කොහොමද ඒක ?

[පිටියෙ-අප්පු]

සැකය අයින් කරගන්න නන් කරන්න ඕනි සැක ගැන හොයන එක. සැකය ගැන විමසන්න කියන්නෙ ඒකයි. එතකොට විමසපු සැකය හරිද වැරදිද කියල පිළිගන්න තියෙන්නෙ.

ඒ ගොන් සැයෙන්ස් ක්‍රමය නේ

 

[හෙළයෙක්]

ඒ ගොන් සැයෙන්ස් ක්‍රමය නේ

උබට ඉතින් බුද්ධ දේශනාවකට ගොන් කියන්න එක එච්චර අමාරුවක් නෑ කියල දන්නව ඉතින්.


පෙරදිග දැනුම හැදෙන හැටි දැනගන්න කැමති කෙනෙක් ඉන්නව නන් න්‍යයබින්දුව පොතෙන් පටන් ගන්න. ඔරිජන්ල් පොත් තියෙන්නෙ සන්කෘත වලින් නිසා අපිට කියවන්න තියෙන්නෙ ඒවගෙ ඉන්ග්ලිශ් ට්‍රාන්ලේශන්. මේක පටන් ගන්න හොද ආරම්භයක් දෙන සින්හල හැදින්වීමක්.
https://www.facebook.com/media/set/?set=a.654299768103248.1073741851.587268314806394&type=3

 

[පිටියෙ-අප්පු]

උබට ඉතින් බුද්ධ දේශනාවකට ගොන් කියන්න එක එච්චර අමාරුවක් නෑ කියල දන්නව ඉතින්.

ඒ උඹනේ එහෙම කියන්නේ

 

[හෙළයෙක්]

ඒ උඹනේ එහෙම කියන්නේ

හාකො හාකො ගිහින් බලපුවම පේනව

 

[326]

එක එක මත අයින් කරල කාලාම සූත්‍රයේ කියන විදියටම ආයෙ මුල ඉදල බලන්න.

" කාලාමයෙනි, යම් හෙයකින් මෙසේ යමක් කීයෙමුද? කාලාමයෙනි, තොප විසින් සැක ෂාංකා ඉපදවීමට සුදුසුය. සැක කිරීමට සුදුසුය. තොපට ෂාංකා කළයුතු තන්හිම සැක උපන්නේය. කාලාමයෙනි "

සැකය අයින් කරගන්න නන් කරන්න ඕනි සැක ගැන හොයන එක. සැකය ගැන විමසන්න කියන්නෙ ඒකයි. එතකොට විමසපු සැකය හරිද වැරදිද කියල පිළිගන්න තියෙන්නෙ.

සැක කියන එක හයිපොතිසිස් එක විදියට ගත්තම එකම ප්‍රොසෙස් එකට තමා යන්න තියෙන්නෙ.

ඉතිරි ටික කියෙව්වෙ නැද්ද?


" “කාලාමයෙනි, තොප විසින් සැක ෂාංකා ඉපදවීමට සුදුසුය. සැක කිරීමට සුදුසුය. තොපට ෂාංකා කළයුතු තන්හිම සැක උපන්නේය. කාලාමයෙනි, තෙපි අනුන් කියනු ඇසීමෙන් නොපිළිගනිව්. පරම්පරායෙහි ආ හෙයින් නොපිළිගනිව්. මෙය මෙසේ විය හැකියයිද නොපිළිගනිව්. අපගේ පිටක පාළිය යනු සමාන වේයයිද නොපිළිගනිව්. තර්‍කානුකූලයයිද නොපිළිගනිව්. න්‍යායට අනුකූලයයිද නොපිළිගනිව්. මේ කාරණය යහපතැයි කල්පනා කිරීමෙන්ද නොපිළිගනිව්. න්‍යායට අනුකූලයයිද නොපිළිගනිව්. මේ කාරණය යහපතැයි කල්පනා කිරීමෙන්ද නොපිළිගත යුතුයි. අප නුවණින් තීරණයකොට ගන්නාලද දෘෂ්ටියට සමානයයිද නොපිළිගනිව්. මේ මහණ තෙමේ යහපත් කෙනෙකි, ඔහුගේ කීම පිළිගත යුතුයයිද නොපිළිගනිව්. මේ ශ්‍රමණ තෙමේ අපගේ ගුරුයයිද නොපිළිගනිව්. කාලාමයෙනි, යම් කලෙක්හි තෙපි මේ ධර්‍මයෝ අකුසල්ය. මේ ධර්‍මයෝ වරද සහිතය, මේ ධර්‍මයෝ නුවණැත්තන් විසින් ගර්‍හා කරනලදහ. පුරන ලද්දාවූ, සමාදන්වන ලද්දාවූ මේ ධර්‍මයෝ අහිත දුක් පිණිස පවතිත්යයි තුමූම දන්නාහුද, එසේ ඇති කල්හි, කාලාමයෙනි, තෙපි ඒ අකුශල ධර්‍මයන් දුරු කරන්නාහුයු."

කොහෙද මේකේ හය්පොතීසිස් ටෙස්ට් කරන්න තියෙන්නෙ ?
පරීක්ෂණ නිරීක්ෂණ කරන්න කියල කොහෙද තියෙන්නෙ.

"දුක් පිනිස පවතිත්යැයි තුමූම දන්නාහුද"

පරීක්ෂණ අංක එක : සතුන් මැරීම පවක් බව පරීක්ෂණයකින් ඔප්පු කරමු
කොහොමද දන්නේ නෑ නිරීක්ෂණය කරේ පවක් බවත් නිගමනයකට ආවේ.

ඒක පවක් නොවන බව නිගමනය කරලා වෙන්න ඇති අහිංසක සත්තු පරීක්ෂණ වලට ගන්නේ.

