥානික ලෙස හඳුන්වන්නේ එකම පිරිසක් බවයි බොහෝ දෙනාගේ පිළිගැනීම. බුද්ධකාලයේ සිටි බවට අදහස් කරන සඤ්ජය බෙල්ලට්ඨිපුත්ත නම් වූ චින්තකයා මෙම මතයේ ආරම්භකයා නැතහොත් ප්‍රවර්තකයා ලෙස දැක්වෙනවා. සැරියුත් මහරහතුන්වහන්සේගේ මුල් කාලීන ගුරුවරයා වූ සඤ්ජය පරිව්‍රාජකයා මොහුම ද කියා කියන්න තරම් ප්‍රමාණවත් සාධක නැහැ. ඒත් පොදු පිළිගැනීම තියෙන්නේ එහෙම. බෞද්ධ සහ ජෛන ග්‍රන්ථවල දැක්වෙන විදිහට මෙම සඤ්ජය නම් තැනැත්තා බුද්ධකාලයේදීම මිය ගොස් ඔහුගේ චින්තන සම්ප්‍රදායයත් ඒ සමග අවසන් වෙනවා. ඒත් වර්තමානයේ ඇතැම් උගතුන් වෙනත් මතයකුත් දරනවා. ඒ තමයි සඤ්ජයගේ අනුගාමිකයන් සුප්පියවරුන් ලෙස තවත් සියවස් කීපයක්ම ජීවත් වී තිබෙනවා කියා පිළිගැනීම. අශෝක අධිරාජයා මෙම සුප්පියවරුන්ට ආරාමයක් පවා සකස් කර දී තිබෙනවා.
පාලි සූත්‍රවල දැක්වෙන තොරතුරුවලට අනුව බැලුවත් සූත්‍රකෘතාංගටීකාව ලියූ ශීලංකපාදයන්ට අනුව බැලුවත් මෙම චින්තකයන් දැරූ මතය වන්නේ හොඳ, නරක වැනි සදාචාරාත්මක ඇගයුම්වලට අනුබලය දෙන නිශ්චිත පදනමක් අපට දැන ගන්න බැහැ යන්නයි. ඒ අනුව ඔවුන් කරන්නේ ඒකාන්ත වශයෙන් පළකරන කිසිම පාරභෞතික අදහසක් පිළිගන්නනේ නැතිව ඉන්නවා. උදා. ලෙස පරලොවක් තියෙනවා ද නැද්ද කියා ඒකාන්ත වශයෙන් දැන ගන්න ක්‍රමයක් නැත්තං ඒක තියෙනවා කීමත් නැහැ කියා කීමත් දෙකම වැරදියි. ඉතිං ඔවුන් කළේ මේ විදිහට ඒකාන්ත අදහස්වලට නොයා සිටීම.
අවාසනාවකට අපට මීට වඩා යමක් ඔවුන් ගැන කියන්න බැහැ. හැබැයි අපට අනුමාන කළ හැකි දෙයක් තියෙනවා. ඒ තමයි ඔවුන් කිසිදු ඥානයක්/දැනුමක් නැහැ, සියලු ආකාරයේ දැනුම්වලට කිසිම පදනමක් නැහැ වගේ අන්තවාදී සංශයවාදයක සිට නැහැ. ඇතැම් විට ඔවුන්ගේ දේශනා තුළ පින්, පව්, නැවත ඉපදීම, අපාය, දිව්‍යලෝකය වගේ සංකල්ප නැතිව එදිනෙදා ජීවිතයේ අප මුහුණ දෙන යථාර්ථය තේරුම් ගෙන ජීවත් විය යුතු ආකාරයක් කියා දුන්නා විය හැකියි. “සුප්පිය” කියන පදය යොදන්නේ යහපත් මිතුරන්ව ආමන්ත්‍රණය කරන්න. ඒ අනුව ඔවුන් සමාජයට හිතවත් පිරිසක් ලෙස ජීවත් වූ බව අපට කල්පනා කරන්න පුළුවන්.
භාරතීය දර්ශනය සාමාන්‍යයෙන් පවත්වාගෙන ආවේ ගුරුකුල හැටියට. චාර්වාක නැතිනම් ලෝකායත සම්ප්‍රදායයත් එබඳු ආජීවික ගුරුකුලයක් ලෙස 12 සියවස දක්වාම තුබුණු බවට හිතන්න කරුණු තියෙනවා. ඒත් කවමදාකවත් සංශයවාදය ගුරුකුලයක් ලෙස එක දිගට පවත්වාගෙන ඇවිත් නැහැ. සුප්පියවරුන් ගැන වුණත් අශෝක කාලයෙන් පසුව අපට දැන ගන්න ලැබෙන්නේ නැහැ. මේ නිසා, සංශයවාදය පසුකලෙක භාරතීය දර්ශනය තුළ ඉස්මතු වන්නේ අනෙකුත් සම්ප්‍රදාය ඇතුළේ අතුරු ශාඛාවක් විදිහට. මේ විදිහට භාරතීය සංශයවාදය බිහි කළ ප්‍රමුඛතම දාර්ශනිකයන් තුන්දෙනා බිහි වන්නේ බෞද්ධ, ලෝකායත සහ අද්වෛත වේදාන්ත කියන දර්ශන සම්ප්‍රදායන් තුන ඇතුළේ. මං ඒ ගැන ලියන්නම් දෙවන ලිපියෙන්.
බර්ට්‍රම් ජී. ලියනගේ
