ගඩාෆි පිළිබඳ සටහනක්
42 වසරක් ලිබියානු නායකයාව සිට ද්රෝලහියකු ලෙස හංවඩු ගසා මරා දැමුණු ගඩාෆි පිළිබඳ සටහනක්
ලිබියාවේ 'සර්ට්' නගරය ඇතුළුව රට පුරා සෑම තැනකම පාහේ පසුගියදා ප්රීාතිය පළකිරීමේ වෙඩිහඬ රැව්දුන්නේය.
ඒ හතළිස් දෙවසරක් පුරා එරට පාලනය කළ කර්නල් මුවම්මර් අල් ගඩාෆි මියගිය හෝ මරාදැමූ පුවත ඇසීමෙනි.
මීට දශක කිහිපයකට පෙරාතුව ද 'සර්ට්' ඇතුළු සෑම නගරයකම සතුට පළකිරීමේ වෙඩිහඬ ඇසිණ.
ලෙෆ්ටිනන්ට් මුවම්මර් අල් ගඩාෆි ලිබියාවේ බලයට පත්වීමේ සතුටටය.
ඔහු ඇතුළු කුඩා කණ්ඩායමක් රුධිරය වැගිරවීමකින් තොරව ලිබියාවේ පාලන බලය සියතට ගන්නා ලද්දේ 1969 වසරේ සැප්තැම්බර් පළමුවෙනිදාය.
එතෙක් බලයේ සිටි අයිඩෲස් රජු එදින බලයෙන් පහ කෙරිණි.
ඒ වනවිට රජු වෛද්යය ප්රදතිකාර ලැබීම සඳහා තුර්කියේ රැඳී සිටියේය.
ලිබියාවේ සර්ට් නුවර සාමාන්ය් පවුලක උපත ලද මුවම්මර් අල් ගඩාෆි ලිබියානු මිලිටරි ඇකඩමියට බැඳුනේ 1961 වසරේදීය.
1969 වසරේදී ඔහු උපාධිය ලබාගති.
යුරෝපයේ අධ්යාීපනය ලද නමුත් ඔහු පසුකාලීනව දැඩි බටහිර විරෝධියෙකු ලෙස හැඳින්විණි.
උසස් අධ්යා්පනයෙන් හා හමුදා පුහුණුවෙන් පසු ලිබියානු හමුදාවේ සංඥා බලකායට එක්වූ ගඩාෆි 1976 වසරේදී මේජර් ජෙනරාල් නිලයට උසස්වීම් ලැබුවේය.
එහෙත් ඔහු වඩාත් ප්රි යමනාප වූයේ කර්නල් තනතුරටය.
ඔහු නිරතුරු එම නිලයට අයත් නිල ඇඳුමෙන් සැරසී සිටිනු දක්නා ලදි.
තමාගේ මුත්තණුවන් යුද වීරයෙකු බවට නිරත පාරම්බෑ ගඩාෆි බටහිරට එරෙහිව විවිධ ක්රිේයාමාර්ග අනුගමනය කළ තැනැත්තෙකි.
ජගත් සංවිධානය දෝෂ දර්ශනයට ලක්කළ ඔහු එහි ප්රෙඥප්තිය පවා ප්රිසිද්ධියේ විසිකර දැමුවේය.
'හරිත කෘතිය" ලියූ ඔහු සංස්කෘතික විප්ලවයක අසිරිය සටහන් කළේය.
සම්මත ඉංග්රීිසි දින දසුන පවා ඔහුගේ අණින් ලිබියාවේදී වෙනස් කෙරිණි.
ලිබියානු - අරාබි සමූහාණ්ඩුවක්.
එසේත් නොමැතිනම් එක්සත් අරාබි ජනපදයක් බිහිකිරීමේ සිහිනය ඔහුතුළ නිරතුරුව තිබිණි.
ඒ සඳහා හෙතෙම අප්රි්කානු රටවලට නිරන්තරයෙන් මිත්ර ත්වයේ දෑත දිගුකළේය.
ආධාර උපකාර ලබාදීමෙන් නොනැවතී ඒ වෙනුවෙන් පෙනී සිටින ලදි.
