ශ්‍රී ලාංකික ව්‍යාපාරිකයන් බිලිගන්නා "ඩොමේන් උගුල"

[Mr.Wikirana]

වර්තමානයේ ඕනෑම ව්‍යාපාරයක හදවත බඳු වන්නේ එහි වෙබ් අඩවිය සහ නිල විද්‍යුත් තැපැල් (Official Email) සේවාවයි. නමුත් ඔබේ ව්‍යාපාරයේ මෙම වටිනාම ඩිජිටල් වත්කම වන 'ඩොමේන් නාමය' (Domain Name) අහිමි වීමෙන් ඔබේ මුළු ව්‍යාපාරයම මොහොතකින් විනාශ වී යා හැකි බව ඔබ දන්නවාද?

ශ්‍රී ලංකාවේ වෙබ් අඩවි නිර්මාණය සහ ඩොමේන් අලෙවිය සම්බන්ධයෙන් පවතින නියාමනයකින් තොර පසුබිම නිසා මේ වන විට බොහෝ ව්‍යාපාරිකයන් අන්ත අසරණ තත්වයට පත්වෙමින් සිටී.

ශ්‍රී ලංකාවේ ඩොමේන් වෙළඳපොලේ අඳුරු පැත්ත​

කනගාටුවට කරුණ නම්, ශ්‍රී ලංකාව තුළ ඩොමේන් අලෙවි කරන ආයතනවලින් අති බහුතරයක් (පාහේ 100% ක්ම) ජාත්‍යන්තර ඩොමේන් නියාමන ආයතනය වන ICANN (Internet Corporation for Assigned Names and Numbers) හි සෘජු බලයලත් (Accredited) නියෝජිතයන් නොවීමයි. මොවුන් හුදෙක් විදෙස් සමාගම්වලින් ඩොමේන් මිලදී ගෙන නැවත විකුණන අතරමැදියන් (Resellers) පමණි.

මීටත් වඩා බරපතල ගැටළුව වන්නේ, මෙලෙස අන්තර්ජාලය හරහා පෙනී සිටින බොහෝ "සමාගම්" වලට භෞතික කාර්යාලයක් (Physical Office) හෝ ස්ථාවර ලිපිනයක් නොමැති වීමයි. ඔවුන් ක්‍රියාත්මක වන්නේ "Online Only" සංකල්පය මත නිවසක කාමරයක සිට හෝ ලැප්ටොප් පරිගණකයක් පමණක් භාවිතා කරමිනි.

සැබෑ සිදුවීමක්: ව්‍යාපාරිකයන්ට විනාශය උරුම කළ ඛේදවාචකය​

මෑතකදී ශ්‍රී ලංකාවේ සිදුවූ එක්තරා සිදුවීමක් මෙම අවදානම මැනවින් පසක් කරයි. එක්තරා ඩොමේන් අලෙවි කරන පුද්ගලයෙකු (Reseller) වසර ගණනාවක් තිස්සේ පාරිභෝගිකයන්ට ඩොමේන් අලෙවි කර තිබුණි. නමුත් ඔහු එම ඩොමේන් ලියාපදිංචි කර තිබුණේ පාරිභෝගිකයාගේ නමින් නොව ඔහුගේ පුද්ගලික නමින් සහ ඔහුගේ ඊමේල් ලිපිනය යොදා ගනිමිනි.

එක්වරම ඔහු තම ඔන්ලයින් ව්‍යාපාරය වසා දමා රහසිගතව විදේශගත විය. ප්‍රතිඵලය අතිශය භයානක විය:

1. අලුත් කරගැනීමේ හැකියාව අහිමි වීම: ඩොමේන් කල් ඉකුත් වීමට (Expire) පටන් ගත් විට, ඒවා නැවත මුදල් ගෙවා අලුත් කරගැනීමට පාරිභෝගිකයන්ට ක්‍රමයක් නොවීය. මන්ද ඩොමේන් එකේ නීතිමය පාලනය (Control Panel access) තිබුණේ පලාගිය පුද්ගලයා සතුව බැවිනි.
   
   
   
2. වෙන්දේසියට වැටීම: Expire වූ වටිනා ඩොමේන් නාමයන් ජාත්‍යන්තර වෙළඳපොලේ ස්වයංක්‍රීයව වෙන්දේසියට (Auction) වැටුණි. එහිදී වෙනත් පාර්ශවයන් එම ඩොමේන් අධික මුදලට මිලදී ගත් අතර, මුල් හිමිකරුවන්ට තම ව්‍යාපාරික නාමය සදහටම අහිමි විය.
   