සත්තු පරීක්ෂණ වලට ගත්තු මිනිස්සුම
තමන්වත් පරීක්ෂණයකට අරගෙන තමයි කියන හයිපොතිසිස් එක ටෙස්ට් කරන්නේ කොහොමද.

කොහෙන්ද මේ විද්‍යාත්මක පරීක්ශනානූකූල බුද්ධාගම ඉගෙන ගත්තේ.

 

[පිටියෙ-අප්පු]

හාකො හාකො ගිහින් බලපුවම පේනව

සැක ඇති නොවෙන අයුරින් වැඩ කොරන්න පුළුවන් නැත්තම් සැකය ගැන හොයන්න පුළුවන් - උඹ ඔය දෙවැනි ක්‍රමය අල්ලගෙන ඉන්නේ පළවෙනි ක්‍රමය නොදන්න හංදයි.

 

[හෙළයෙක්]

ඉතිරි ටික කියෙව්වෙ නැද්ද?


" “කාලාමයෙනි, තොප විසින් සැක ෂාංකා ඉපදවීමට සුදුසුය. සැක කිරීමට සුදුසුය. තොපට ෂාංකා කළයුතු තන්හිම සැක උපන්නේය. කාලාමයෙනි, තෙපි අනුන් කියනු ඇසීමෙන් නොපිළිගනිව්. පරම්පරායෙහි ආ හෙයින් නොපිළිගනිව්. මෙය මෙසේ විය හැකියයිද නොපිළිගනිව්. අපගේ පිටක පාළිය යනු සමාන වේයයිද නොපිළිගනිව්. තර්‍කානුකූලයයිද නොපිළිගනිව්. න්‍යායට අනුකූලයයිද නොපිළිගනිව්. මේ කාරණය යහපතැයි කල්පනා කිරීමෙන්ද නොපිළිගනිව්. න්‍යායට අනුකූලයයිද නොපිළිගනිව්. මේ කාරණය යහපතැයි කල්පනා කිරීමෙන්ද නොපිළිගත යුතුයි. අප නුවණින් තීරණයකොට ගන්නාලද දෘෂ්ටියට සමානයයිද නොපිළිගනිව්. මේ මහණ තෙමේ යහපත් කෙනෙකි, ඔහුගේ කීම පිළිගත යුතුයයිද නොපිළිගනිව්. මේ ශ්‍රමණ තෙමේ අපගේ ගුරුයයිද නොපිළිගනිව්. කාලාමයෙනි, යම් කලෙක්හි තෙපි මේ ධර්‍මයෝ අකුසල්ය. මේ ධර්‍මයෝ වරද සහිතය, මේ ධර්‍මයෝ නුවණැත්තන් විසින් ගර්‍හා කරනලදහ. පුරන ලද්දාවූ, සමාදන්වන ලද්දාවූ මේ ධර්‍මයෝ අහිත දුක් පිණිස පවතිත්යයි තුමූම දන්නාහුද, එසේ ඇති කල්හි, කාලාමයෙනි, තෙපි ඒ අකුශල ධර්‍මයන් දුරු කරන්නාහුයු."

කොහෙද මේකේ හය්පොතීසිස් ටෙස්ට් කරන්න තියෙන්නෙ ?
පරීක්ෂණ නිරීක්ෂණ කරන්න කියල කොහෙද තියෙන්නෙ.

"දුක් පිනිස පවතිත්යැයි තුමූම දන්නාහුද"

පරීක්ෂණ අංක එක : සතුන් මැරීම පවක් බව පරීක්ෂණයකින් ඔප්පු කරමු
කොහොමද දන්නේ නෑ නිරීක්ෂණය කරේ පවක් බවත් නිගමනයකට ආවේ.

ඒක පවක් නොවන බව නිගමනය කරලා වෙන්න ඇති අහිංසක සත්තු පරීක්ෂණ වලට ගන්නේ.

සත්තු පරීක්ෂණ වලට ගත්තු මිනිස්සුම
තමන්වත් පරීක්ෂණයකට අරගෙන තමයි කියන හයිපොතිසිස් එක ටෙස්ට් කරන්නේ කොහොමද.

කොහෙන්ද මේ විද්‍යාත්මක පරීක්ශනානූකූල බුද්ධාගම ඉගෙන ගත්තේ.

ඔය සූත්‍රයෙන් එහාට ගිහින් බලන්න ඒ කියන දැනුම හැදෙන විදිය දැන් ඔතන කියන්නෙ කල්පනා කරන්න කියලනෙ එතකොට කල්පනා කරන්න දැනුමක් තියෙන්න ඕනි ඒක හැදෙන්නෙ කොහොමද?. විද්‍යාත්මක ක්‍රමයට පරීක්සන කරන්න ඒක පිසිකලි ගන්නම ඕනි නෑ. න්‍යයබින්දුව මිළින්ද ප්‍රශ්නය වගේ තැන් වල දැනුම පාවිච්චි කරන නිර්මාණය කරන හැටි බලන්න. ප්‍රත්‍යක්ෂයට එන්නත් සැකය නිරීක්ෂනය කරන්න වෙනව නිගමනය කරන්න වෙනව.

බටහිර පෙරදිග දැනුම දෙක කම්පෙයාර් කරන්න එපා වෙන වෙනම අරගෙන එකතු වෙන විදිය බලන්න. ලෝකෙ කොහොම ගත්ත මොළේ වැඩ කරන්නෙ එකම විදියට එකම ප්‍රොසෙස් එකට එතකොට බටහිර විදියට ඉගෙන ගන්නවා කියල එකුක්යි පෙරදිග විදියට ඉගෙන ගන්නවා කියල එකකුයි දෙකක් තියෙන්න බෑ. දැනුමත් දෙකක් තියෙන්න බෑ එකම දෙයයි තියෙන්නෙ.
තවත් විදියකට කිව්වොත් සත්‍යන් දෙකක් තියෙන්න බෑ එකයි තියෙන්නෙ.

