නාඩි වාක්යය පිළිබඳ ගැටලුව බුදු දහම සහ දාර්ශනික පදනම ඇසුරින් විග්රහ කිරීමේදී, එය ප්රධාන අංශ තුනක් ඔස්සේ සාකච්ඡා කළ හැකිය.
1. දාර්ශනික සහ ධර්මානුකූල විග්රහය
බුදු දහමට අනුව මිනිසෙකුගේ අනාගතය යනු කලින් තීරණය කරන ලද (Predetermined), වෙනස් කළ නොහැකි ලියවිල්ලක් නොවේ. බුදුදහම
"පුබ්බේ කතහේතු වාදය" (සියල්ල පෙර කර්මයෙන් තීරණය වේ යන මතය) ප්රතික්ෂේප කරයි.
- කර්මය සහ විපාකය: බුදුදහමේ ඉගැන්වෙන්නේ පුද්ගලයෙකුගේ වර්තමාන ක්රියාකලාපය (චේතනාව) මත අනාගතය වෙනස් විය හැකි බවයි. නාඩි වාක්යයකින් සම්පූර්ණ අනාගතයම ප්රකාශ කළ හැකිනම්, පුද්ගලයාගේ "වීර්යය" සහ "ප්රඥාව" මගින් අනාගතය වෙනස් කිරීමේ හැකියාව (Free will) අභියෝගයට ලක් වේ.
- විභජ්ජවාදය: බුදු දහම සැමවිටම උගන්වන්නේ ඕනෑම කරුණක් බුද්ධියෙන් විමසා බැලීමට මිස අන්ධ භක්තියෙන් පිළිගැනීමට නොවේ. නාඩි වාක්ය කෙරෙහි පවතින දැඩි විශ්වාසය "අන්ධ භක්තියක්" දක්වා වර්ධනය වීම පුද්ගලයාගේ ආධ්යාත්මික දියුණුවට බාධාවකි.
2. සංස්කෘතික සහ ඓතිහාසික විග්රහය
නාඩි වාක්ය යනු අතීත ඉන්දියාවේ සෘෂිවරුන් විසින් තල්පත්වල ලියන ලදැයි පැවසෙන අනාගත වාක්ය විශේෂයකි.
- ආමිස පූජාව සහ ලෞකිකත්වය: බොහෝ දෙනා නාඩි වාක්ය පසුපස යන්නේ ලෞකික සැප සම්පත් හෝ ගැටලුවලට ක්ෂණික විසඳුම් සෙවීමේ අරමුණෙනි. මෙය බුදුන් වහන්සේ දේශනා කළ "ප්රතිපත්ති පූජාවට" වඩා බාහිර පිහිට පැතීමේ "ආමිස" ස්වභාවයකට සමීප වේ.
- මාරයාගේ මග: බුදු දහමට අනුව අනාගතය ගැන පමණට වඩා සෙවීම සහ ඒ මත යැපීම පුද්ගලයා තණ්හාව සහ බිය (Fear) තුළ සිර කරයි. මෙය නිවන් මගට නොව, සංසාරික බැඳීම්වලට මග පාදන්නකි.
3. භෞතික සහ විද්යාත්මක විග්රහය
භෞතික විද්යාත්මකව හෝ තාර්කිකව බැලූ විට නාඩි වාක්ය කියවීමේ ක්රියාවලිය තුළ යම් යම් ගැටලුකාරී තැන් දැකිය හැකිය.
- සංකේත සහ උපමා: නාඩි වාක්ය කියවන්නන් බොහෝ විට පොදු කරුණු (Generalizations) ප්රකාශ කරන අතර, ඒවා ඕනෑම පුද්ගලයෙකුට ගැලපෙන අයුරින් අර්ථකථනය කළ හැකිය.
- මනෝවිද්යාත්මක බලපෑම: යම් පුද්ගලයෙකුට තම අනාගතය ගැන යහපත් දෙයක් පැවසූ විට ඔහුට ලැබෙන මානසික සහනය (Placebo effect) නිසා ඔහු වඩාත් උනන්දුවෙන් වැඩ කළ හැකිය. එසේම අයහපත් දෙයක් පැවසූ විට ඇතිවන බිය නිසා ඔහු මානසිකව ඇද වැටිය හැකිය.
සාරාංශය සහ නිගමනය
නාඩි වාක්ය සත්යද නැද්ද යන්නට වඩා, බෞද්ධයෙකු ලෙස වැදගත් වන්නේ
"යෝ ධම්මං පස්සති සෝ මං පස්සති" (යමෙක් ධර්මය දකියිද ඔහු මා දකියි) යන දේශනාව අනුව ජීවත් වීමයි.
බුදු දහමට අනුව සැබෑ "සත්යය" පවතින්නේ තල්පත්වල ලියැවුණු අකුරු මත නොව, තමා කරන කුසල් අකුසල් මතය. නාඩි වාක්යයක් මගින් ඔබගේ අතීතය නිවැරදිව පැවසුවද, ඔබගේ අනාගතය තීරණය කිරීමේ පරම බලය ඇත්තේ
ඔබ සතු වර්තමාන ක්රියාවන් (කර්ම) මත පමණි. අන්ධ භක්තියෙන් තොරව, බුද්ධියෙන් විමසා බලා තමාගේ විමුක්තිය සලසා ගැනීම බෞද්ධයාගේ මග විය යුතුය.