ලයිකා නම් වූ ඇය...
ලයිකා නම් වූ ඇය...
පෘථිවි කක්ෂය වෙත ගිය ලයිකාගේ ගමන, මානව ඉතිහාසයේ සුවිශේෂී වූ සන්ධිස්ථානයකි. එය මිනිසාට ලගාකර ගතහැකි වූ විශිෂ්ඨ ජයග්රහණ කිහිපයකට ජවය සැපයු උද්වේගකාරී මොහොතක් විය. කෙසේ නමුත් උපතින් බැල්ලක වූ ලයිකාට, තමාගේ මෙම මෙහෙයුම කුමක් අරභයා සිදුකරන්නක් දැයි යන්න ගැන සුළු හෝ දැනීමක් නොතිබිණ. ඇයට නම් එම ගෙවුණු සති කිහිපය බිය උපදවන ඉතා ඛේදජනක වදවිභාගයක්ම විය.
ඇය අයාලේ යන්නියක වී සිටියාය..
අභ්යවකාශ මෙහෙයුමට පෙර ලයිකාට නිවසක් තිබුණේ නැත. ඇය මොස්කව් විදී පුරා අයාලේ ඇවිදින කලවම් බැල්ලක වී සිටියාය. ඇමරිකානුවන් වදුරන් අභ්යවකාශට යැවීමට ප්රිය කරද්දී සෝවියට් සංගමය බලාපොරොත්තු වුයේ ලයිකා වැනි අයාලේ යන්නන් තම මෙහෙයුම් වලට සම්බන්ධ කර ගැනීමටයි. ඔවුන්ගේ විශ්වාසය වුයේ බල්ලන් ඉතා පහසුවෙන් පුරුදු පුහුණු කල හැකි බවයි. විදි වලින් මෙවැනි බල්ලන් අල්ලා ගැනීමට විශේෂ කණ්ඩායමක්ද ඔවුන් සතු විය. එදිනෙදා ජීවිතයේදී මුහුණදෙන නොයෙකුත් කර්කශ තත්වයන් විද දරාගෙන තම ජීවිතය ගෙන යන මෙම සතුන්, අභ්යවකාශයෙදී ඇතිවන කටුක තත්ත්වයන්ද ජයගනු ඇතැයි ඔවුන් සිතන්නට ඇත.
රොකට්ටුවක ගමන්කළ පළමු වැන්නිය නම් ලයිකා නොවුනාය. ඇයට පෙර ඇල්බිනා නැමැත්තිය රොකට්ටුවක ආධාරයෙන් කි.මි 85ක් පමණ ඉහල අහසට ගොස් නැවත ප්රවේසම් සහිතව පෘථිවියට පැමිණියාය. ලයිකාට අමතරව ස්පූට්නික් 2 සදහා යෝජනාවූ තැනැත්තියන් අතර ඇල්බිනා සහ මුෂ්කා ද සිටියාය. ලයිකා වැනිම අයාලේ යන්නියක වුවත් මුෂ්කාට නම් අභ්යවකාශ වැඩසටහනෙහි වූ කර්කශ ස්වභාවය ඔරොත්තු නොදෙන්නක් විය. පුහුණු කාලය අතරතුර මුෂ්කා කොතරම් බියට පත්වීද යත් ඇය ආහාර ගැනීම පවා ප්රතික්ෂේප කළාය.
මුෂ්කා සහ ඇල්බිනා
ඇය මිය යා හැකිබව ඔවුන් දැන සිටියේය..
ඇල්බිනා මෙන් නොව, ලයිකා යන්නට සුදානම් වූයේ ආපසු නොයෙන ගමනකටය. ඇය ගමන්ගන්නා යානය ප්රවේසම් සහගතව නැවත පැමිණිමකට සාදන ලද්දක් නොවිය. නැවත පෘථිවිය කරා එන ගමනේදී ඇයට නොනැසී සිටින්නට නොහැකි වන බව ඔවුන් දැන සිටියේය. ඇය දින කිහිපයක් පෘථිවි කක්ෂයේ ගත කරනු ඇත. අනතුරුව විෂ මුසු කරන ලද ආහාරයක් ගැනීමෙන් පසු අනායාස මරණයකට ලක්වනු ඇත.
ලයිකාගේ මෙම මරණයට කැපවූ මෙහෙයුමට එරෙහිව සෝවියට් සංගමය වෙත ලෝකයේ අනෙකුත් රටවලින් චෝදනා එල්ල වෙන්නට විය. විශේෂයෙන්ම බ්රිතාන්යයන් මෙම මෙහෙයුම නැවත්වීම සදහා ව්යාපාරයන් ගෙන යන්නට විය. Daily Mirror පුවත්පත “The Dog Will Die, We Can’t Save It” යන සිරස්තලයෙන් යුත් ලිපියක් ද පළකළේය. සත්ත්ව හිංසනය වැලැක්වීම සදහා වූ රාජකීය සංගමය ද මහජනයාගෙන් ඉල්ලා සිටියේ සෝවියට් තානාපති කාර්යාලය වෙත දුරකථන ඇමතුම් ලබාදී මේ පිලිබදව පැමිණිලි කරන ලෙසයි. තවත් පිරිසක් සෑම දිනකම උදෑසන 11ට නිහඩ විරෝධතාවයන් පැවැත්වීය.
කෙසේ නමුත් මෙම කලබල කිරීම් පිලිබදව තේරුම් ගත නොහැකිවූ සෝවියට් සංගමය නිවේදනයක් නිකුත් කරමින් කියා සිටියේ "රුසියානුවන් සුනකයන්ට ඇලුම් කරනවා, මෙය කුරිරු කම සදහා සිදුකරන්නක් නොවේ. මුළු මහත් මානව සංහතියේම අභිවූර්ධිය සදහා සිදු වන්නකි" යන්නයි.