සැක ඇති නොවෙන අයුරින් වැඩ කොරන්න පුළුවන් නැත්තම් සැකය ගැන හොයන්න පුළුවන් - උඹ ඔය දෙවැනි ක්‍රමය අල්ලගෙන ඉන්නේ පළවෙනි ක්‍රමය නොදන්න හංදයි.

කාලාම සූත්‍රය බලපන් උබ වගේ සැක එන්නෙ නෑ කියල හිතන් උන්ට තමා කියල තියෙන්නෙ. දෙවනි ක්‍රමය අල්ලගෙන ඉන්නෙ බුද්ධ දේශනාවෙ තියෙන නිස

 

[Hyaenidae]

සැක ඇති නොවෙන අයුරින් වැඩ කොරන්න පුළුවන් නැත්තම් සැකය ගැන හොයන්න පුළුවන් - උඹ ඔය දෙවැනි ක්‍රමය අල්ලගෙන ඉන්නේ පළවෙනි ක්‍රමය නොදන්න හංදයි.

කාලාම සූත්‍රය බලපන් උබ වගේ සැක එන්නෙ නෑ කියල හිතන් උන්ට තමා කියල තියෙන්නෙ. දෙවනි ක්‍රමය අල්ලගෙන ඉන්නෙ බුද්ධ දේශනාවෙ තියෙන නිසා

කොහොමද ඒක

 

[පිටියෙ-අප්පු]

කාලාම සූත්‍රය බලපන් උබ වගේ සැක එන්නෙ නෑ කියල හිතන් උන්ට තමා කියල තියෙන්නෙ. දෙවනි ක්‍රමය අල්ලගෙන ඉන්නෙ බුද්ධ දේශනාවෙ තියෙන නිස

අන්න කිව්වා තකතීරු කතාවක් - මම කිව්වෙ සැක එන්නෙ නැති ක්‍රමයක් තියෙනවා දැනුම ලබන - වෙන ක්‍රම ගොඩක් තියෙනවා සැක ඇති කොරන - උඹ ඔය දෙවැනි එක අල්ලගෙන ඉන්නෙ පළවෙනි එක නොදන්න හිංදයි කියලයි.

එහෙම කියපු එකට මූ කියපි මට සැක එන්නෙ නෑය කියලා හිතන් ඉන්නවාය කියලා. තොගෙ මොළේ උඩද බොල වාඩි වෙලා ඉන්නේ ?

 

[හෙළයෙක්]

අන්න කිව්වා තකතීරු කතාවක් - මම කිව්වෙ සැක එන්නෙ නැති ක්‍රමයක් තියෙනවා දැනුම ලබන - වෙන ක්‍රම ගොඩක් තියෙනවා සැක ඇති කොරන - උඹ ඔය දෙවැනි එක අල්ලගෙන ඉන්නෙ පළවෙනි එක නොදන්න හිංදයි කියලයි.

එහෙම කියපු එකට මූ කියපි මට සැක එන්නෙ නෑය කියලා හිතන් ඉන්නවාය කියලා. තොගෙ මොළේ උඩද බොල වාඩි වෙලා ඉන්නේ ?

"සැක ඇති නොවෙන අයුරින් වැඩ කොරන්න පුළුවන්"

උබ ඔය කියපු එකම නන් ඔය වාක්‍යෙන් කියනවා කියල හිතන් ඉන්නෙ
හරියට සින්හල පන්ති යන්න වෙයි වගේ දැනුම ගැන කතා කරන්න කලින් හරිය.

බුදුහාමුදුරුවො දන්න හැම දේම කියල දුන්නෙ නෑ නේද? කාට හරි සැකයක් ආවොත් විතරයි වෙන් කරල කියල දුන්නෙ ඒකනෙ අර සමහරු අහන්නෙ ඩයිනොසිරස්ල ගැන කිව්වෙ නැත්තෙ කියල. ඒ ඒක ගැන කවුරුවත් ඇහුවෙ නැති නිසා. ඇයි ඒ නිමිත්තක් නැතුව දැනුමක් පවතින්න බැරි නිසා, දන්න කෙනෙක්ට උනත් ඒක ගැන කතා කරන්න නිමිත්තක් ඕනි. නිමිත්තක් එක්ක එක්කො දැනුමක් තියෙනව නැත්තන් සැකයක් තියෙනව. මුලින් සැකය ආවොත් තමා දැනුම එන්නෙ.

දැනුම මුලින්ම ගෝචර වෙන්නෙ තමන්ට ඒ කියන්නෙ දැනුම මුලින්ම ඊට පස්සෙ තමා පිරිසකට යන්නෙ ඒක විශ්වීය සත්‍යක් උනාම තමා හැමෝම පිළිගන්නෙ.

පසේ බුදු වරුන්ට තියෙන්නෙ තමන්ට ගෝචර දැනුමක් විතරයි. බුදු කෙනෙක්ට විතරයි වෙන කෙනෙක්ගෙ උදව් නැතුව තමන්ට ගෝචර වෙච්ච දැනුම විශ්වීය සත්‍යක් කියන තැනට ගේන්න පුලුවන්. අනික් හැම කෙනාටම රෙෆරන්ස් එකක් තියෙන්න ඕනි දැනුම හැදුනෙ කොහොමද කියන්න. හාමුදුරුවරු බණ කියන්නෙ බුදු බණෙන් නිමිත්තක් අරගෙන. රිසර්ච් පේපර් වලත් තියෙන්නෙ ඔය කන්සෙප්ට් එකම තමා.

- මේ මම හිතල කියන ඒවනෙවෙයි ඔය ගැන පරික්ෂණ කරපු පෙර අපර දෙදිගම ඉන්න අය කියපුවගෙ සාරන්ශයක්.