   
   
3. ව්‍යාපාර බිඳ වැටීම: මෙම පාරිභෝගිකයන් අතර විශාල සමාගම් ද විය. ඩොමේන් එක අහිමි වීමත් සමඟ ඔවුන්ගේ නිල ඊමේල් (Corporate Emails) අක්‍රිය විය. පාරිභෝගිකයන් එවූ ඇණවුම් සහ පණිවිඩ අතරමග නැවතුණි. විදෙස් ගැනුම්කරුවන් සමඟ තිබූ සබඳතා බිඳ වැටුණි.
   
   
   
4. SEO විනාශය: වසර ගණනාවක් ගොඩනගා ගත් Google සෙවුම් ප්‍රතිඵල (SEO Ranking) එක රැයකින් නැති වී ගියේය. මිලියන ගණනක ආදායමක් මෙම සමාගම්වලට අහිමි විය.

මෙම උගුලෙන් බේරෙන්නේ කෙසේද?​

ව්‍යාපාරිකයෙකු ලෙස ඔබ ඩොමේන් එකක් මිලදී ගැනීමේදී පහත කරුණු ගැන අනිවාර්යයෙන්ම සැලකිලිමත් වන්න:

• සැබෑ අයිතිය තහවුරු කරගන්න: ඔබ මුදල් ගෙවූ පමණින් ඩොමේන් එක ඔබේ නොවේ. Whois.com වැනි වෙබ් අඩවියකට ගොස් ඔබේ ඩොමේන් එකේ "Registrant Email" ලෙස ඇත්තේ ඔබේ ඊමේල් ලිපිනය දැයි පරීක්ෂා කරන්න. එය විකුණූ පුද්ගලයාගේ නමට තිබේ නම්, ඔබ සිටින්නේ අනතුරකය.
  
  
  
• ICANN පිළිගැනීම: හැකිතාක් ICANN බලයලත් (Accredited), ජාත්‍යන්තරව පිළිගත් ආයතනයකින් කෙලින්ම ඩොමේන් මිලදී ගැනීමට උත්සාහ කරන්න. (උදා: Namecheap, Cloudflare, GoDaddy, Porkbun වැනි).
  
  
  
• භෞතික පැවැත්ම: දේශීය ආයතනයකින් මිලදී ගන්නේ නම්, ඔවුන්ට භෞතික කාර්යාලයක්, ස්ථාවර දුරකථන අංකයක් සහ වසර ගණනාවක කීර්තිනාමයක් තිබේදැයි සොයා බලන්න. හුදෙක් ෆේස්බුක් පිටුවක් පමණක් පවත්වාගෙන යන පුද්ගලයන් විශ්වාස කිරීමෙන් වළකින්න.
  
  
  
• පාලනය ඔබ සතු කරගන්න: ඩොමේන් එකේ පූර්ණ පාලනය (Control Panel Login) ඔබට ලබා දීමට අකමැති වන කිසිදු අයෙකු සමඟ ගනුදෙනු නොකරන්න.

ඩොමේන් එකක් යනු හුදෙක් නමක් නොව, ඔබේ ව්‍යාපාරයේ අනාගතයයි. සොච්චම් මුදලක් ඉතිරි කරගැනීමට ගොස්, නාඳුනන අතරමැදියන් අතට ඔබේ ව්‍යාපාරයේ පාලනය ලබා නොදෙන්න.

නැවතත් දෙන්න පුළුවන් හොඳම අවවාදය තමයි ඩොමේන් ලියාපදිංචි කරනකොට එම ආයතනය ICAAN සමග ලියාපදිංචි සමාගමක් දැයි සොයා බලන්න. ICAAN ලියාපදිංචි නම් ගැටළුවක් නැත. එම සමාගම බිඳ වැටුනත් ඒ සඳහා ICANN මැදිහත් වෙයි. නිතරම ඩොමේන් ගන්නකොට Namecheap, Spaceship, GoDaddy, Porkbun LCN වැනි). සමාගම්වලින් පමණක් මිලට ගන්න. මේ සඳහා ඔබට වසරක් සඳහා වැයවන්නේ ඩොලර් 10 - 20 අතර මුදලකි.