ලයිකාව මෙම ගමන සදහා තෝරා ගැනීමට හේතු වන්නට ඇත්තේත් මෙම මෙහෙයුමෙහි වූ කර්කශ භාවය නිසාමය. සමහරෙක් පවසන්නේ ඇල්බිනා පළමු තේරීම වූ බවයි. ඇල්බිනා මේ වනවිටත් තමාට නියමිත වූ මෙහෙයුමක් සාර්ථකව නිමා කල නිසා ඇයට ගරු කිරීමක් ලෙස ලයිකා තෝරා ගන්නා ලදී. එනම් ලයිකා මරණය කරා යද්දී ඇල්බිනාට තවදුරටත් ජිවත් වීමට ඉඩ සැලසේ.
කඩිමුඩියේ තැනුණු යානය සහ ලයිකාගේ පුහුණුව..
ලයිකාගේ මරණය වලක්වා ගත හැකිව තිබිණ. යානයේ මුල් සැලැස්ම සකස්කර තිබුනේ ලයිකාට සුරක්ෂිතව නැවත පෘථිවිය බලා පැමිණීමට හැකිවන ලෙසය. ලයිකාට කිසිම අනතුරකින් තොරව සුරක්ෂිතව නැවත පැමිණීමට හැකි සියලු පහසුකම් යානයේ අන්තර්ගත කරන බවට රුසියානුවන් බොහෝ ආඩම්බරයෙන් සදහන් කරන්නට යෙදුණි. නමුත් කෘශෝෆ් බලපෑම් මත සියල්ල වෙනස්වන්නට විය. එවකට සිටි සෝවියට් පාලක නිකිටා කෘශෝෆ්ට නම් ලයිකාගේ මෙම අභ්යවකාශ ගමන සෝවියට් බල පරාක්රමය විදහා දක්වන වියාපෘති අතරින් එකක් පමණක්ම විය. ඔහුගේ අදහස වුයේ හතලිස්වන බොල්ෂෙවික් විප්ලවය සැමරුමට පෙර මෙම වියාපෘතියෙහි වැඩ නිමවිය යුතුය යන්නයි. එමනිසා මෙම වියාපෘතියෙහි වැඩ කඩිනම් කරන ලෙස විද්යාඥයන්ට කෘශෝෆ් ගෙන් අණ ලැබිණ.
මුල් සැලැස්මෙහි සදහන් නැවත පැමිණීමේ කොටස ඉවත් කෙරිණි. ප්රාණය සහිත ජීවියෙකු පෘථිවි කක්ෂය කරා ගෙන යාමට සමත් වන ප්රථම අභ්යවකාශ යානය තැනීමට විද්යාඥයින්ට ඉතිරිව තිබුනේ සති හතරක පමණ කාලයකි. මේ සදහා එම කාලය ප්රමාණවත් වුවත් නැවත පැමිණීමට හැකිවන ලෙස යානය සකස් කිරීමට කාලය ප්රමාණවත් නොවීය. "රොකට් තාක්ෂණයේ භාවිත කළ සියලුම සම්ප්රදායන් නොසලකා හරින්නට සිදු වුණා" මෙහෙයුමට සම්බන්ධ වූ විද්යාඥයෙක් වන, බොරිස් ශර්ටෝක් වරක් පවසා ඇත. "දෙවන චන්ද්රිකාව ඉතා ප්රාථමික නිර්මාණ සැලසුමක් අනුව සිදු කරන ලද්දක්, ඇත්තටම කිවහොත් නිර්මාණ සැලසුමක් නැති තරම්. "
ස්පූට්නික් 2, රෙදි සෝදන යන්ත්රයකට වඩා මදක් විශාල වුවකි. එය අභ්යන්තරයේ ලයිකාට පිටුපසට හැරීමට තරම්වත් ඉඩක් නොතිබුණු අතර ඇය එසේ කිරීමට උත්සාහ කිරීම වලක්වනු පිණිස එක් ස්ථානයකට කොටුකර බැද දමා තිබුණි. ඇයට නිදහස ලැබී තිබුනේ හිද ගැනීමට හා එකම ඉරියවුවකින් වැතිර සිටීමට පමණි.
මෙම තත්ත්වයන් වලට සුදානම් කරනු පිණිස ලයිකා ඇතුළු අනෙකුත් සුනඛයන් ක්රමිකව ඉතා කුඩා කූඩු වලට කොටුකර තැබීය. ඇයව ආවෘතභීතික තත්ත්වයන් යටතේ දින විස්සක් පමණ සිරකර තබනු ලැබීය. අනතුරුව ඇයව තවදුරටත් කුඩා ඉඩකඩ වලට කොටුකර තැබීය. මෙසේ කූඩු වලට සිරවී සිටිනවිට සුනඛයන් මලබද්ධයට ගොදුරු විය. විද්යාඥයින් විරේචන ඖෂධ ලබාදුන්විට පවා ඔවුහු මලපහ කිරීම ප්රතික්ෂේප කළෝය. මෙම කුඩා ඉඩකඩ සහිත තත්ත්වයන්ට සාර්ථකව අනුවර්තනය වියහැක්කේ සැලකිය යුතු කාලයක් එම ස්ථානයේම සිටීමෙන් ඔවුන් වෙනත් ස්ථානවල වාසය කල බවක් අමතක වී යාමෙන් පමණක් බව විද්යාඥයින්ට අවබෝධ විය.
