IMF නිසා රට ගොඩ ගියාද? 2028 එන ඇත්තම අභියෝගය ගැන දැනගෙන ඉමු!
මචංලා, මේ දවස්වල හැමෝම කතා වෙන ලොකුම මාතෘකාවක් තමයි IMF වැඩසටහන, රටේ ආර්ථිකය සහ ඉස්සරහට එන්න තියෙන ණය බර. ගොඩක් අයට ප්‍රශ්නයක් තියෙනවා ඇත්තටම දැන් රට යම් ස්ථාවරත්වයක තියෙනවද, අපි කාටද කොච්චර ණය ගෙවන්න තියෙනවද, සහ 2028 න් පස්සේ සාමාන්‍ය අපිට මොකද වෙන්නේ කියලා. මේ ගැන සරලව, කරුණු සහිතව බලමු.
1. දැනට IMF එකත් එක්ක අපේ තත්ත්වය කොහොමද? (Current Performance)
2022 තිබ්බ තත්ත්වෙට වඩා ආර්ථිකය පැහැදිලිවම ස්ථාවර වෙලා තියෙනවා:
රාජ්‍ය ආදායම: 2022 දී GDP එකෙන් 8.4% ට තිබ්බ ආදායම 15% සීමාවට ආසන්න වෙලා තියෙනවා.
ප්‍රාථමික අයවැය අතිරික්තය (Primary Surplus): IMF එකෙන් දැම්ම 2.3% ඉලක්කය සාර්ථකව පවත්වාගෙන යනවා.
විදේශ සංචිත: 2022 දී බිංදුවටම බැහැලා තිබ්බ නිල සංචිත ප්‍රමාණය ඩොලර් බිලියන 6.5–7 සීමාවට ගෙනැවිත් තියෙනවා.
උද්ධමනය: 70% පැනපු උද්ධමනය පාලනය වෙලා ආර්ථිකය 4% - 5% වගේ ධන වර්ධන වේගයකට ඇවිත් තියෙනවා.
2. අපි ගෙවන්න ඕන ණය ප්‍රමාණය සහ කාටද ගෙවන්නේ?
ශ්‍රී ලංකාවේ මුළු විදේශ ණය ප්‍රමාණය ඩොලර් බිලියන 37 ක් විතර වෙනවා. මේක ප්‍රධාන කොටස් 3 කට බෙදෙනවා:
ද්විපාර්ශ්වික ණය (Bilateral - ඩොලර් බිලියන ~10.6):
චීනය (Exim Bank) සහ OCC රටවල් (ඉන්දියාව, ජපානය, ප්‍රංශය ඇතුළු රටවල්). මේ රටවල් එක්ක ගිවිසුම් ගහලා 2028 වෙනකම් ප්‍රධාන ණය වාරික ගෙවීම කල් දමාගෙන (Grace Period) තියෙන්නේ. පොලිය 1.5% - 2% මට්ටමට අඩු කරලා, 2043 වෙනකම් ගෙවන්න කාලය දීර්ඝ කරලා තියෙනවා.
වාණිජ බැඳුම්කර (ISBs - ඩොලර් බිලියන ~12.5 - 14.7):
ජාත්‍යන්තර පෞද්ගලික ආයෝජකයින්ට තියෙන බැඳුම්කර. මේකෙන් 27% - 28% ක ණය කප්පාදුවක් (Haircut) එකඟ කරගෙන, GDP වර්ධනය මත පදනම් වූ Macro-linked Bonds (MLBs) හරහා 2028-2036 අතර කාලයේ ගෙවන්න සැලසුම් කරලා තියෙනවා.
බහුපාර්ශ්වික ණය (Multilateral - ඩොලර් බිලියන ~11.7):
ලෝක බැංකුව (World Bank) සහ ආසියානු සංවර්ධන බැංකුව (ADB). ජාත්‍යන්තර නීති අනුව මේවා කප්පාදු කරන්න හෝ Default කරන්න බෑ. නියමිත දිනට දිගටම ගෙවන්න ඕන.
3. ණය ගෙවන කාලසටහන (Timeline)
2023 – 2027 (සහන කාලය): වසරකට ඩොලර් බිලියන 1.5 - 2.5 අතර සුළු මුදලක් ගෙවන්නේ ලෝක බැංකුවට සහ ADB එකට විතරයි. අනිත් රටවල් සහ බැඳුම්කරවල ප්‍රධාන මුදල ගෙවන්නේ නෑ. මේ කාලෙදි අපේ සංචිත ඩොලර් බිලියන 10 සීමාවට ගේන්න ඕන.