Namecheap, Spaceship, GoDaddy, Porkbun LCN වැනි දැවැන්ත සමාගම් යනු ICANN (Internet Corporation for Assigned Names and Numbers) හි නිල වශයෙන් ලියාපදිංචි වූ බලයලත් රෙජිස්ට්‍රාර් (Accredited Registrar) ආයතන වේ.

ඔවුන්ගේ ICANN ලියාපදිංචි අංක (IANA ID) ICANN වෙබ් අඩවියෙන් සොයා ගත හැකිය.

මෙයින් තහවුරු වන කරුණු කිහිපයක් තිබේ:

1. ආරක්ෂාව: මෙම සමාගම් වසා දැමුවහොත්, ICANN මැදිහත් වී ඔබේ .com, .net වැනි ජාත්‍යන්තර ඩොමේන් ආරක්ෂා කර දෙනු ඇත.
   
   
   
2. සෘජු ගනුදෙනුව: ඔවුන් හුදෙක් වෙනත් අයෙකුගෙන් ගෙන විකුණන අතරමැදියෙකු (Reseller කෙනෙක්) නොව, කෙලින්ම Registry සමඟ ගනුදෙනු කරන ප්‍රධාන සමාගමකි.
   
   
   
3. ජාත්‍යන්තර නීති: ඔවුන් ICANN හි නීති රීතිවලට (RAA - Registrar Accreditation Agreement) යටත්ව කටයුතු කිරීමට බැඳී සිටී.

මේ ආකාරයට බංකොලොත් වූ ICANN හි ලියාපදිංචි ඩොමේන් සමාගම් ඉතිහාසයේ තිබුනේද ?

ඔව්, අනිවාර්යයෙන්ම. ඩොමේන් රෙජිස්ට්‍රාර් සමාගම් කඩා වැටුණු හෝ බංකොලොත් වූ ප්‍රධාන අවස්ථා කිහිපයක්ම ඉතිහාසයේ වාර්තා වී ඇත. නමුත් වැදගත්ම කරුණ නම්, ඒ සෑම අවස්ථාවකදීම ICANN මැදිහත් වී පාරිභෝගිකයන්ගේ ඩොමේන් ආරක්ෂා කර දීමයි.

මෙහිදී ලෝකයේ අවධානය දිනාගත් ප්‍රධාන සිදුවීම් කිහිපයක් පහත දැක්වේ:

1. RegisterFly (2007) - ඩොමේන් ඉතිහාසයේ විශාලම පාඩම​

මෙය අන්තර්ජාල ඉතිහාසයේ සිදුවූ දරුණුතම කඩාවැටීමයි.

• සිදුවීම: ඇමරිකානු සමාගමක් වූ RegisterFly හි අයිතිකරුවන් පාරිභෝගිකයන්ගේ මුදල් අවභාවිතා කළ අතර, අලුත් කිරීමේ ගාස්තු (Renewal fees) ලබාගෙන Registry එකට ගෙවීම පැහැර හැරියේය. පාරිභෝගිකයන්ට ඔවුන්ගේ ඩොමේන් පාලනය කරගත නොහැකි විය.
  
  
• විසඳුම: ICANN ආයතනය වහාම මැදිහත් වී RegisterFly හි බලපත්‍රය අවලංගු කළේය. අනතුරුව ටෙන්ඩර් පටිපාටියක් හරහා GoDaddy සමාගම තෝරාගෙන, RegisterFly සතුව තිබූ ලක්ෂ ගණනක් වූ ඩොමේන් සියල්ල GoDaddy වෙත මාරු (Bulk Transfer) කර දෙන ලදී.

2. Net 4 India (2020 - 2021) - ආසියාවේ සිදුවූ විශාලතම කඩාවැටීම​

මෙය මෑත කාලයේ අපගේ අසල්වැසි ඉන්දියාවේ සිදුවූ සිදුවීමකි.

• සිදුවීම: ඉන්දියාවේ ප්‍රමුඛතම රෙජිස්ට්‍රාර්වරයෙකු වූ Net 4 India සමාගම බංකොලොත්භාවයට පත් විය. ගනුදෙනුකරුවන්ට තම ඩොමේන් අලුත් කරගැනීමට හෝ Auth Code ලබා ගැනීමට නොහැකි විය. ලක්ෂයකට අධික වෙබ් අඩවි අවදානමක වැටුණි.
  