ලයිකා නිදහස්(තාවකාලිකව)
අභ්යවකාශ ගතවීමට දිනකට පෙර, වෛද්ය වැලදීමීර් යාස්ඩොව්ස්කි ලයිකාව තම නිවස වෙත ගෙන ගියේය. ගෙවීගිය සති හතරේ දී අන් කවරෙකුටත් වඩා ඇය වෙත ලංව සිටියේ ඔහුය. මොස්කව් විදියකින් ලයිකාව සොයාගත් කණ්ඩායමේ නියමුවා වුයේද ඔහුය. ලයිකාගේ පුහුණු කරුවාද වූ ඔහු, අභ්යවකාශයට යැවීමට පුද්ගලිකවම ඇයව තෝරා ගත්තේය. වෛද්ය යාස්ඩොව්ස්කි ලයිකාව තම නිවස වෙත ගෙන ගියේ ඔහුගේ කුඩා දරුවන් සමග ඇයට සෙල්ලම් කිරීමට ඉඩ සැලැස්වීමටය. පෘථිවිය මත දිවි ගෙවන අවසාන දිනයේ සුළු මොහොතකට හෝ, දයාබර නිවැසියන් පිරිසක් සමග වෙසෙන හීලෑ සුනකයෙකුගේ සුන්දර ජීවිතය ඇයට අත්විදින්නට සැලැස්වීම ඔහුගේ අරමුණ විය. "මට ඇය වෙනුවෙන් යමක් කරන්නට ඕනෑ වුණා,ඇයට ජිවත්වීමට තිබුනේ ඉතා සුළු කාලයක් පමණයි" යනුවෙන් වෛද්ය යාස්ඩොව්ස්කි පවසා ඇත. පසුදා උදෑසන වෛද්ය යාස්ඩොව්ස්කි ඇයව ගමනාරම්භ කරන ස්ථානය වෙත ගෙන ගියේය. එහිදී වියාපෘති කණ්ඩායම ඔවුන්ගේ සමුගැනීම් ඇය වෙත පළකළේය.
"ඇයව කුටියට දමා අගුල් දැමීමෙන් පසුව අපි ඇයගේ නාසය සිපගෙන ඇයට සුබ ගමන් ප්රාර්ථනා කළා." ඔවුන් අතරින් කෙනෙක් පැවැසිය.
වෛද්ය යාස්ඩොව්ස්කි
ලයිකා.. ඇය තව සුළු මොහොතකින් රොකට්ටුවක නැගී නැවත කිසිදා යලි නොයෙන ලෙස අභ්යවකාශය බලා යනු ඇත...
ගමන පමා වෙයි..ලයිකා නොසන්සුන් වෙයි..
කෙසේ වෙතත් ලයිකාට එදින උඩුගුවනට යන්නට හැකිවුයේ නැත. එතැන් සිට දින තුනක කාලයක් පුරාවට පෘථිවිය මත වූ අභ්යවකාශ යානය තුලට වී කල්ගෙවන්නට ලයිකාට සිදුවිය. යානයේ වූ ක්රියා විරහිතවිමක් නිසා ගුවන්ගත කිරීම ප්රමාද වූ අතර අළුත්වැඩියා කටයුතු නිමා වනතෙක් හිම මිදෙන තරම්වූ අධි ශීත කාලගුණයන්ට මුහුණ දෙන්නට ඇයට සිදුවිය. විද්යාඥයින් ඔවුන්ගේ උපරිමයෙන් ඇයව රැකබලා ගැනීමට කටයුතු කළේය. වායු සකසනයකින් එන නලයක් ආධාරයෙන් ඇයව උණුසුම්ව තබන අතර වෛද්ය යාස්ඩොව්ස්කි ඇතුළු ඔහුගේ කණ්ඩායම නිරතුරුව ඇය ගැන සෙවිල්ලෙන් පසුවිය. අවසානයේ, එනම් 1957 නොවැම්බර් තුන් වැනිදා ලයිකා ගුවන් ගත විය.
යානය අතිමහත් වේගයකින් පෘථිවිය මතින් නික්මෙන විට ලයිකා භීතියට පත්විය. තමාට මේ සිදුවන්නේ කුමක් දැයි සිතාගත නොහැකි වූ ඇයගේ හෘද ස්පන්ධනය හා හුස්ම ගැනීමේ වේගය සාමාන්ය අවස්ථාවකදී මෙන් තුන්ගුණයක් පමණ විය. ගුරුත්ව බලපෑමෙන් මිදුණු පසු ඇය සන්සුන් වන්නට පටන් ගත්තාය. පෘථිවි ඉතිහාසයේ පළමු වතාවට ජීවයක් සහිත යමක් එහි වායුගෝලයට එපිටින් පාවෙමින් සිටි. පෘථිවිය, සද හා තරු වෙනත් මානයකින් තම දෙනෙතට ග්රහණය කර ගනිමින් සිටී. ඇයගේ හදවතේ රිද්මය මන්දගාමී වේ, ඇය සන්සුන් වෙමින් සිටී. නමුත් ඇයට නැවත කිසිදා පෘථිවිය මතදී ඇයගේ හදවත ගැහුනු වේගය දක්වා සන්සුන් වීමට නොහැකි වනු ඇත.