ලිබියානු නායක කර්නල් මුවම්මර් අල් ගඩාෆි අප්රිසකානු සංගමයේ සභාපති ධුරය සඳහා තෝරාගන්නා ලද්දේ ඒනිසා විය හැකිය.
2009 වසරේ පෙබරවාරියේ සිට 2010 ජනවාරි දක්වා එම තනතුර ඔහු විසින් දරන ලදි.
නොබැඳි ජාතීන්ගේ සමුළුවේ නිත්යා සාමාජිකයෙක් වූ ලිබියාව හෝ ගඩාෆි එම සමුළුවට අයත් රටවල වැසියන්ගේ ජනප්රිසය චරිතයකි.
එහෙත් දීර්ඝ කාලයක් පාලන බලයේ සිටි එකම අරාබි පාලකයා වූ ඔහුට රටතුළින්ම විරෝධය නැගී ආවේය.
රටපුරා තැනින් තැන කැරළි විප්ලව පැන නැගුණි.
ජාත්යාන්තර පොලිසිය හා ජගත් අපරාධ අධිකරණය ඔහුට එරෙහිව වරෙන්තු නියෝග නිකුත් කළේ ත්ර්ස්තවාදියෙකු එසේත් නොමැති නම් ත්රණස්තවාදයට සහය දෙන්නෙකු ලෙස හඳුන්වමිනි.
ටියුනීසියාව, ඊජිප්තුව හරහා හමා ආ අධිපතිවාදයට එරෙහි මහජන කුණාටුව ලිබියාවට ද ගොඩවැදුණි.
ලිබියාවේ සිවිල් යුද්ධයට නේටෝවේ සහය හිමිවිය.
හිසට ඉහළින් කපුටෙකු හෝ පියාඹා නොගිය ලිබියානු නායකයාගේ රටේ ගුවනට තහංචි පැනවුණි.
ලිබියානු ජාතික අන්තර්වාර කවුන්සිලය ප්ර මුඛ කැරළිකාර හමුදා හමුවේ ක්රවමයෙන් බලය අහිමි වූ කර්නල් ගඩාෆිට ට්රිුපොලියද අහිමි විය.
ඔහු සිය උපන් බිම වූ සර්ට් නුවරට කොටුවුණි.
ඒ විවිධාකාර ගති ලක්ෂණ ඇති සිය සහජාත පුත්රයයන්ද සමගය.
එහෙත් ඇතැමෙක් රටින් පළාගියෝය.
ගඩාෆිගේ අණ හමුවේ ඔහුට හිතවාදී කොටස් අවසානය තෙක්ම සටන අත්හළේ ද නැත.
ඇමරිකානු රාජ්යව ලේකම්වරිය හදිසියේ ට්රිනපොලි නුවරට පැමිණ ගියාය.
2011 සැප්තැම්බර් 16 දා කැරළි හමුදාවේ එසේත් නැතිනම් අන්තර්වාර රජයේ හමුදාවෝ සර්ට් හි බලය තහවුරු කරන ලදි.
හිටපු ලිබියානු නායකයා අත්අඩංගුවට පත් වූ බව ද ඝාතනයට ලක්වූ බවද ආරංචිය ලොව පුරා පැතිර ගියේය.
නමුත් කර්නල් මුවම්මර් අල් ගඩාෆි අවසානය තෙක්ම සිය උපන් දේශය හැරදා නොගියේය.
කළෙක දේශයට ශක්තියක් ආඩම්බරයක් හා වීරයෙක් වූ අපූර්ව මිනිසෙකු අවසන් ගමන් ගියේ ඊට වෙනස් ආකාරයකටය.
දැන් ජගත් මානව හිමිකම් කවුන්සලය ඔහු මියගිය අන්දම ගැන සෙවිය යුතු බව කියයි.
ඔහු හා සමග සිටි අප්රි්කානු සුමිතුරන් බොහොමයක් ඔහුගේ මරණයේදී මුණිවත රකියි.
මියගියේ හෝ මරා දමන ලද්දේ ගඩාෆි නම් හිටපු පාලකයාද එසේත් නොමැතිනම් ලිබියාව නමැති රාජ්යයයද..?
ඉතිහාසය විසින් එය තීරණය කරනු ලබයි.