2028 – 2032 (ඇත්තම ගේම පටන් ගන්න කාලය): 2028 ඉඳන් කල් දාපු ණය වාරික ඔක්කොම එකතු වෙලා වසරකට ඩොලර් බිලියන 3.5 සිට 4.5 දක්වා විශාල මුදලක් ගෙවන්න වෙනවා.
2033 – 2043 (අවසාන අදියර): වසරකට ඩොලර් බිලියන 2 - 3 මට්ටමේ ගෙවීම් සිදුවෙලා 2043 වෙද්දි ද්විපාර්ශ්වික ණය සම්පූර්ණයෙන්ම ගෙවලා ඉවර වෙනවා.
4. අද ඉඳන් IMF නැවතුණොත් මොකද වෙන්නේ?
සමහරු හිතන්නේ IMF එකෙන් ගත්තේ ඩොලර් බිලියන 2.9 යි, ඒක නැතිවුණාට කමක් නෑ කියලා. ඒත් ඇත්ත තත්ත්වය මේකයි:
ණය ගිවිසුම් අහෝසි වීම: චීනය, ඉන්දියාව ඇතුළු රටවල් සහ බැඳුම්කර හිමියන් අපිට සහන කාල දුන්නේ අපි IMF වැඩසටහනේ ඉන්න කොන්දේසිය මත. IMF කැඩුනොත් ඒ සහන අහෝසි වෙලා පරණ විදිහටම එකවර ණය ඉල්ලන්න පටන් ගන්නවා.
වෙනත් ණය ආධාර නැවතීම: ලෝක බැංකුව සහ ADB එකෙන් දෙන සහන ණය ක්ෂණිකව නතර වෙනවා.
රුපියල කඩා වැටීම සහ පෝලිම් යුගය: ඩොලර් ගලා ඒම නතර වෙලා සංචිත හිඳීගෙන යනකොට රුපියල වේගයෙන් අවප්‍රමාණය වෙනවා. ආයෙත් තෙල්, ගෑස්, බේත් හිඟ වෙලා 2022 පෝලිම් තත්ත්වයක් නිර්මාණය වෙන්න පුළුවන්.
5. 2028 දී ණය ගෙවීම් වැඩි වෙද්දි සාමාන්‍ය අපිට මොකද වෙන්නේ?
රජයට වසරකට ඩොලර් බිලියන 4 ගානේ පිටරටට යවන්න වුණාම ඒකේ සෘජු බලපෑම එන්නේ ජනතාවටයි:
ඉහළ බදු දිගටම පැවතීම: ණය ගෙවන්න රජයට සල්ලි ඕන නිසා VAT, PAYE ආදායම් බදු සහ අනෙකුත් බදු ලොකුවට අඩු කරන්න අවස්ථාවක් නෑ.
රාජ්‍ය සහනාධාර සීමා වීම: රජයේ ආදායමෙන් වැඩි කොටසක් ණයට යන නිසා නිදහස් සෞඛ්‍ය, අධ්‍යාපනය සහ යටිතල පහසුකම් වලට වෙන්වෙන මුදල් සීමා වෙනවා. සහනාධාර ලැබෙන්නේ අන්ත අසරණ අයට විතරයි.
පිරිවැය මත මිල තීරණය වීම (Cost-reflective Pricing): විදුලිය, වතුර, තෙල් වලට රජයෙන් පාඩු විඳින්නේ නෑ. ලෝක වෙළඳපොළේ මිල අනුව සම්පූර්ණ බර පාරිභෝගිකයාට දරන්න වෙනවා.
වාහන සහ අනවශ්‍ය ආනයන පාලනය: ඩොලර් එළියට යන එක සීමා කරන්න වෙන නිසා සුඛෝපභෝගී ආනයන මත තියෙන බදු දිගටම තියෙන්න ඉඩ තියෙනවා.
අපිට කරන්න පුළුවන් මොනවද?
රටක් විදිහට අපනයන ඩොලර් බිලියන 12 ඉඳන් 18 දක්වා වැඩි කරගන්නත්, විදේශ ආයෝජන (FDI) ගේන්නත් ප්‍රතිසංස්කරණ කරන්නම වෙනවා.
පුද්ගලිකව අපිත්:
පුළුවන් තරම් IT, Freelancing, විදේශ සේවා හරහා ඩොලර් ආදායම් මාර්ග හදාගන්න උත්සාහ කරන්න ඕන.
අනවශ්‍ය Credit Card ණය සහ පෞද්ගලික ණය වලින් ඈත් වෙලා මූල්‍ය විනයක් තියාගන්න වෙනවා.