මෙහෙයුමෙන් වසර ගණනකට පසු සෝවියට් සංගමය නිවේදනය කලේ ලයිකා අභ්යවකාශයේ තම ප්රථම දිනයේදී සාර්ථකව දිවි ගෙවූ බවයි. අනතුරුව දින කිහිපයක් පුරාවට පෘථිවි කක්ෂය පුරා ගමන් කොට අවසානයේදී විෂ මුසු කරන ලද ආහාරය ගැනීමෙන් අනායාස මරණයකට ලක්වූ බවයි. ස්පුට්නික් 2 මෙහෙයුමට සම්බන්ධ වූ විද්යාඥයෙකු වන දිමිත්රී මලශේන්කොෆ් විසින් 2002 වර්ෂයේදී, ලයිකා මුහුණදුන් කුරිරු ඉරණම හෙළිදරව් කරන තුරු සත්ය ලෙසම සිදු වුයේ කුමක්ද යන්න ලෝකයෙන් වසන්ව පැවතින.
අපරික්ෂාකාරීව නිර්මාණය කරන ලද යානයේ උෂ්ණත්ව පාලක පද්ධතිය ව්යාකුල වන්නට විය. ලයිකා සිටි කුටිය ක්රමයෙන් උණුසුම් වී 40°Cද පසුකර යන්නට විය. ගුරුත්ව බලපෑමෙන් මිදී සන්සුන් ව සිටි ලයිකා නැවතත් නොසන්සුන් වන්නට වුවාය. පෘථිවිය මතදී නම් ඇය පිඩාවට පත්වූ අවස්තාවක සන්සුන් කර ගැනීමට ඇයගේ පුහුණු කරන්නන් සිටියේය. නමුත් දැන් එම විද්යාඥයින්ට සිදුවුයේ යානයෙන් ලැබෙන දත්ත දෙස බලා සිටින්නට පමණි. අවසානයේ ඔවුන් දුටුවේ ඇයගේ හෘද ස්පන්ධනය වේගයෙන් වැඩිවී සම්පුර්ණයෙන්ම නැවතුනු බවයි. කක්ෂ ගතවී පැය හතකට පසු එනම් පෘථිවිය වටා ගිය හතර වන පථයේදී අතිශය වේදනාකාරීව අධිතාපයට ලක්වී ලයිකා මිය ගියාය.
කක්ෂ ගතව වාර 2750ක් ගමන් කොට මාස පහකට පසු ලයිකාගේ දේහය රැගත් ස්පුට්නිකය නැවත පෘථිවිය වෙත කඩා හැලුනි. 1958 අප්රේල් මස 14 වන දින මධ්යම රාත්රියට සුළු මොහොතකට පසු ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ නැගෙනහිර වෙරල ආශිත ප්රදේශ වලින් හදුනා නොගත් පියාසර වස්තුවක් දර්ශනය වූ බවට තොරතුරු ලැබෙන්නට විය. යමෙක් පැවසුයේ එය නිල්පැහැති සුදු වස්තුවක් බවත් ඉතා වේගයෙන් අහස හරහා ගමන්කල බවත්ය. ඇතැම් වාර්තා අනුව එය ක්ෂණිකව රතු පැහැයට හැරී කුඩා කොටස් කිහිපයක් ගැලවී ගිය අතර විශාල වස්තුවට පිටුපසින් එම කොටස් ගමන් කල බවයි.
පියාසර වස්තුව අනෙකක් නොව ස්පුට්නික් 2 ය. ගැලවී ගිය කුඩා කොටස් පෘථිවි වායුගෝලයට ඇතුල්වීමේදී බිදීගිය කැප්සුලයේ කොටස්වේ. ලයිකා සහ කැප්සුලය අධි වේගයෙන් පෘථිවි කරා එන ගමනේදී විනාශවිය. ලයිකාගේ දේහය නැවත කිසිදා පෘථිවිය වෙත ලගා වුයේ නැත.
1998 දී සොවියෙට් ආධිපත්යය බිදවැටීමෙන් පසු ඔලෙග් ගැසෙන්කො, ලයිකා අභ්යාවකාශයට යැවීමට වගකිවයුතු වූ එක් විද්යාඥයෙකු ඇය මරණයට පත්වීමට ඉඩදිම පිලිබද තම ශොකය ප්රකාශ කලේය.
"සතුන් සමග වැඩ කිරීම අප සැමට දුක්වීමට එක් මුලාශ්රයකි. කථාකිරීමට බැරි කුඩා බිළිදුන්ට මෙන් අප ඔවුන්ට සලකන්නේය. කාලය ගත්වීමත් සමග ඒ පිලිබද මා තවත් දුක්වන්නෙය. අප විසින් එය නොකල යුතුව තිබුනේය... මෙම සුනඛයාගේ මරණය සාධාරණීය කිරීමට තරම් මෙම මෙහෙයුම මගින් අප යමක් ඉගනගත්තේ නැත."
රුසියාවේ ස්ටාර් නගරයෙහි පිහිටි රුසියානු අභ්යාවකශ පුහුණු පහසුකම් මධ්යස්ථානයේ පිහිටි පිලිමයකින් සහ පලකයකින් ලයිකා අනුස්මරණය කරන ලදි.
ඇයගේ අභාවකාශ ගමන විද්යාත්මක වුවක්ට වඩා සංකේතාත්මකව වැදගත් වන්නකි. නිවැරදි තත්ත්වයන් යටතේ අභ්යවකාශයේ ජීවයක් නොනැසී පවත්වා ගැනීමට හැකිබව මෙමගින් සපථ විය.
කෙසේනමුත් ලයිකා, අභාවකාශ චාරිකා පිළිබද ලෝකයේ පරිකල්පනය ප්රාණවත් කළේය. අනාගත අභාවකාශ චාරිකා සදහා අඩිතාලම දැමුයේ ඇයයි. ඇයගේ ගමනින් වසර හතරකටත් අඩු කාලයකදී යුරි ගගාරින් අභාවකාශයට ගිය ප්රථම මිනිසා බවට පත්විය.