  
  
• විසඳුම: ICANN විසින් 2021 දී ඔවුන්ගේ බලපත්‍රය අවලංගු කරන ලදී. පසුව "De-Accredited Registrar Transition Procedure (DARTP)" නම් ක්‍රියාවලිය යටතේ, එම ඩොමේන් සියල්ල PublicDomainRegistry (PDR) නම් වෙනත් ස්ථාවර ආයතනයක් වෙත මාරු කරන ලදී.

3. AlpNames (2019)​

අඩු මිලට ඩොමේන් ලබා දුන් මෙම සමාගම එකවරම අන්තර්ජාලයෙන් අතුරුදහන් විය.

• සිදුවීම: ඔවුන්ගේ වෙබ් අඩවිය ක්‍රියා විරහිත වූ අතර කිසිදු සහායක් (Support) ලබා ගත නොහැකි විය.
  
  
• විසඳුම: ICANN මැදිහත් වී එම ඩොමේන් වෙනත් රෙජිස්ට්‍රාර්වරයෙකු වෙත මාරු කිරීමට පියවර ගත්තේය.

අපට ඉගෙන ගත හැකි පාඩම්:​

මෙම සිදුවීම් නිසා ICANN ආයතනය දැන් වඩාත් ශක්තිමත් වී ඇත. පැරණි RegisterFly සිදුවීමෙන් පසු ඔවුන් RAA (Registrar Accreditation Agreement) නීති දැඩි කළ අතර, යම් සමාගමක් අඩපණ වුවහොත් ක්‍රියාත්මක වීමට DARTP නමින් විධිමත් ක්‍රමවේදයක් සකසා ඇත.

ඔබට ගත හැකි ආරක්ෂිත පියවර:

1. විශ්වාසවන්ත ආයතනයක් තෝරන්න: Namecheap, Cloudflare, Porkbun හෝ GoDaddy වැනි මූල්‍යමය වශයෙන් ශක්තිමත්, වසර ගණනාවක් පැරණි සමාගම් තෝරා ගැනීම වඩාත් සුදුසුය. ඉතා අලුත් හෝ ඕනෑවට වඩා මිල අඩු (Too good to be true) කුඩා සමාගම් මගහැරීම නුවණට හුරුය.
   
   
   
2. Backup තබා ගන්න: ඔබේ ඩොමේන් එකේ අයිතිය තහවුරු කරන බිල්පත් (Invoices) සහ ඊමේල් සුරක්ෂිතව තබා ගන්න.
   
   
   
3. ඊමේල් ලිපිනය: ඔබේ ඩොමේන් ගිණුමට ලබා දී ඇති ඊමේල් ලිපිනය සැමවිටම ක්‍රියාකාරී මට්ටමේ තබා ගන්න. (ICANN ඔබව සම්බන්ධ කරගන්නේ එමගිනි).

කෙටියෙන් කිවහොත්, මෙවැනි දේ සිදු වුවද ඔබේ ඩිජිටල් දේපළ (Domain) සම්පූර්ණයෙන්ම නැති වී යාමේ ඉඩකඩ ඉතාම අල්පය.

---

 

[.::J@S::.]

Bump

 

[Mr.Wikirana]

දැන් අපි ශේප් එක ඩොමේන් එක reseller කෙනෙක් ගෙන් ICANN හි ලියාපදිංචි සමාගමක් වෙත ශේප් එකේ ට්‍රාන්ස්ෆර් කරගමු. මෙන්න ස්ටෙප්ස් .

අතරමැදියෙකු (Reseller) මත යැපීමට වඩා ICANN බලයලත් ප්‍රධාන සමාගමකට (Direct Registrar) මාරු වීම දිගුකාලීනව ආරක්ෂිතයි.

නමුත් බොහෝ ශ්‍රී ලාංකික Reseller ලා තමන්ගේ පාරිභෝගිකයන් ඉවත්ව යනවාට කැමති නැත. ඔවුන් විවිධ බාධා කිරීම් (Block) කිරීමට ඉඩ ඇත. එබැවින් මෙය "සටනක්" ලෙස නොව "උපායශීලි මෙහෙයුමක්" ලෙස සිදු කළ යුතුය.

මෙන්න පියවරෙන් පියවර ආරක්ෂිතව සහ උපායශීලීව මෙය සිදු කරන ආකාරය:

අදියර 1: නිහඬව සූදානම් වීම (Stealth Mode)​

ඔබ ඉවත් වීමට යන බව මුලින්ම Reseller ට නොකියන්න. එසේ කීවොත් ඔවුන් ඔබේ Control Panel එක බ්ලොක් කිරීමට හෝ පාස්වර්ඩ් වෙනස් කිරීමට ඉඩ ඇත.

