ශ්රී ලංකාවේදී විටමින් D නිපදවීම සඳහා හොඳම වෙලාව
විටමින් D යනු fat-soluble vitamin එකක්, ශරීරයේ කැල්සියම් සහ පෝස්පරස් අවශෝෂණය හා ඇස්ථි ශක්තිමත් කිරීම සඳහා අත්යවශ්යය. මෙය උල්ත්රා වයලට් B (UVB) කිරණ මඟින් සම මත නිපදවෙයි.
ශ්රී ලංකාව ඉක්වේටරය අසල (5–10° උතුරු අක්ෂාංශය) පිහිටි රටක් ලෙස, මෙහි සූර්ය ආලෝකය අවුරුද්ද පුරාම සාපේක්ෂව වැඩියි. ඒ නිසා Vitamin D synthesis සඳහා හොඳම අවස්ථා සහිතයි.

ශ්රී ලංකාවේ හොඳම වෙලාව – විද්යාත්මක විශ්ලේෂණය

10.00 පෙ. – 2.00 ප.ව. අතර කාලය
මෙය solar zenith angle අවම වන කාලයයි – සූර්යයා අහසෙහි ඉහළින් තැබේ.
UVB කිරණ වඩාත් සෘජුව පෘථිවියට (සමට) වැටේ.
සම මත Vitamin D synthesis සඳහා කාර්යක්ෂම UVA/UVB අනුපාතය වැඩි වේ.
විද්යාත්මක ඇසුරින්:
UVB ප්රබලත්වය = cos(zenith angle) මත පදනම් වෙයි.
Sri Lanka තුළ zenith angle අවුරුද්ද පුරාම අඩු වෙයි (වඩාත් මධ්යම දහවල් වෙලාවේ).

UVB සහ සම වර්ණය – ශ්රී ලංකාවේ අවධානය
ශ්රී ලංකාවේ බොහෝ ජනතාවට medium to dark skin tone ඇත.
Melanin – UVB අවශෝෂණය අඩු කරයි.
Melanin UVA/UVB filter වශයෙන් ක්රියා කරයි – සම ගැඹුරු වූවිට Vitamin D synthesis වේගය අඩුවේ.
එබැවින් දරුණු සුදු සමකට වඩා වැඩි කාලයක් අවශ්ය වෙයි.

සාමාන්ය මාර්ගෝපදේශය – ශ්රී ලංකාවේ:
ඇළ වූ සම: 5–10 මිනිත්තු.
මධ්යම / ගැඹුරු සම: 15–30 මිනිත්තු.
සතියේ 2–4 වතාවක්.

සිරුරේ ~20–25% පෘෂ්ඨය (අත්, පාය, මුහුණ) නිරාවරණය විය යුතුයි.

වර්ෂා කාලයේ සහ වලාකුළු
ශ්රී ලංකාවේ මෝසම් පද්ධති නිසා වලාකුළු සහ වැසි කලාවලදී UVB කිරණ තරමක් අවම වෙයි.
වලාකුළු UVB කිරණ ~50–90% කට වඩා අවශෝෂණය කරයි.
වර්ෂා කාලයේ deficiency අවදානම වැඩි විය හැක – ඒ වෙලාවේ ආහාර හෝ supplements වැදගත්.

ශ්රී ලංකාවේ භූගෝලීය වාසිය
Sri Lanka යුද උතුරු අක්ෂාංශ 5–10° අතර – ඉක්වේටර් අසල.
අවුරුද්ද පුරාම සූර්ය ආලෝකය උපරිමය.
Winter UVB shortage නෑ – temperate countries වලට වඩා benefit.

නමුත්:
Indoor life, office jobs, sunscreen, urbanization → UVB exposure අඩු වෙනවා.
Cultural clothing patterns → සම වැසීම.

ඇඳුම් සහ Sunscreen භාවිතය
දිගු අත/පාය/මුහුණ වැසෙන ඇඳුම් → UVB අවශෝෂණය අවම කරයි.
Sunscreen (SPF 15+) ~99% UVB අවශෝෂණය අවහිර කරයි.
Vitamin D synthesis සඳහා කෙටි කාලයක් sunscreen නොවී direct exposure ප්රයෝජනවත්.
දිගු exposure → sunscreen අවශ්යයි → Skin cancer අවදානම අඩු කිරීමට.

ආරක්ෂාව සහ ප්රතිපත්තිය
Vitamin D synthesis සඳහා අවශ්ය මට්ටමේ exposure burn වීමක් අවශ්ය නෑ.
Excessive sun → DNA damage → Skin cancer (basal cell carcinoma, squamous cell carcinoma, melanoma).
“Short, regular, controlled sun exposure” – safest strategy.

ප්රතිශක්තික සහ පෝෂණ මඟ – සැලැස්වීම්
වලාකුළු සහ වර්ෂා කාලයේ අවස්ථාවලදී:
Fatty fish (මැකරල්, සැල්මන්)
කඩල යෝක
Fortified foods (දූdh, cereals)
Supplements (400–800 IU/day, medically advised)
“ශ්රී ලංකාවේ Vitamin D synthesis සඳහා හොඳම වෙලාව උදේ 10–දහවල් 2 අතරය. මෙය UVB කිරණයේ උපරිමය සහ solar zenith angle අඩු වන වේලාවයි.
ගැඹුරු සම වර්ණයට උපරිම ~15–30 මිනිත්තු සෘජු exposure වැදගත්.
වර්ෂා කාලයේ සහ indoor life නිසා, ආහාර සහ supplements මඟින් අවශ්යතාව පුරවීම වැදගත්.”