මට තේරෙන විදියට නන් ඔය තම්බි ඇවිල්ල වනසකන් මුලු ලෝකෙටම තිබිල තියෙන්නෙ එකම විදියක දැනුම පද්ධතියක් ඊට පස්සෙ අරුන් මැද හිට ගත්ත්ම දෙක වෙන වෙනම පාරවල් දෙකක ගිහින්.

සැකය දැනුමට කන්වර්ට් කරන්න තියෙන ප්‍රොසෙස් එක තමා දැන් පෙරදිග විද්‍යාවෙ නැත්තෙ. දැනුම විතරක් තිබ්බම කවුරු හරි සැක කරොත් ඒක ගැන ඒ සැකය දුරු කරන්න හරි විදිය නැති නිසා උබ වගේ උන් වටේ යවනව අම්බ පච කෙල කෙලල. එතකොට සැකේ වැඩි වෙලා තියෙන දැනුමත් විහිළුවක් වෙනව.

 

[පිටියෙ-අප්පු]

"සැක ඇති නොවෙන අයුරින් වැඩ කොරන්න පුළුවන්"

උබ ඔය කියපු එකම නන් ඔය වාක්‍යෙන් කියනවා කියල හිතන් ඉන්නෙ
හරියට සින්හල පන්ති යන්න වෙයි වගේ දැනුම ගැන කතා කරන්න කලින් හරිය.

නෑ උඹ ඉසකුඩිච්චියක් දාගෙන සිහිය වැඩි කොරගනින්

බුදුහාමුදුරුවො දන්න හැම දේම කියල දුන්නෙ නෑ නේද? කාට හරි සැකයක් ආවොත් විතරයි වෙන් කරල කියල දුන්නෙ ඒකනෙ අර සමහරු අහන්නෙ ඩයිනොසිරස්ල ගැන කිව්වෙ නැත්තෙ කියල.

ඒ කොහෙද එහෙම සඳහන් වෙලා තියෙන්නේ ?

ඒ ඒක ගැන කවුරුවත් ඇහුවෙ නැති නිසා. ඇයි ඒ නිමිත්තක් නැතුව දැනුමක් පවතින්න බැරි නිසා, දන්න කෙනෙක්ට උනත් ඒක ගැන කතා කරන්න නිමිත්තක් ඕනි. නිමිත්තක් එක්ක එක්කො දැනුමක් තියෙනව නැත්තන් සැකයක් තියෙනව. මුලින් සැකය ආවොත් තමා දැනුම එන්නෙ.

ඒ උඹේ තකතීරු මතයක් නේ

දැනුම මුලින්ම ගෝචර වෙන්නෙ තමන්ට ඒ කියන්නෙ දැනුම මුලින්ම ඊට පස්සෙ තමා පිරිසකට යන්නෙ ඒක විශ්වීය සත්‍යක් උනාම තමා හැමෝම පිළිගන්නෙ.

එහෙනම් බුදු හාමුදුරුවන්ට ධම්මචක්ඡපවත්තන සූත්‍රය පස්වග තවුසන්ට පස් පාරක් දේශනා කොරන්න සිද්ධ වුණේ ඇයි ? කොණ්ඩඤ්ඤ තවුසා සෝවාන් වුණා වගේම අනික් 4 දෙනත් පළවෙනි පාරෙන් සෝවාන් වෙන්න එපෑය ( සෝවාන් වීමේ එක අංගයක් තමා පිළිගැනීම - විචිකිච්ඡා ). ඔයා කියන එක හරි නම්. ඒත් එහෙම වුණෙ නෑනේ.

පසේ බුදු වරුන්ට තියෙන්නෙ තමන්ට ගෝචර දැනුමක් විතරයි. බුදු කෙනෙක්ට විතරයි වෙන කෙනෙක්ගෙ උදව් නැතුව තමන්ට ගෝචර වෙච්ච දැනුම විශ්වීය සත්‍යක් කියන තැනට ගේන්න පුලුවන්. අනික් හැම කෙනාටම රෙෆරන්ස් එකක් තියෙන්න ඕනි දැනුම හැදුනෙ කොහොමද කියන්න. හාමුදුරුවරු බණ කියන්නෙ බුදු බණෙන් නිමිත්තක් අරගෙන. රිසර්ච් පේපර් වලත් තියෙන්නෙ ඔය කන්සෙප්ට් එකම තමා.

research paper එක්කට් නිමිත්ත භෞතික සාධකයක් , සාක්ෂියක් ඒ කියන්නේ ඇහැට පේන කණට ඇහෙන දිවට දැනෙන හමට දැනෙන. නහයට දැනෙන දෙයක් නේ.

හාමුදුරුනමක් ධර්ම දේශනාවක් කොරනවා සතර සතිපට්ඨාන සූත්‍රයෙන් - ඒකෙ පදනම භෞතික සාධකයක් ද ?

එතකොට පදනම් දෙකක් නේ - උඹ කියන්නේ එකක් කියලා නේ. කාටද මඤ්ඤං ?

- මේ මම හිතල කියන ඒවනෙවෙයි ඔය ගැන පරික්ෂණ කරපු පෙර අපර දෙදිගම ඉන්න අය කියපුවගෙ සාරන්ශයක්.

මට තේරෙන විදියට නන් ඔය තම්බි ඇවිල්ල වනසකන් මුලු ලෝකෙටම තිබිල තියෙන්නෙ එකම විදියක දැනුම පද්ධතියක් ඊට පස්සෙ අරුන් මැද හිට ගත්ත්ම දෙක වෙන වෙනම පාරවල් දෙකක ගිහින්.

අදාළම නෑ.