ඔයාලගේ අදහස් මොනවද? කතා බහ කරමු!
මචංලා, මේ දවස්වල හැමෝම කතා වෙන ලොකුම මාතෘකාවක් තමයි IMF වැඩසටහන, රටේ ආර්ථිකය සහ ඉස්සරහට එන්න තියෙන ණය බර. ගොඩක් අයට ප්‍රශ්නයක් තියෙනවා ඇත්තටම දැන් රට යම් ස්ථාවරත්වයක තියෙනවද, අපි කාටද කොච්චර ණය ගෙවන්න තියෙනවද, සහ 2028 න් පස්සේ සාමාන්‍ය අපිට මොකද වෙන්නේ කියලා. මේ ගැන සරලව, කරුණු සහිතව බලමු.
1. දැනට IMF එකත් එක්ක අපේ තත්ත්වය කොහොමද? (Current Performance)
2022 තිබ්බ තත්ත්වෙට වඩා ආර්ථිකය පැහැදිලිවම ස්ථාවර වෙලා තියෙනවා:
රාජ්‍ය ආදායම: 2022 දී GDP එකෙන් 8.4% ට තිබ්බ ආදායම 15% සීමාවට ආසන්න වෙලා තියෙනවා.
ප්‍රාථමික අයවැය අතිරික්තය (Primary Surplus): IMF එකෙන් දැම්ම 2.3% ඉලක්කය සාර්ථකව පවත්වාගෙන යනවා.
විදේශ සංචිත: 2022 දී බිංදුවටම බැහැලා තිබ්බ නිල සංචිත ප්‍රමාණය ඩොලර් බිලියන 6.5–7 සීමාවට ගෙනැවිත් තියෙනවා.
උද්ධමනය: 70% පැනපු උද්ධමනය පාලනය වෙලා ආර්ථිකය 4% - 5% වගේ ධන වර්ධන වේගයකට ඇවිත් තියෙනවා.
2. අපි ගෙවන්න ඕන ණය ප්‍රමාණය සහ කාටද ගෙවන්නේ?
ශ්‍රී ලංකාවේ මුළු විදේශ ණය ප්‍රමාණය ඩොලර් බිලියන 37 ක් විතර වෙනවා. මේක ප්‍රධාන කොටස් 3 කට බෙදෙනවා:
ද්විපාර්ශ්වික ණය (Bilateral - ඩොලර් බිලියන ~10.6):
චීනය (Exim Bank) සහ OCC රටවල් (ඉන්දියාව, ජපානය, ප්‍රංශය ඇතුළු රටවල්). මේ රටවල් එක්ක ගිවිසුම් ගහලා 2028 වෙනකම් ප්‍රධාන ණය වාරික ගෙවීම කල් දමාගෙන (Grace Period) තියෙන්නේ. පොලිය 1.5% - 2% මට්ටමට අඩු කරලා, 2043 වෙනකම් ගෙවන්න කාලය දීර්ඝ කරලා තියෙනවා.
වාණිජ බැඳුම්කර (ISBs - ඩොලර් බිලියන ~12.5 - 14.7):
ජාත්‍යන්තර පෞද්ගලික ආයෝජකයින්ට තියෙන බැඳුම්කර. මේකෙන් 27% - 28% ක ණය කප්පාදුවක් (Haircut) එකඟ කරගෙන, GDP වර්ධනය මත පදනම් වූ Macro-linked Bonds (MLBs) හරහා 2028-2036 අතර කාලයේ ගෙවන්න සැලසුම් කරලා තියෙනවා.
බහුපාර්ශ්වික ණය (Multilateral - ඩොලර් බිලියන ~11.7):
ලෝක බැංකුව (World Bank) සහ ආසියානු සංවර්ධන බැංකුව (ADB). ජාත්‍යන්තර නීති අනුව මේවා කප්පාදු කරන්න හෝ Default කරන්න බෑ. නියමිත දිනට දිගටම ගෙවන්න ඕන.
3. ණය ගෙවන කාලසටහන (Timeline)
2023 – 2027 (සහන කාලය): වසරකට ඩොලර් බිලියන 1.5 - 2.5 අතර සුළු මුදලක් ගෙවන්නේ ලෝක බැංකුවට සහ ADB එකට විතරයි. අනිත් රටවල් සහ බැඳුම්කරවල ප්‍රධාන මුදල ගෙවන්නේ නෑ. මේ කාලෙදි අපේ සංචිත ඩොලර් බිලියන 10 සීමාවට ගේන්න ඕන.