1. Admin Email එක ඔබේ නමට හරවා ගැනීම (වැදගත්ම පියවර) ඩොමේන් එක මාරු කිරීමේදී (Transfer) එන අනුමැතිය (Approval Link) ලැබෙන්නේ Registrant Email එකටයි.

• ඔබට Reseller ලබා දී ඇති Control Panel එකට ලොග් වන්න.
  
  
• Contact Information වෙත ගොස් Admin Email එක ලෙස ඇත්තේ Reseller ගේ ඊමේල් එක නම්, වහාම එය ඔබේ පුද්ගලික ඊමේල් එකට වෙනස් කරන්න.
  
  
• මෙය කළ නොහැකි නම්, Reseller ට කතා කර "මට වැදගත් ඊමේල් මග හැරෙනවා, මගේ ඊමේල් එක අප්ඩේට් කරන්න" යැයි පවසා එය කරගන්න.

2. Domain Lock එක ඉවත් කිරීම (Unlock)

• Control Panel එකේ Theft Protection හෝ Domain Lock යනුවෙන් ඇති දේ OFF (Disable) කරන්න. මෙය ON කර තිබියදී ඩොමේන් එක මාරු කළ නොහැක.

අදියර 2: ඊපීපී කෝඩ් (EPP / Auth Code) එක ලබා ගැනීම​

මෙය තමයි ඩොමේන් එකේ යතුර. මෙය ඉල්ලා සිටින විට Reseller දැනගන්නවා ඔබ යන්න හදන්නේ කියලා. ඒ නිසා මෙතනදි උපායශීලී වන්න.

උපාය (Tactics): ඔබට පැනල් එකෙන් කෙලින්ම EPP Code එක ගත නොහැකි නම් සහ Reseller ගෙන් ඉල්ලීමට සිදුවේ නම්, කෙලින්ම "මට Transfer වෙන්න ඕනේ" යැයි නොකියන්න.

• බොරු හේතුවක් කියන්න: "මගේ වෙබ් ඩෙවලොපර්ට Cloudflare එක්ක integrate කරන්න මේ කෝඩ් එක ඕන වෙලා තියනවා", හෝ "මගේ company එකේ අලුත් IT policy එකකට මේ කෝඩ් එක අවශ්‍ය වෙලා තියනවා" වැනි දෙයක් කියන්න.
  
  
• ඔවුන් කෝඩ් එක දීම පමා කරනවා නම්, දිගින් දිගටම ඉල්ලීම් කරන්න.

අදියර 3: ට්‍රාන්ස්ෆර් එක දැමීම (Execution)​

කෝඩ් එක ලැබුණු වහාම පමා නොවන්න.

1. Cloudflare, Namecheap හෝ Porkbun වැනි නව ආයතනයක ගිණුමක් සාදා Domain Transfer වෙත යන්න.
   
   
2. ඩොමේන් නම සහ EPP Code එක ලබා දෙන්න.
   
   
3. මුදල් ගෙවන්න (Transfer එකට ගෙවන මුදලට වසරක Renewal එකක් ද ලැබේ).
   
   
4. ඔබේ ඊමේල් එකට එන Approval Link එක ක්ලික් කරන්න.
   
   
5. දැන් ක්‍රියාවලිය ස්වයංක්‍රීයව සිදුවේ. සාමාන්‍යයෙන් දින 5-7ක් යයි.

අදියර 4: Reseller විරුද්ධ වුවහොත් නීතිමය පියවර (Legal & Compliance)​

Reseller කෙනෙක්ට හිතුමතේ ඩොමේන් ට්‍රාන්ස්ෆර් එකක් නැවැත්විය නොහැක. ICANN හි Transfer Policy එකට අනුව රෙජිස්ට්‍රාර් කෙනෙකුට Transfer එකක් ප්‍රතික්ෂේප කළ හැක්කේ පහත හේතු මත පමණි:

1. වංචාවක් සිදුව ඇතැයි සාක්ෂි තිබීම.
   
   
2. ඩොමේන් එක මිලදී ගෙන දින 60ක් ගත වී නොතිබීම.
   