සැකය දැනුමට කන්වර්ට් කරන්න තියෙන ප්‍රොසෙස් එක තමා දැන් පෙරදිග විද්‍යාවෙ නැත්තෙ. දැනුම විතරක් තිබ්බම කවුරු හරි සැක කරොත් ඒක ගැන ඒ සැකය දුරු කරන්න හරි විදිය නැති නිසා උබ වගේ වටේ යවනව අම්බ පච කෙල කෙලල. එතකොට සැකේ වැඩි වෙලා තියෙන දැනුමත් විහිළුවක් වෙනව.

සැකය ඇති නොවෙන අයුරින් වැඩ කෙරුවාම - සැකය අරකට මේකට convert කොරන්න දෙයක් ඉතුරු වෙන්නෙ නෑනේ. ඔන්න ඕක සුද්දාගේ විදියට මොළේ හෝදගත්තු එකාට තේරුම් ගන්න බෑ. ඔන්න ඕකයි මෙතන උඹට වෙලා තියෙන කරුමේ. ආන්න ඒක ගෙවල ඉවර කොරල හිටං ඔක්කොටම ඉස්සෙල්ලා.

 

[හෙළයෙක්]

නෑ උඹ ඉසකුඩිච්චියක් දාගෙන සිහිය වැඩි කොරගනින්



ඒ කොහෙද එහෙම සඳහන් වෙලා තියෙන්නේ ?


ඒ උඹේ තකතීරු මතයක් නේ



එහෙනම් බුදු හාමුදුරුවන්ට ධම්මචක්ඡපවත්තන සූත්‍රය පස්වග තවුසන්ට පස් පාරක් දේශනා කොරන්න සිද්ධ වුණේ ඇයි ? කොණ්ඩඤ්ඤ තවුසා සෝවාන් වුණා වගේම අනික් 4 දෙනත් පළවෙනි පාරෙන් සෝවාන් වෙන්න එපෑය ( සෝවාන් වීමේ එක අංගයක් තමා පිළිගැනීම - විචිකිච්ඡා ). ඔයා කියන එක හරි නම්. ඒත් එහෙම වුණෙ නෑනේ.


research paper එක්කට් නිමිත්ත භෞතික සාධකයක් , සාක්ෂියක් ඒ කියන්නේ ඇහැට පේන කණට ඇහෙන දිවට දැනෙන හමට දැනෙන. නහයට දැනෙන දෙයක් නේ.

හාමුදුරුනමක් ධර්ම දේශනාවක් කොරනවා සතර සතිපට්ඨාන සූත්‍රයෙන් - ඒකෙ පදනම භෞතික සාධකයක් ද ?

එතකොට පදනම් දෙකක් නේ - උඹ කියන්නේ එකක් කියලා නේ. කාටද මඤ්ඤං ?


අදාළම නෑ.


සැකය ඇති නොවෙන අයුරින් වැඩ කෙරුවාම - සැකය අරකට මේකට convert කොරන්න දෙයක් ඉතුරු වෙන්නෙ නෑනේ. ඔන්න ඕක සුද්දාගේ විදියට මොළේ හෝදගත්තු එකාට තේරුම් ගන්න බෑ. ඔන්න ඕකයි මෙතන උඹට වෙලා තියෙන කරුමේ. ආන්න ඒක ගෙවල ඉවර කොරල හිටං ඔක්කොටම ඉස්සෙල්ලා.

////
research paper එක්කට් නිමිත්ත භෞතික සාධකයක් , සාක්ෂියක් ඒ කියන්නේ ඇහැට පේන කණට ඇහෙන දිවට දැනෙන හමට දැනෙන. නහයට දැනෙන දෙයක් නේ.

හාමුදුරුනමක් ධර්ම දේශනාවක් කොරනවා සතර සතිපට්ඨාන සූත්‍රයෙන් - ඒකෙ පදනම භෞතික සාධකයක් ද ?

එතකොට පදනම් දෙකක් නේ - උඹ කියන්නේ එකක් කියලා නේ. කාටද මඤ්ඤං ? /////

උබ දැකලම නැද්ද පේපස් තියෙනව බුද්ධිය ගැන ඒක අතට අහුවෙන එකක්ද? පරීක්ෂණ කරන්න අතට අහුවෙන දෙයක්ම ඔනි කියල කවුද කිව්වෙ.

///// එහෙනම් බුදු හාමුදුරුවන්ට ධම්මචක්ඡපවත්තන සූත්‍රය පස්වග තවුසන්ට පස් පාරක් දේශනා කොරන්න සිද්ධ වුණේ ඇයි ? කොණ්ඩඤ්ඤ තවුසා සෝවාන් වුණා වගේම අනික් 4 දෙනත් පළවෙනි පාරෙන් සෝවාන් වෙන්න එපෑය ( සෝවාන් වීමේ එක අංගයක් තමා පිළිගැනීම - විචිකිච්ඡා ). ඔයා කියන එක හරි නම්. ඒත් එහෙම වුණෙ නෑනේ. ////

විශ්වීය සත්‍යක් කියන්නෙ හැමෝම අහපු ගමන් පිළිගන්නවා කියන එක නෙවෙයි. පිළිගත්තත් නැත්ත ඒක හරි කියන එකයි.



බටහිර විද්‍යවෙත් මත දෙකක් තියෙනව මනස සහ ඇග ගැන ඒක ගැන උබ දන්නවද?
අනික මනස් ඉන්ද්‍රියක් විදියට අදනෙ බටහිර විද්‍යාවෙන් පිළිගන්නෙ නැත්තෙ. එහෙම උනා කියල ඒක නැති වෙන්නෙ නෑනෙ.