ලයිකා නම් වූ ඇය...
පෘථිවි කක්ෂය වෙත ගිය ලයිකාගේ ගමන, මානව ඉතිහාසයේ සුවිශේෂී වූ සන්ධිස්ථානයකි. එය මිනිසාට ලගාකර ගතහැකි වූ විශිෂ්ඨ ජයග්රහණ කිහිපයකට ජවය සැපයු උද්වේගකාරී මොහොතක් විය. කෙසේ නමුත් උපතින් බැල්ලක වූ ලයිකාට, තමාගේ මෙම මෙහෙයුම කුමක් අරභයා සිදුකරන්නක් දැයි යන්න ගැන සුළු හෝ දැනීමක් නොතිබිණ. ඇයට නම් එම ගෙවුණු සති කිහිපය බිය උපදවන ඉතා ඛේදජනක වදවිභාගයක්ම විය.
ඇය අයාලේ යන්නියක වී සිටියාය..
අභ්යවකාශ මෙහෙයුමට පෙර ලයිකාට නිවසක් තිබුණේ නැත. ඇය මොස්කව් විදී පුරා අයාලේ ඇවිදින කලවම් බැල්ලක වී සිටියාය. ඇමරිකානුවන් වදුරන් අභ්යවකාශට යැවීමට ප්රිය කරද්දී සෝවියට් සංගමය බලාපොරොත්තු වුයේ ලයිකා වැනි අයාලේ යන්නන් තම මෙහෙයුම් වලට සම්බන්ධ කර ගැනීමටයි. ඔවුන්ගේ විශ්වාසය වුයේ බල්ලන් ඉතා පහසුවෙන් පුරුදු පුහුණු කල හැකි බවයි. විදි වලින් මෙවැනි බල්ලන් අල්ලා ගැනීමට විශේෂ කණ්ඩායමක්ද ඔවුන් සතු විය. එදිනෙදා ජීවිතයේදී මුහුණදෙන නොයෙකුත් කර්කශ තත්වයන් විද දරාගෙන තම ජීවිතය ගෙන යන මෙම සතුන්, අභ්යවකාශයෙදී ඇතිවන කටුක තත්ත්වයන්ද ජයගනු ඇතැයි ඔවුන් සිතන්නට ඇත.
රොකට්ටුවක ගමන්කළ පළමු වැන්නිය නම් ලයිකා නොවුනාය. ඇයට පෙර ඇල්බිනා නැමැත්තිය රොකට්ටුවක ආධාරයෙන් කි.මි 85ක් පමණ ඉහල අහසට ගොස් නැවත ප්රවේසම් සහිතව පෘථිවියට පැමිණියාය. ලයිකාට අමතරව ස්පූට්නික් 2 සදහා යෝජනාවූ තැනැත්තියන් අතර ඇල්බිනා සහ මුෂ්කා ද සිටියාය. ලයිකා වැනිම අයාලේ යන්නියක වුවත් මුෂ්කාට නම් අභ්යවකාශ වැඩසටහනෙහි වූ කර්කශ ස්වභාවය ඔරොත්තු නොදෙන්නක් විය. පුහුණු කාලය අතරතුර මුෂ්කා කොතරම් බියට පත්වීද යත් ඇය ආහාර ගැනීම පවා ප්රතික්ෂේප කළාය.
මුෂ්කා සහ ඇල්බිනා
ඇය මිය යා හැකිබව ඔවුන් දැන සිටියේය..
ඇල්බිනා මෙන් නොව, ලයිකා යන්නට සුදානම් වූයේ ආපසු නොයෙන ගමනකටය. ඇය ගමන්ගන්නා යානය ප්රවේසම් සහගතව නැවත පැමිණිමකට සාදන ලද්දක් නොවිය. නැවත පෘථිවිය කරා එන ගමනේදී ඇයට නොනැසී සිටින්නට නොහැකි වන බව ඔවුන් දැන සිටියේය. ඇය දින කිහිපයක් පෘථිවි කක්ෂයේ ගත කරනු ඇත. අනතුරුව විෂ මුසු කරන ලද ආහාරයක් ගැනීමෙන් පසු අනායාස මරණයකට ලක්වනු ඇත.
ලයිකාගේ මෙම මරණයට කැපවූ මෙහෙයුමට එරෙහිව සෝවියට් සංගමය වෙත ලෝකයේ අනෙකුත් රටවලින් චෝදනා එල්ල වෙන්නට විය. විශේෂයෙන්ම බ්රිතාන්යයන් මෙම මෙහෙයුම නැවත්වීම සදහා ව්යාපාරයන් ගෙන යන්නට විය. Daily Mirror පුවත්පත “The Dog Will Die, We Can’t Save It” යන සිරස්තලයෙන් යුත් ලිපියක් ද පළකළේය. සත්ත්ව හිංසනය වැලැක්වීම සදහා වූ රාජකීය සංගමය ද මහජනයාගෙන් ඉල්ලා සිටියේ සෝවියට් තානාපති කාර්යාලය වෙත දුරකථන ඇමතුම් ලබාදී මේ පිලිබදව පැමිණිලි කරන ලෙසයි. තවත් පිරිසක් සෑම දිනකම උදෑසන 11ට නිහඩ විරෝධතාවයන් පැවැත්වීය.
කෙසේ නමුත් මෙම කලබල කිරීම් පිලිබදව තේරුම් ගත නොහැකිවූ සෝවියට් සංගමය නිවේදනයක් නිකුත් කරමින් කියා සිටියේ "රුසියානුවන් සුනකයන්ට ඇලුම් කරනවා, මෙය කුරිරු කම සදහා සිදුකරන්නක් නොවේ. මුළු මහත් මානව සංහතියේම අභිවූර්ධිය සදහා සිදු වන්නකි" යන්නයි.