   
3. ගෙවීම් පැහැර හැර තිබීම (නමුත් පැරණි හිඟ මුදල් නිසා Transfer නවත්වන්න බැහැ, අන්තිම Renewal එක ගෙවා ඇත්නම් ගැටළුවක් නැත).

Reseller කෝඩ් එක නොදී හෝ Transfer එක බ්ලොක් කරන්නේ නම් කුමක් කළ යුතුද?

මෙහිදී ICANN එකට පැමිණිලි කිරීමට පෙර ඊට වඩා වේගවත් ක්‍රමයක් ඇත.

1. Upstream Registrar සොයා ගැනීම (ලොකු මාළුවා) ඔබේ Reseller කුඩා අයෙක් වුවත්, ඔහු ඩොමේන් එක මිලදී ගෙන ඇත්තේ ලොකු සමාගමකිනි (උදා: PDR, Tucows, ResellerClub). මෙය "Upstream Registrar" ලෙස හැඳින්වේ.

• whois.com වෙත ගොස් ඔබේ ඩොමේන් එක ටයිප් කරන්න.
  
  
• එහි "Registrar" ලෙස සඳහන්ව ඇති සමාගම කවුදැයි බලන්න. (එතන ඉන්නේ ඔබේ Reseller ගේ නම නොව, ඔහු මිලදී ගත් ප්‍රධාන සමාගමේ නමයි).

2. Upstream Registrar ට පැමිණිලි කිරීම (Abuse Complaint) ඔබේ Reseller හිරිහැර කරනවා නම්, කෙලින්ම අර ප්‍රධාන සමාගමේ (Registrar ගේ) වෙබ් අඩවියට ගොස් "Report Abuse" හෝ "Compliance Department" එකට ඊමේල් එකක් යවන්න.

• ලිපිය: "මම ඔබේ Reseller කෙනෙක්ගෙන් ඩොමේන් එකක් ගත්තා. මම නීත්‍යානුකූල හිමිකරු (Registrant). ඔහු මට EPP Code එක දෙන්නේ නැහැ / Transfer එක Block කරනවා. මෙය ICANN Transfer Policy එක උල්ලංඝනය කිරීමක්. කරුණාකර මැදිහත් වන්න."
  
  
• ප්‍රධාන සමාගම් (Registrars) තමන්ගේ ICANN බලපත්‍රය නැති කරගන්න කැමති නැති නිසා, ඔවුන් වහාම අර පොඩි Reseller ට තදින් අවවාද කර ඔබට කෝඩ් එක ලබා දීමට කටයුතු කරයි. මෙය ඉතාම සාර්ථක ක්‍රමයකි.

3. ICANN පැමිණිල්ල ඉහත ක්‍රමය අසාර්ථක වුවහොත් පමණක් ICANN වෙබ් අඩවිය හරහා "Transfer Complaint" එකක් ගොනු කරන්න.

සාරාංශය:​

1. රණ්ඩු නොවී මුලින් ඊමේල් එක ඔබේ නමට හරවා ගන්න.
   
   
2. බොරු හේතුවක් කියා EPP කෝඩ් එක ඉල්ලා ගන්න.
   
   
3. ඉක්මනින් Transfer දමන්න.
   
   
4. ප්‍රශ්නයක් ආවොත්, Reseller ගේ "ලොක්කා" (Upstream Registrar) ට පැමිණිලි කරන්න.
   
   මෙය ලංකාවේ කාගේ හෝ බිස්නස් එකකට හානි කරන්න දාපු දෙයක් නොවෙයි. ඔබ වෙබ් හොස්ටින් ඕනෑම තැනකින් මිලට ගන්න. (හොස්ටිං එක උනත් විශ්වාසදායි ස්ථානයකින් පමණක්. ) එකේ ප්‍රශ්නයක් නැහැ. හැබැයි ඩොමේන් එක ආරක්ෂා කරගන්න. එය ඔබගේ ව්‍යාපාරයේ හදවත වේ.

 

[Mr.Wikirana]

කවුද එතකොට මේ ICANN කියන්නේ ?