///////// සැකය ඇති නොවෙන අයුරින් වැඩ කෙරුවාම - සැකය අරකට මේකට convert කොරන්න දෙයක් ඉතුරු වෙන්නෙ නෑනේ. ඔන්න ඕක සුද්දාගේ විදියට මොළේ හෝදගත්තු එකාට තේරුම් ගන්න බෑ. ඔන්න ඕකයි මෙතන උඹට වෙලා තියෙන කරුමේ. ආන්න ඒක ගෙවල ඉවර කොරල හිටං ඔක්කොටම ඉස්සෙල්ලා. ////////////////
සුද්ද කරේ ඒ දැනුම ලියල තියන්න උන්ගෙ භාශාව දීපු එක විතරයි අප්පුවො
සැක නැතිවෙන්න වැඩ කරන්න පුළුවන් විදිය ගැන එක උදාහරණයක් දෙන්න ඔය ක්යන දේ තේරුම් ගන්න.

 

[පිටියෙ-අප්පු]

උබ දැකලම නැද්ද පේපස් තියෙනව බුද්ධිය ගැන ඒක අතට අහුවෙන එකක්ද?

මම දැකල නෑ

පරීක්ෂණ කරන්න අතට අහුවෙන දෙයක්ම ඔනි කියල කවුද
කිව්වෙ.

එහෙම නැති ඒවා භෞතික වෙන්නෙ නෑනේ - උදාහරණයක් හැටියට කෑමක රසට අමතරව තියෙන ගුණය - ඒක භෞතික නෙවෙයි - මේ ගැන කොරපු එක පරික්ෂණයක් පෙන්නපං බලන්න.

විශ්වීය සත්‍යක් කියන්නෙ හැමෝම අහපු ගමන් පිළිගන්නවා කියන එක නෙවෙයි. පිළිගත්තත් නැත්ත ඒක හරි කියන එකයි.

ඉතිං බුදු හාමුදුරුවො වදාළෙත් එහෙම විශ්වීය සත්‍ය එකම ක්‍රමය තමයි දැනුම ලබන. උඹ ඒක පිළි නොගන්න එකනෙ ප්‍රශ්නේ.

බටහිර විද්‍යවෙත් මත දෙකක් තියෙනව මනස සහ ඇග ගැන ඒක ගැන උබ දන්නවද?
අනික මනස් ඉන්ද්‍රියක් විදියට අදනෙ බටහිර විද්‍යාවෙන් පිළිගන්නෙ නැත්තෙ. එහෙම උනා කියල ඒක නැති වෙන්නෙ නෑනෙ.

ඒ ඒ විද්‍යාවේ තියන තකතීරුකම හිංදා නේ - ඒ නිසානෙ අපි ඒක පිළිනොගන්නේ.

සුද්ද කරේ ඒ දැනුම ලියල තියන්න උන්ගෙ භාශාව දීපු එක විතරයි අප්පුවො
සැක නැතිවෙන්න වැඩ කරන්න පුළුවන් විදිය ගැන එක උදාහරණයක් දෙන්න ඔය ක්යන දේ තේරුම් ගන්න.

ඒක තමයි මම කලින් කිව්වෙ වචන 3කින්.

 

[Hyaenidae]

උබ දැකලම නැද්ද පේපස් තියෙනව බුද්ධිය ගැන ඒක අතට අහුවෙන එකක්ද?

මම දැකල නෑ

(1/3)

In this video we highlight the following different aspects of intelligence:

• Information
• Memory
• Learning
• Knowledge
• Creativity
• The use of physical tools
• The ability to plan for the future
• Cultural intelligence

Please note: This selection and the division into several distinctive aspects was made by us, after we talked to many different experts in this field. It is just what we thought is the most comprehensible way to get a better picture of what intelligence means. But these aspects are not strictly divided. Actually they are all connected. Intelligence and learning for example are considered to be very coherent:

# The relationship between learning and intelligence, 1989
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/1041608089900095
Quote: “Although learning and intelligence can be conceptually distinguished in terms of formal definitions and measurements, a review of evidence on the relationship between individual differences in measures of learning and of intelligence suggests that no clear distinction can be made between the cognitive processes that contribute to individual differences in these two definitionally different realms.”

Or intelligence and memory:

#learning and memory, 2020
https://www.apa.org/topics/learning/
Quote: “Learning and memory are closely related concepts. Learning is the acquisition of skill or knowledge, while memory is the expression of what you’ve acquired. Another difference is the speed with which the two things happen. If you acquire the new skill or knowledge slowly and laboriously, that’s learning. If acquisition occurs instantly, that’s making a memory.”

Even though scientists have highlighted the differences and connections between all those aspects of intelligence, 52 experts agreed on the following definition of intelligence in 1994:

#Mainstream Science on Intelligence: An Editorial With 52 Signatories, History, and Bibliography, 1994
http://www.intelligence.martinsewell.com/Gottfredson1997.pdf
Quote: “Intelligence is a very general mental capability that, among other things, involves the ability to reason, plan, solve problems, think abstractly, comprehend complex ideas, learn quickly and learn from experience. It is not merely book learning, a narrow academic skill, or test-taking smarts. Rather, it reflects a broader and deeper capability for comprehending our surroundings—"catching on," "making sense" of things, or "figuring out" what to do.“

Sources:

–When put in a maze with food at one end, the slime mold explores its surroundings and marks its path with slime trails

For a long time slime molds were thought to be fungi. But after scientists found out that slime molds are in fact single celled, several studies were conducted to get a better picture. Here are two studies that investigate “intelligent” behaviour among slime molds:

#How Can a Slime Mold Solve a Maze? The Physiology Course is Finding Out, 2017
http://social.mbl.edu/how-can-a-slime-mold-solve-a-maze-the-physiology-course-is-finding-out
Quote: “When placed in a maze containing food at one end, Physarum can branch into every nook and cranny and solve the maze. Once it finds the food, the branches that did not locate food retract, leaving behind a trail of slime. This slime serves as a signal telling the mold not to go in that direction in the future.”