42 වසරක් ලිබියානු නායකයාව සිට ද්රෝලහියකු ලෙස හංවඩු ගසා මරා දැමුණු ගඩාෆි පිළිබඳ සටහනක්
ලිබියාවේ 'සර්ට්' නගරය ඇතුළුව රට පුරා සෑම තැනකම පාහේ පසුගියදා ප්රීාතිය පළකිරීමේ වෙඩිහඬ රැව්දුන්නේය.
ඒ හතළිස් දෙවසරක් පුරා එරට පාලනය කළ කර්නල් මුවම්මර් අල් ගඩාෆි මියගිය හෝ මරාදැමූ පුවත ඇසීමෙනි.
මීට දශක කිහිපයකට පෙරාතුව ද 'සර්ට්' ඇතුළු සෑම නගරයකම සතුට පළකිරීමේ වෙඩිහඬ ඇසිණ.
ලෙෆ්ටිනන්ට් මුවම්මර් අල් ගඩාෆි ලිබියාවේ බලයට පත්වීමේ සතුටටය.
ඔහු ඇතුළු කුඩා කණ්ඩායමක් රුධිරය වැගිරවීමකින් තොරව ලිබියාවේ පාලන බලය සියතට ගන්නා ලද්දේ 1969 වසරේ සැප්තැම්බර් පළමුවෙනිදාය.
එතෙක් බලයේ සිටි අයිඩෲස් රජු එදින බලයෙන් පහ කෙරිණි.
ඒ වනවිට රජු වෛද්යය ප්රදතිකාර ලැබීම සඳහා තුර්කියේ රැඳී සිටියේය.
ලිබියාවේ සර්ට් නුවර සාමාන්ය් පවුලක උපත ලද මුවම්මර් අල් ගඩාෆි ලිබියානු මිලිටරි ඇකඩමියට බැඳුනේ 1961 වසරේදීය.
1969 වසරේදී ඔහු උපාධිය ලබාගති.
යුරෝපයේ අධ්යාීපනය ලද නමුත් ඔහු පසුකාලීනව දැඩි බටහිර විරෝධියෙකු ලෙස හැඳින්විණි.
උසස් අධ්යා්පනයෙන් හා හමුදා පුහුණුවෙන් පසු ලිබියානු හමුදාවේ සංඥා බලකායට එක්වූ ගඩාෆි 1976 වසරේදී මේජර් ජෙනරාල් නිලයට උසස්වීම් ලැබුවේය.
එහෙත් ඔහු වඩාත් ප්රි යමනාප වූයේ කර්නල් තනතුරටය.
ඔහු නිරතුරු එම නිලයට අයත් නිල ඇඳුමෙන් සැරසී සිටිනු දක්නා ලදි.
තමාගේ මුත්තණුවන් යුද වීරයෙකු බවට නිරත පාරම්බෑ ගඩාෆි බටහිරට එරෙහිව විවිධ ක්රිේයාමාර්ග අනුගමනය කළ තැනැත්තෙකි.
ජගත් සංවිධානය දෝෂ දර්ශනයට ලක්කළ ඔහු එහි ප්රෙඥප්තිය පවා ප්රිසිද්ධියේ විසිකර දැමුවේය.
'හරිත කෘතිය" ලියූ ඔහු සංස්කෘතික විප්ලවයක අසිරිය සටහන් කළේය.
සම්මත ඉංග්රීිසි දින දසුන පවා ඔහුගේ අණින් ලිබියාවේදී වෙනස් කෙරිණි.
ලිබියානු - අරාබි සමූහාණ්ඩුවක්.
එසේත් නොමැතිනම් එක්සත් අරාබි ජනපදයක් බිහිකිරීමේ සිහිනය ඔහුතුළ නිරතුරුව තිබිණි.
ඒ සඳහා හෙතෙම අප්රි්කානු රටවලට නිරන්තරයෙන් මිත්ර ත්වයේ දෑත දිගුකළේය.
ආධාර උපකාර ලබාදීමෙන් නොනැවතී ඒ වෙනුවෙන් පෙනී සිටින ලදි.