2028 – 2032 (ඇත්තම ගේම පටන් ගන්න කාලය): 2028 ඉඳන් කල් දාපු ණය වාරික ඔක්කොම එකතු වෙලා වසරකට ඩොලර් බිලියන 3.5 සිට 4.5 දක්වා විශාල මුදලක් ගෙවන්න වෙනවා.
2033 – 2043 (අවසාන අදියර): වසරකට ඩොලර් බිලියන 2 - 3 මට්ටමේ ගෙවීම් සිදුවෙලා 2043 වෙද්දි ද්විපාර්ශ්වික ණය සම්පූර්ණයෙන්ම ගෙවලා ඉවර වෙනවා.
4. අද ඉඳන් IMF නැවතුණොත් මොකද වෙන්නේ?
සමහරු හිතන්නේ IMF එකෙන් ගත්තේ ඩොලර් බිලියන 2.9 යි, ඒක නැතිවුණාට කමක් නෑ කියලා. ඒත් ඇත්ත තත්ත්වය මේකයි:
ණය ගිවිසුම් අහෝසි වීම: චීනය, ඉන්දියාව ඇතුළු රටවල් සහ බැඳුම්කර හිමියන් අපිට සහන කාල දුන්නේ අපි IMF වැඩසටහනේ ඉන්න කොන්දේසිය මත. IMF කැඩුනොත් ඒ සහන අහෝසි වෙලා පරණ විදිහටම එකවර ණය ඉල්ලන්න පටන් ගන්නවා.
වෙනත් ණය ආධාර නැවතීම: ලෝක බැංකුව සහ ADB එකෙන් දෙන සහන ණය ක්ෂණිකව නතර වෙනවා.
රුපියල කඩා වැටීම සහ පෝලිම් යුගය: ඩොලර් ගලා ඒම නතර වෙලා සංචිත හිඳීගෙන යනකොට රුපියල වේගයෙන් අවප්‍රමාණය වෙනවා. ආයෙත් තෙල්, ගෑස්, බේත් හිඟ වෙලා 2022 පෝලිම් තත්ත්වයක් නිර්මාණය වෙන්න පුළුවන්.
5. 2028 දී ණය ගෙවීම් වැඩි වෙද්දි සාමාන්‍ය අපිට මොකද වෙන්නේ?
රජයට වසරකට ඩොලර් බිලියන 4 ගානේ පිටරටට යවන්න වුණාම ඒකේ සෘජු බලපෑම එන්නේ ජනතාවටයි:
ඉහළ බදු දිගටම පැවතීම: ණය ගෙවන්න රජයට සල්ලි ඕන නිසා VAT, PAYE ආදායම් බදු සහ අනෙකුත් බදු ලොකුවට අඩු කරන්න අවස්ථාවක් නෑ.
රාජ්‍ය සහනාධාර සීමා වීම: රජයේ ආදායමෙන් වැඩි කොටසක් ණයට යන නිසා නිදහස් සෞඛ්‍ය, අධ්‍යාපනය සහ යටිතල පහසුකම් වලට වෙන්වෙන මුදල් සීමා වෙනවා. සහනාධාර ලැබෙන්නේ අන්ත අසරණ අයට විතරයි.
පිරිවැය මත මිල තීරණය වීම (Cost-reflective Pricing): විදුලිය, වතුර, තෙල් වලට රජයෙන් පාඩු විඳින්නේ නෑ. ලෝක වෙළඳපොළේ මිල අනුව සම්පූර්ණ බර පාරිභෝගිකයාට දරන්න වෙනවා.
වාහන සහ අනවශ්‍ය ආනයන පාලනය: ඩොලර් එළියට යන එක සීමා කරන්න වෙන නිසා සුඛෝපභෝගී ආනයන මත තියෙන බදු දිගටම තියෙන්න ඉඩ තියෙනවා.
අපිට කරන්න පුළුවන් මොනවද?
රටක් විදිහට අපනයන ඩොලර් බිලියන 12 ඉඳන් 18 දක්වා වැඩි කරගන්නත්, විදේශ ආයෝජන (FDI) ගේන්නත් ප්‍රතිසංස්කරණ කරන්නම වෙනවා.
පුද්ගලිකව අපිත්:
පුළුවන් තරම් IT, Freelancing, විදේශ සේවා හරහා ඩොලර් ආදායම් මාර්ග හදාගන්න උත්සාහ කරන්න ඕන.
අනවශ්‍ය Credit Card ණය සහ පෞද්ගලික ණය වලින් ඈත් වෙලා මූල්‍ය විනයක් තියාගන්න වෙනවා.
ඔයාලගේ අදහස් මොනවද? කතා බහ කරමු!