#Slime mold uses an externalized spatial “memory” to navigate in complex environments, 2012
https://www.pnas.org/content/109/43/17490
Quote: “Our data show that spatial memory enhances the organism’s ability to navigate in complex environments. We provide a unique demonstration of a spatial memory system in a nonneuronal organism, supporting the theory that an externalized spatial memory may be the functional precursor to the internal memory of higher organisms.”


– Scientists trained bumblebees to move a colored ball into a goalpost for a sugar reward.

#Bumblebees show cognitive flexibility by improving on an observed complex behavior, 2017
https://science.sciencemag.org/content/355/6327/833
Quote: “We explored bees’ behavioral flexibility in a task that required transporting a small ball to a defined location to gain a reward. Bees were pretrained to know the correct location of the ball. Subsequently, to obtain a reward, bees had to move a displaced ball to the defined location. Bees that observed demonstration of the technique from a live or model demonstrator learned the task more efficiently than did bees observing a “ghost” demonstration (ball moved via magnet) or without demonstration. Instead of copying demonstrators moving balls over long distances, observers solved the task more efficiently, using the ball positioned closest to the target, even if it was of a different color than the one previously observed. Such unprecedented cognitive flexibility hints that entirely novel behaviors could emerge relatively swiftly in species whose lifestyle demands advanced learning abilities, should relevant ecological pressures arise.”

If you’re interested in how it looks in real life like when bees are scoring a goal, here is a video on BBC:

https://www.bbc.com/news/av/science-environment-39082417/brainy-bumblebees-learn-to-score-goals

 

[Hyaenidae]

(2/3)

– In a study raccoons were given boxes secured with different kinds of locks, like latches, bolts, plugs or push bars. They needed less than ten attempts to figure out how to open each box. – A year later the raccoons still remembered how to open the boxes, and were as fast as when they had first solved the puzzle.

#The raccoon: A study in Animal Intelligence, 1907
https://www.jstor.org/stable/1412576?seq=1#metadata\_info\_tab\_contents
Quote: “The experiments in which the animal opened various locking devices in order to obtain food showed a considerable variety of attack in the case of different animals and to a certain extent in the same animal at different stages. The perfecting of the power of undoing fastenings is accomplished by a slow series of small changes, consisting chiefly in the omission of unnecessary movements and the combination of those required.The order of procedure in working the "combination" locks was perfected before the amount of effort necessary was fully learned. “Test of the raccoon's powers of retention show that skill in undoing simple fastenings once learned remains practically undiminished for periods of no practice of more than a. year. In the case of the "combination" locks the memory was im- perfect after a period of 286 days, but the relearning was rapid, only 24 trials being necessary to gain a facility that originally required 107.


– In another raccoon study researchers showed the animals that by dropping pebbles in a water tank they could raise the water level enough to reach a marshmallow floating at the top. One raccoon came up with a much better solution: It tipped the tub over.

This “intelligence test” originated from the classic tale by the ancient greek storyteller Aesop. In the tale “The Crow and the Pitcher” a thirsty corvid undergoes this test in order to be able to drink. In this study raccoons had to solve the same riddle.

#Adaptation of the Aesop’s Fable paradigm for use with raccoons (Procyon lotor): considerations for future application in non-avian and non-primate species, 2017
https://link.springer.com/article/10.1007/s10071-017-1129-z
Quote: “1. Raccoons can learn to drop stones into a tube of water to retrieve a floating reward, and therefore the Aesop’s Fable paradigm can be applied to carnivorans in addition to birds and primates. 2.When presented with choices that vary in functionality, raccoons will either select the correct choice at the start of trials, demonstrating that they have causal understanding or will learn to choose the correct option over the course of several trials, indicating that this task requires trial-and-error learning.”

The results of the study are summarized in this article:

#Raccoons Ace Cognition Test (But Sometimes They Cheat), 2017
https://www.livescience.com/60784-raccoons-cheat-to-ace-cognition-test.html
Quote: “One enterprising individual climbed atop the heavy tower that held the water, and rocked back and forth until the structure tipped over, the study authors reported. And the two raccoons that worked with buoyant objects figured out that they could repeatedly push down on floating balls to make waves that would splash marshmallow bits within reach.”

Raccoons have many more cool tricks up their sleeve that we don’t show in the video. Here for example is footage showing how raccoons open up trash bins in Toronto:

#There's No Stopping Toronto's 'Uber-Raccoon', 2018
https://www.npr.org/2018/09/16/647599627/theres-no-stopping-toronto-s-uber-raccoon


– Another facet of creativity is applying a new resource to a task: physical tools. Like primates that use sticks to fish for fruit in tall trees. Or some octopuses assemble collected coconut shells around themselves as a sort of portable armor to hide from enemies.

#Defensive tool use in a coconut-carrying octopus, 2009
https://www.cell.com/current-biology/supplemental/S0960-9822(09)01914-9
Quote: “We repeatedly observed soft-sediment dwelling octopuses carrying around coconut shell halves, assembling them as a shelter only when needed.”

Summarized in this article by Scientific American:

#A tool-wielding octopus? This invertebrate builds armor from coconut halves, 2009
https://blogs.scientificamerican.com/observations/a-tool-wielding-octopus-this-invertebrate-builds-armor-from-coconut-halves/

 

[Hyaenidae]

(3/3)

– Squirrels examine every nut and weigh the time and effort it would take to hide it against the benefits they would get from each one. Damaged or low-fat nuts are eaten right away, while nuts that still need to ripen go on the stockpile.

#Caching for where and what: evidence for a mnemonic strategy in a scatter-hoarder, 2017
https://royalsocietypublishing.org/doi/full/10.1098/rsos.170958
Quote. “Previous studies demonstrated that squirrels show differential responding when caching almonds, hazelnuts and walnuts in comparison to other nut species, and in general show the ability to discriminate between different nut qualities, such as weight and perishability. Each nut was weighed and assigned a unique code in order to include weight in analyses.”