ලයිකාව මෙම ගමන සදහා තෝරා ගැනීමට හේතු වන්නට ඇත්තේත් මෙම මෙහෙයුමෙහි වූ කර්කශ භාවය නිසාමය. සමහරෙක් පවසන්නේ ඇල්බිනා පළමු තේරීම වූ බවයි. ඇල්බිනා මේ වනවිටත් තමාට නියමිත වූ මෙහෙයුමක් සාර්ථකව නිමා කල නිසා ඇයට ගරු කිරීමක් ලෙස ලයිකා තෝරා ගන්නා ලදී. එනම් ලයිකා මරණය කරා යද්දී ඇල්බිනාට තවදුරටත් ජිවත් වීමට ඉඩ සැලසේ.
කඩිමුඩියේ තැනුණු යානය සහ ලයිකාගේ පුහුණුව..
ලයිකාගේ මරණය වලක්වා ගත හැකිව තිබිණ. යානයේ මුල් සැලැස්ම සකස්කර තිබුනේ ලයිකාට සුරක්ෂිතව නැවත පෘථිවිය බලා පැමිණීමට හැකිවන ලෙසය. ලයිකාට කිසිම අනතුරකින් තොරව සුරක්ෂිතව නැවත පැමිණීමට හැකි සියලු පහසුකම් යානයේ අන්තර්ගත කරන බවට රුසියානුවන් බොහෝ ආඩම්බරයෙන් සදහන් කරන්නට යෙදුණි. නමුත් කෘශෝෆ් බලපෑම් මත සියල්ල වෙනස්වන්නට විය. එවකට සිටි සෝවියට් පාලක නිකිටා කෘශෝෆ්ට නම් ලයිකාගේ මෙම අභ්යවකාශ ගමන සෝවියට් බල පරාක්රමය විදහා දක්වන වියාපෘති අතරින් එකක් පමණක්ම විය. ඔහුගේ අදහස වුයේ හතලිස්වන බොල්ෂෙවික් විප්ලවය සැමරුමට පෙර මෙම වියාපෘතියෙහි වැඩ නිමවිය යුතුය යන්නයි. එමනිසා මෙම වියාපෘතියෙහි වැඩ කඩිනම් කරන ලෙස විද්යාඥයන්ට කෘශෝෆ් ගෙන් අණ ලැබිණ.
මුල් සැලැස්මෙහි සදහන් නැවත පැමිණීමේ කොටස ඉවත් කෙරිණි. ප්රාණය සහිත ජීවියෙකු පෘථිවි කක්ෂය කරා ගෙන යාමට සමත් වන ප්රථම අභ්යවකාශ යානය තැනීමට විද්යාඥයින්ට ඉතිරිව තිබුනේ සති හතරක පමණ කාලයකි. මේ සදහා එම කාලය ප්රමාණවත් වුවත් නැවත පැමිණීමට හැකිවන ලෙස යානය සකස් කිරීමට කාලය ප්රමාණවත් නොවීය. "රොකට් තාක්ෂණයේ භාවිත කළ සියලුම සම්ප්රදායන් නොසලකා හරින්නට සිදු වුණා" මෙහෙයුමට සම්බන්ධ වූ විද්යාඥයෙක් වන, බොරිස් ශර්ටෝක් වරක් පවසා ඇත. "දෙවන චන්ද්රිකාව ඉතා ප්රාථමික නිර්මාණ සැලසුමක් අනුව සිදු කරන ලද්දක්, ඇත්තටම කිවහොත් නිර්මාණ සැලසුමක් නැති තරම්. "
ස්පූට්නික් 2, රෙදි සෝදන යන්ත්රයකට වඩා මදක් විශාල වුවකි. එය අභ්යන්තරයේ ලයිකාට පිටුපසට හැරීමට තරම්වත් ඉඩක් නොතිබුණු අතර ඇය එසේ කිරීමට උත්සාහ කිරීම වලක්වනු පිණිස එක් ස්ථානයකට කොටුකර බැද දමා තිබුණි. ඇයට නිදහස ලැබී තිබුනේ හිද ගැනීමට හා එකම ඉරියවුවකින් වැතිර සිටීමට පමණි.
මෙම තත්ත්වයන් වලට සුදානම් කරනු පිණිස ලයිකා ඇතුළු අනෙකුත් සුනඛයන් ක්රමිකව ඉතා කුඩා කූඩු වලට කොටුකර තැබීය. ඇයව ආවෘතභීතික තත්ත්වයන් යටතේ දින විස්සක් පමණ සිරකර තබනු ලැබීය. අනතුරුව ඇයව තවදුරටත් කුඩා ඉඩකඩ වලට කොටුකර තැබීය. මෙසේ කූඩු වලට සිරවී සිටිනවිට සුනඛයන් මලබද්ධයට ගොදුරු විය. විද්යාඥයින් විරේචන ඖෂධ ලබාදුන්විට පවා ඔවුහු මලපහ කිරීම ප්රතික්ෂේප කළෝය. මෙම කුඩා ඉඩකඩ සහිත තත්ත්වයන්ට සාර්ථකව අනුවර්තනය වියහැක්කේ සැලකිය යුතු කාලයක් එම ස්ථානයේම සිටීමෙන් ඔවුන් වෙනත් ස්ථානවල වාසය කල බවක් අමතක වී යාමෙන් පමණක් බව විද්යාඥයින්ට අවබෝධ විය.