අන්තර්ජාලයේ "මහා ආරක්ෂකයා": ICANN (Internet Corporation for Assigned Names and Numbers) යනු කවුද?​

අප අන්තර්ජාලය භාවිතා කරන සෑම මොහොතකම, අප නොදැනුවත්වම යම්කිසි දැවැන්ත පද්ධතියක් සමඟ ගනුදෙනු කරමින් සිටී. ඔබ වෙබ් බ්‍රව්සරයේ ලිපිනයක් (URL) ටයිප් කළ විට, තත්පරයෙන් දශම ගණනක් ඇතුළත අදාළ වෙබ් අඩවිය ඔබේ තිරය මත දිස්වේ. මෙම සංකීර්ණ ක්‍රියාවලිය ලොව පුරා එකම ප්‍රමිතියකට, ගැටුමකින් තොරව පවත්වාගෙන යන්නේ කවුරුන් විසින්ද? ඒ සඳහා පිළිතුර වන්නේ ICANN (අයිකෑන්) ආයතනයයි.

ICANN යනු කුමක්ද?​

1998 වසරේදී පිහිටුවන ලද ICANN (අන්තර්ජාල ලියාපදිංචි අංක සහ නාමයන් සඳහා වූ සංස්ථාව) යනු ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ කැලිෆෝනියාවේ මූලස්ථානය පිහිටි, ලාභ නොලබන (Non-profit), මහජන යහපත උදෙසා ක්‍රියාත්මක වන ජාත්‍යන්තර සංවිධානයකි.

සරලව කිවහොත්, ICANN යනු "අන්තර්ජාලයේ රථවාහන පොලිසිය" (Traffic Cop) වැනිය. අන්තර්ජාලය තුළ ලිපිනයන් (Addresses) සහ නම් (Names) එකිනෙක පැටලෙන්නේ නැතිව, ලොව ඕනෑම තැනක සිට ඕනෑම කෙනෙකුට නිවැරදි වෙබ් අඩවිය වෙත පිවිසීමට හැකි බව තහවුරු කරන්නේ මොවුන්ය.

ICANN හි ප්‍රධාන කාර්යභාරය​

ICANN විසින් ඉටු කරන ප්‍රධාන කාර්යයන් ත්‍රිත්වයක් ඇත:

1. ඩොමේන් නාම පද්ධතිය (DNS) කළමනාකරණය: පරිගණක එකිනෙක හඳුනා ගන්නේ ඉලක්කම් වලිනි (IP Addresses). උදාහරණයක් ලෙස https://www.google.com/search?q=Google.com හි සැබෑ ලිපිනය 142.250.190.46 වැනි සංකීර්ණ අංකයකි. මිනිසුන්ට මෙම ඉලක්කම් මතක තබා ගැනීම අපහසු බැවින්, එම ඉලක්කම් වෙනුවට "https://www.google.com/search?q=Google.com" වැනි නම් භාවිතා කිරීමට ඉඩ සලසන පද්ධතිය (DNS) පාලනය කරන්නේ ICANN මගිනි.

2. IP ලිපිනයන් බෙදා හැරීම: ලොව පුරා ඇති සෑම පරිගණකයකටම, සර්වරයකටම සහ ස්මාර්ට් දුරකථනයකටම අනන්‍ය වූ IP ලිපිනයක් තිබිය යුතුය. මෙම IP ලිපිනයන් කලාපීය වශයෙන් බෙදා හැරීම සහ ඒවායේ ප්‍රමිතීන් පවත්වාගෙන යන්නේ ICANN යටතේ ඇති IANA (Internet Assigned Numbers Authority) අංශය මගිනි.

3. නව ඩොමේන් වර්ග හඳුන්වා දීම (TLDs): අතීතයේ පැවතියේ .com, .net, .org වැනි ඩොමේන් වර්ග කිහිපයක් පමණි. නමුත් අද වන විට .shop, .guru, .io වැනි නව ඩොමේන් වර්ග දහස් ගණනක් හඳුන්වා දී ඇත්තේ ICANN හි අනුමැතියෙනි.

ව්‍යාපාරිකයන්ට සහ ඩොමේන් හිමිකරුවන්ට ICANN වැදගත් වන්නේ ඇයි?​

ඔබ ඩොමේන් නාමයක් මිලදී ගන්නා ව්‍යාපාරිකයෙකු නම්, ඔබේ එකම ආරක්ෂකයා වන්නේ ICANN ආයතනයයි.

• ඩොමේන් රෙජිස්ට්‍රාර්වරුන් නියාමනය (Accreditation): ඩොමේන් අලෙවි කරන ප්‍රධාන සමාගම් (Registrars) වෙත බලපත්‍ර ලබා දෙන්නේ ICANN මගිනි. මෙම සමාගම් පාරිභෝගික මුදල් වංචා නොකරන බවටත්, තාක්ෂණිකව ශක්තිමත් බවටත් වගකීමක් ICANN විසින් ලබා ගනී.
  