ලිබියානු නායක කර්නල් මුවම්මර් අල් ගඩාෆි අප්රිසකානු සංගමයේ සභාපති ධුරය සඳහා තෝරාගන්නා ලද්දේ ඒනිසා විය හැකිය.
2009 වසරේ පෙබරවාරියේ සිට 2010 ජනවාරි දක්වා එම තනතුර ඔහු විසින් දරන ලදි.
නොබැඳි ජාතීන්ගේ සමුළුවේ නිත්යා සාමාජිකයෙක් වූ ලිබියාව හෝ ගඩාෆි එම සමුළුවට අයත් රටවල වැසියන්ගේ ජනප්රිසය චරිතයකි.
එහෙත් දීර්ඝ කාලයක් පාලන බලයේ සිටි එකම අරාබි පාලකයා වූ ඔහුට රටතුළින්ම විරෝධය නැගී ආවේය.
රටපුරා තැනින් තැන කැරළි විප්ලව පැන නැගුණි.
ජාත්යාන්තර පොලිසිය හා ජගත් අපරාධ අධිකරණය ඔහුට එරෙහිව වරෙන්තු නියෝග නිකුත් කළේ ත්ර්ස්තවාදියෙකු එසේත් නොමැති නම් ත්රණස්තවාදයට සහය දෙන්නෙකු ලෙස හඳුන්වමිනි.
ටියුනීසියාව, ඊජිප්තුව හරහා හමා ආ අධිපතිවාදයට එරෙහි මහජන කුණාටුව ලිබියාවට ද ගොඩවැදුණි.
ලිබියාවේ සිවිල් යුද්ධයට නේටෝවේ සහය හිමිවිය.
හිසට ඉහළින් කපුටෙකු හෝ පියාඹා නොගිය ලිබියානු නායකයාගේ රටේ ගුවනට තහංචි පැනවුණි.
ලිබියානු ජාතික අන්තර්වාර කවුන්සිලය ප්ර මුඛ කැරළිකාර හමුදා හමුවේ ක්රවමයෙන් බලය අහිමි වූ කර්නල් ගඩාෆිට ට්රිුපොලියද අහිමි විය.
ඔහු සිය උපන් බිම වූ සර්ට් නුවරට කොටුවුණි.
ඒ විවිධාකාර ගති ලක්ෂණ ඇති සිය සහජාත පුත්රයයන්ද සමගය.
එහෙත් ඇතැමෙක් රටින් පළාගියෝය.
ගඩාෆිගේ අණ හමුවේ ඔහුට හිතවාදී කොටස් අවසානය තෙක්ම සටන අත්හළේ ද නැත.
ඇමරිකානු රාජ්යව ලේකම්වරිය හදිසියේ ට්රිනපොලි නුවරට පැමිණ ගියාය.
2011 සැප්තැම්බර් 16 දා කැරළි හමුදාවේ එසේත් නැතිනම් අන්තර්වාර රජයේ හමුදාවෝ සර්ට් හි බලය තහවුරු කරන ලදි.
හිටපු ලිබියානු නායකයා අත්අඩංගුවට පත් වූ බව ද ඝාතනයට ලක්වූ බවද ආරංචිය ලොව පුරා පැතිර ගියේය.
නමුත් කර්නල් මුවම්මර් අල් ගඩාෆි අවසානය තෙක්ම සිය උපන් දේශය හැරදා නොගියේය.
කළෙක දේශයට ශක්තියක් ආඩම්බරයක් හා වීරයෙක් වූ අපූර්ව මිනිසෙකු අවසන් ගමන් ගියේ ඊට වෙනස් ආකාරයකටය.
දැන් ජගත් මානව හිමිකම් කවුන්සලය ඔහු මියගිය අන්දම ගැන සෙවිය යුතු බව කියයි.
ඔහු හා සමග සිටි අප්රි්කානු සුමිතුරන් බොහොමයක් ඔහුගේ මරණයේදී මුණිවත රකියි.
මියගියේ හෝ මරා දමන ලද්දේ ගඩාෆි නම් හිටපු පාලකයාද එසේත් නොමැතිනම් ලිබියාව නමැති රාජ්යයයද..?
ඉතිහාසය විසින් එය තීරණය කරනු ලබයි.