ලයිකා නිදහස්(තාවකාලිකව)
අභ්යවකාශ ගතවීමට දිනකට පෙර, වෛද්ය වැලදීමීර් යාස්ඩොව්ස්කි ලයිකාව තම නිවස වෙත ගෙන ගියේය. ගෙවීගිය සති හතරේ දී අන් කවරෙකුටත් වඩා ඇය වෙත ලංව සිටියේ ඔහුය. මොස්කව් විදියකින් ලයිකාව සොයාගත් කණ්ඩායමේ නියමුවා වුයේද ඔහුය. ලයිකාගේ පුහුණු කරුවාද වූ ඔහු, අභ්යවකාශයට යැවීමට පුද්ගලිකවම ඇයව තෝරා ගත්තේය. වෛද්ය යාස්ඩොව්ස්කි ලයිකාව තම නිවස වෙත ගෙන ගියේ ඔහුගේ කුඩා දරුවන් සමග ඇයට සෙල්ලම් කිරීමට ඉඩ සැලැස්වීමටය. පෘථිවිය මත දිවි ගෙවන අවසාන දිනයේ සුළු මොහොතකට හෝ, දයාබර නිවැසියන් පිරිසක් සමග වෙසෙන හීලෑ සුනකයෙකුගේ සුන්දර ජීවිතය ඇයට අත්විදින්නට සැලැස්වීම ඔහුගේ අරමුණ විය. "මට ඇය වෙනුවෙන් යමක් කරන්නට ඕනෑ වුණා,ඇයට ජිවත්වීමට තිබුනේ ඉතා සුළු කාලයක් පමණයි" යනුවෙන් වෛද්ය යාස්ඩොව්ස්කි පවසා ඇත. පසුදා උදෑසන වෛද්ය යාස්ඩොව්ස්කි ඇයව ගමනාරම්භ කරන ස්ථානය වෙත ගෙන ගියේය. එහිදී වියාපෘති කණ්ඩායම ඔවුන්ගේ සමුගැනීම් ඇය වෙත පළකළේය.
"ඇයව කුටියට දමා අගුල් දැමීමෙන් පසුව අපි ඇයගේ නාසය සිපගෙන ඇයට සුබ ගමන් ප්රාර්ථනා කළා." ඔවුන් අතරින් කෙනෙක් පැවැසිය.
වෛද්ය යාස්ඩොව්ස්කි
ලයිකා.. ඇය තව සුළු මොහොතකින් රොකට්ටුවක නැගී නැවත කිසිදා යලි නොයෙන ලෙස අභ්යවකාශය බලා යනු ඇත...
ගමන පමා වෙයි..ලයිකා නොසන්සුන් වෙයි..
කෙසේ වෙතත් ලයිකාට එදින උඩුගුවනට යන්නට හැකිවුයේ නැත. එතැන් සිට දින තුනක කාලයක් පුරාවට පෘථිවිය මත වූ අභ්යවකාශ යානය තුලට වී කල්ගෙවන්නට ලයිකාට සිදුවිය. යානයේ වූ ක්රියා විරහිතවිමක් නිසා ගුවන්ගත කිරීම ප්රමාද වූ අතර අළුත්වැඩියා කටයුතු නිමා වනතෙක් හිම මිදෙන තරම්වූ අධි ශීත කාලගුණයන්ට මුහුණ දෙන්නට ඇයට සිදුවිය. විද්යාඥයින් ඔවුන්ගේ උපරිමයෙන් ඇයව රැකබලා ගැනීමට කටයුතු කළේය. වායු සකසනයකින් එන නලයක් ආධාරයෙන් ඇයව උණුසුම්ව තබන අතර වෛද්ය යාස්ඩොව්ස්කි ඇතුළු ඔහුගේ කණ්ඩායම නිරතුරුව ඇය ගැන සෙවිල්ලෙන් පසුවිය. අවසානයේ, එනම් 1957 නොවැම්බර් තුන් වැනිදා ලයිකා ගුවන් ගත විය.
යානය අතිමහත් වේගයකින් පෘථිවිය මතින් නික්මෙන විට ලයිකා භීතියට පත්විය. තමාට මේ සිදුවන්නේ කුමක් දැයි සිතාගත නොහැකි වූ ඇයගේ හෘද ස්පන්ධනය හා හුස්ම ගැනීමේ වේගය සාමාන්ය අවස්ථාවකදී මෙන් තුන්ගුණයක් පමණ විය. ගුරුත්ව බලපෑමෙන් මිදුණු පසු ඇය සන්සුන් වන්නට පටන් ගත්තාය. පෘථිවි ඉතිහාසයේ පළමු වතාවට ජීවයක් සහිත යමක් එහි වායුගෝලයට එපිටින් පාවෙමින් සිටි. පෘථිවිය, සද හා තරු වෙනත් මානයකින් තම දෙනෙතට ග්රහණය කර ගනිමින් සිටී. ඇයගේ හදවතේ රිද්මය මන්දගාමී වේ, ඇය සන්සුන් වෙමින් සිටී. නමුත් ඇයට නැවත කිසිදා පෘථිවිය මතදී ඇයගේ හදවත ගැහුනු වේගය දක්වා සන්සුන් වීමට නොහැකි වනු ඇත.