  
  
• පාරිභෝගික ආරක්ෂාව (Safety Net): යම් හෙයකින් ඩොමේන් අලෙවි කරන සමාගමක් (Registrar) බංකොලොත් වුවහොත්, පාරිභෝගිකයන්ගේ ඩොමේන් අහිමි වීමට නොදී වෙනත් ආරක්ෂිත සමාගමක් වෙත මාරු කර දීමේ වගකීම ICANN සතුය.
  
  
  
• නඩු විසඳීම (Dispute Resolution): යම් අයෙක් ඔබේ වෙළඳ නාමය (Trademark) භාවිතා කර හොරෙන් ඩොමේන් එකක් ගෙන තිබේ නම්, උසාවි නොයා ICANN හි UDRP ප්‍රතිපත්තිය හරහා එය නැවත ලබා ගැනීමට හැකියාව ඇත.

ICANN හි විශේෂත්වය: කාටවත් අයිති නැති අන්තර්ජාලය​

ICANN ආයතනයේ ඇති සුවිශේෂී ලක්ෂණය වන්නේ එහි පාලන ව්‍යුහයයි. එය කිසිදු රටක රජයකට හෝ තනි සමාගමකට යටත් නැත. එය ක්‍රියාත්මක වන්නේ "බහු-පාර්ශවික ආකෘතිය" (Multi-stakeholder model) මතයි. එනම් ලොව පුරා රජයන්, තාක්ෂණික විශේෂඥයන්, ව්‍යාපාරිකයන් සහ සාමාන්‍ය අන්තර්ජාල පරිශීලකයන් යන සියල්ලන්ගේම අදහස් විමසා තීරණ ගනු ලබයි.

ICANN නොමැති වූවා නම් අන්තර්ජාලය යනු ඉතා අවුල් සහගත, එකිනෙකා හා සම්බන්ධ විය නොහැකි (Fragmented) ජාලයන්ගේ එකතුවක් පමණක් වනු ඇත. අප අද භුක්ති විඳින ගෝලීය, විවෘත සහ ආරක්ෂිත අන්තර්ජාලයේ නියමුවා වන්නේ තිරය පිටුපස සිටින මෙම යෝධයායි. එබැවින් ඔබේ ව්‍යාපාරයේ ඩිජිටල් අනන්‍යතාවය වන ඩොමේන් නාමය මිලදී ගැනීමේදී, ICANN හි පිළිගැනීමක් ඇති (Accredited) ආයතනයක් තෝරා ගැනීම ඔබේ වගකීමකි.

 

[kiribabaa]

Bump

 

[sinhawanshaya]

@Nadun26 ට බඩෙ පාර වදින ත්‍රෙඩ්

 

[SK29]

Bump

 

[dynamite1234]

kelinma gannawanam harine, lankawe horungen gattot thama kela venne

 

[sinhawanshaya]

kelinma gannawanam harine, lankawe horungen gattot thama kela venne

@Nadun26 මෙන්න උඹට හොරා ලු

 

[Tramadol]

.Lk හොර මඟුල ගැන ලියපන්. රටේම අනන්‍යතාව private company එකකින් තියාගෙන සල්ලි හොයන එක නවත්තන්න ඕන. Government එකට නෙමෙයි සල්ලි යන්නෙ.

මොරටුව Campus එකේ domain හොරා ගෙ photos එක්ක දාලා ලියපන්. ඇත්ත කියන්න භය වෙන්න ඕන නැ

 

[jhnnwp]

@Nadun26 menna

 

[Amith0424]

bump

 

[sinhawanshaya]

මොරටුව Campus එකේ domain හොරා ගෙ photos එක්ක දාලා ලියපන්. ඇත්ත කියන්න භය වෙන්න ඕන නැ

mey scene eka mokakda?

 

[Rankwitz]

@Nadun26

 

[DemonAkalanka]

Bump

 

[delmar]

Thanks for sharing

 

[shenat]

Up

 

[wqe123]

TFS -

 

[TechnWeb]

.lk aranma ne mama. eta labai .com

 

[Anathai]

Domains.lk eke inne amu horu.. okun gena katha karanna kawuruth naha.. puduma gasaa kemak kanne asarana minissungen...