මෙහෙයුමෙන් වසර ගණනකට පසු සෝවියට් සංගමය නිවේදනය කලේ ලයිකා අභ්යවකාශයේ තම ප්රථම දිනයේදී සාර්ථකව දිවි ගෙවූ බවයි. අනතුරුව දින කිහිපයක් පුරාවට පෘථිවි කක්ෂය පුරා ගමන් කොට අවසානයේදී විෂ මුසු කරන ලද ආහාරය ගැනීමෙන් අනායාස මරණයකට ලක්වූ බවයි. ස්පුට්නික් 2 මෙහෙයුමට සම්බන්ධ වූ විද්යාඥයෙකු වන දිමිත්රී මලශේන්කොෆ් විසින් 2002 වර්ෂයේදී, ලයිකා මුහුණදුන් කුරිරු ඉරණම හෙළිදරව් කරන තුරු සත්ය ලෙසම සිදු වුයේ කුමක්ද යන්න ලෝකයෙන් වසන්ව පැවතින.
අපරික්ෂාකාරීව නිර්මාණය කරන ලද යානයේ උෂ්ණත්ව පාලක පද්ධතිය ව්යාකුල වන්නට විය. ලයිකා සිටි කුටිය ක්රමයෙන් උණුසුම් වී 40°Cද පසුකර යන්නට විය. ගුරුත්ව බලපෑමෙන් මිදී සන්සුන් ව සිටි ලයිකා නැවතත් නොසන්සුන් වන්නට වුවාය. පෘථිවිය මතදී නම් ඇය පිඩාවට පත්වූ අවස්තාවක සන්සුන් කර ගැනීමට ඇයගේ පුහුණු කරන්නන් සිටියේය. නමුත් දැන් එම විද්යාඥයින්ට සිදුවුයේ යානයෙන් ලැබෙන දත්ත දෙස බලා සිටින්නට පමණි. අවසානයේ ඔවුන් දුටුවේ ඇයගේ හෘද ස්පන්ධනය වේගයෙන් වැඩිවී සම්පුර්ණයෙන්ම නැවතුනු බවයි. කක්ෂ ගතවී පැය හතකට පසු එනම් පෘථිවිය වටා ගිය හතර වන පථයේදී අතිශය වේදනාකාරීව අධිතාපයට ලක්වී ලයිකා මිය ගියාය.
කක්ෂ ගතව වාර 2750ක් ගමන් කොට මාස පහකට පසු ලයිකාගේ දේහය රැගත් ස්පුට්නිකය නැවත පෘථිවිය වෙත කඩා හැලුනි. 1958 අප්රේල් මස 14 වන දින මධ්යම රාත්රියට සුළු මොහොතකට පසු ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ නැගෙනහිර වෙරල ආශිත ප්රදේශ වලින් හදුනා නොගත් පියාසර වස්තුවක් දර්ශනය වූ බවට තොරතුරු ලැබෙන්නට විය. යමෙක් පැවසුයේ එය නිල්පැහැති සුදු වස්තුවක් බවත් ඉතා වේගයෙන් අහස හරහා ගමන්කල බවත්ය. ඇතැම් වාර්තා අනුව එය ක්ෂණිකව රතු පැහැයට හැරී කුඩා කොටස් කිහිපයක් ගැලවී ගිය අතර විශාල වස්තුවට පිටුපසින් එම කොටස් ගමන් කල බවයි.
පියාසර වස්තුව අනෙකක් නොව ස්පුට්නික් 2 ය. ගැලවී ගිය කුඩා කොටස් පෘථිවි වායුගෝලයට ඇතුල්වීමේදී බිදීගිය කැප්සුලයේ කොටස්වේ. ලයිකා සහ කැප්සුලය අධි වේගයෙන් පෘථිවි කරා එන ගමනේදී විනාශවිය. ලයිකාගේ දේහය නැවත කිසිදා පෘථිවිය වෙත ලගා වුයේ නැත.
1998 දී සොවියෙට් ආධිපත්යය බිදවැටීමෙන් පසු ඔලෙග් ගැසෙන්කො, ලයිකා අභ්යාවකාශයට යැවීමට වගකිවයුතු වූ එක් විද්යාඥයෙකු ඇය මරණයට පත්වීමට ඉඩදිම පිලිබද තම ශොකය ප්රකාශ කලේය.
"සතුන් සමග වැඩ කිරීම අප සැමට දුක්වීමට එක් මුලාශ්රයකි. කථාකිරීමට බැරි කුඩා බිළිදුන්ට මෙන් අප ඔවුන්ට සලකන්නේය. කාලය ගත්වීමත් සමග ඒ පිලිබද මා තවත් දුක්වන්නෙය. අප විසින් එය නොකල යුතුව තිබුනේය... මෙම සුනඛයාගේ මරණය සාධාරණීය කිරීමට තරම් මෙම මෙහෙයුම මගින් අප යමක් ඉගනගත්තේ නැත."
රුසියාවේ ස්ටාර් නගරයෙහි පිහිටි රුසියානු අභ්යාවකශ පුහුණු පහසුකම් මධ්යස්ථානයේ පිහිටි පිලිමයකින් සහ පලකයකින් ලයිකා අනුස්මරණය කරන ලදි.
ඇයගේ අභාවකාශ ගමන විද්යාත්මක වුවක්ට වඩා සංකේතාත්මකව වැදගත් වන්නකි. නිවැරදි තත්ත්වයන් යටතේ අභ්යවකාශයේ ජීවයක් නොනැසී පවත්වා ගැනීමට හැකිබව මෙමගින් සපථ විය.
කෙසේනමුත් ලයිකා, අභාවකාශ චාරිකා පිළිබද ලෝකයේ පරිකල්පනය ප්රාණවත් කළේය. අනාගත අභාවකාශ චාරිකා සදහා අඩිතාලම දැමුයේ ඇයයි. ඇයගේ ගමනින් වසර හතරකටත් අඩු කාලයකදී යුරි ගගාරින් අභාවකාශයට ගිය ප්රථම මිනිසා බවට පත්විය.