#Mechanisms of Cache Decision Making in Fox Squirrels (Sciurus Niger), 2009
https://academic.oup.com/jmammal/article/90/4/787/847940
Quote: “Indeed, extensive research has demonstrated effects of seed size, fat content, and tannin concentration on cache decisions. Larger seeds (Jansen et al. 2004) and seeds with higher fat or lower tannin concentrations or both (Moore et al. 2007; Xiao et al. 2006) are removed more quickly than smaller seeds. Larger seeds also are more likely to be scatter-hoarded than eaten”
“In general, nut quality, likelihood of caching, and likelihood of performing a HF were highly intercorrelated—animals typically performed a HF and cached the vast majority of high-quality nuts, and failed to perform a HF and ate the majority of lower-quality nuts.”


– Squirrels also pretend to bury nuts when they feel watched. These empty caches distract rivals from their real treasure.

#Cache protection strategies of a scatter-hoarding rodent: do tree squirrels engage in behavioural deception?, 2008
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0003347207004988
Quote: “Here we show that free-living eastern grey squirrels, Sciurus carolinensis, caching food in the presence of conspecifics perform behavioural deception by covering additional empty sites where nothing has been cached.”


– Sheep recognize and remember many different sheep and even humans for years – a completely different skill.

This is the original study:

#Sheep recognize familiar and unfamiliar human faces from two-dimensional images, 2017
https://royalsocietypublishing.org/doi/full/10.1098/rsos.171228
Quote: “Our training data show that sheep can learn to recognize the faces of unfamiliar individuals from photographs. The test-probe shows that sheep can recognize those individuals even when the image is presented in different perspectives. Finally, the inclusion of the image of the handler's face within the test-probe shows that sheep can identify from a two-dimensional image the face of a very familiar person (handler). Thus, sheep identified both familiar and unfamiliar human faces in a cross-species paradigm with relatively little training (a maximum of 48 trials). Our findings extend the understanding of face-recognition abilities of sheep and suggest that sheep possess holistic face-processing abilities.”

And National Geographic provides the video, made by the study authors.

#Sheep Can Recognize Human Faces, 2017
https://www.nationalgeographic.com /news/2017/11/sheep-recognize-celebrity-faces-huntingtons-disease-video-spd/


– Culture: No single person could ever build a space rocket or particle accelerator. But thanks to our ability to work together and to share knowledge across generations, we can overcome challenges beyond any single individual's ability.

Almost no progress would have been possible without the ability to work together and give knowledge onto the next generations. Compared to our ancestors who lived gens of thousands of years ago, our brain didn’t really grew since then. What did grow however, is the knowledge that we are able to store and to pass to the next generation.

One of the first studies on the conservation of knowledge was written by Lesley Godden in 1968.

#Conservation of knowledge, 1968
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1811109/pdf/procrsmed00308-0105.pdf
Quote: “It would at first sight seem that these tremendous advances indicate a comparable growth of intelligence; that although our bodies have made no significant advance (such as separate pathways for the lungs and stomach, better drainage for facial sinuses, improved resistance to cold or damp- the possibilities are numerous) our intellects, by a mysterious alchemy, have developed to a degree that places us on a level different from that of our Neolithic ancestors. This is not so: there is ample reason to believe that Neolithic man was just as intelligent as ourselves - the difference between our ways of life is due to the fact that we are more widely informed. What we have achieved is the ability to store the facts we harvest by means that a real improvement on passing them on by word of mouth. The number of facts the average man stores in his mind today is probably no greater than it ever has been and, due to the cushioning of civilization, probably of decreasing basic importance.”

Jan Assmann, a very well known German egyptologist and cultural scientist, developed a system to analyze different ways of memories: cultural, communicative and collective memories

#Communicative and Cultural memory, 2008
https://archiv.ub.uni-heidelberg.de/propylaeumdok/1774/1/Assmann_Communicative_and_cultural_memory_2008.pdf
Quote: “Cultural memory is a form of collective memory, in the sense that it is shared by a number of people and that it conveys to these people a collective, that is, cultural, identity.”


Further Reading:

This article by William Calvin gives a very good overview on the topic and interesting background information:

http://williamcalvin.com/1990s/1998SciAmer.htm

 

[හෙළයෙක්]

මම දැකල නෑ

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1456909/

මම දැකල නෑ
එහෙම නැති ඒවා භෞතික වෙන්නෙ නෑනේ - උදාහරණයක් හැටියට කෑමක රසට අමතරව තියෙන ගුණය - ඒක භෞතික නෙවෙයි - මේ ගැන කොරපු එක පරික්ෂණයක් පෙන්නපං බලන්න.

කෑමක ගුණ ගැන නන් ඔනි තරම් රිසර්ච් තියෙනව මම හිතන්නෙ ඔය අදහස් කරේ ඒක නෙවෙයි කියල.
https://www.researchgate.net/public...ity_and_Safety_Consumer_Perception_and_Demand
http://www.academia.edu/Documents/in/Food_Quality

ඉතිං බුදු හාමුදුරුවො වදාළෙත් එහෙම විශ්වීය සත්‍ය එකම ක්‍රමය තමයි දැනුම ලබන. උඹ ඒක පිළි නොගන්න එකනෙ ප්‍රශ්නේ.

ඒ ඒ විද්‍යාවේ තියන තකතීරුකම හිංදා නේ - ඒ නිසානෙ අපි ඒක පිළිනොගන්නේ.

මේ ටික නන් මම උත්තර දෙන්න ඔනී නෑ අර කලින් කියපු විදියට කලාම සූත්‍රය කියවන්න. එතකොට තේරෙනව කාගෙ තකතීරුකමද කියල

ඒක තමයි මම කලින් කිව්වෙ වචන 3කින්.

වචන තුනකින් උදාහරණ දෙන්න බෑනෙ. මම අහන්නෙ ඔය කියන විදියට සැකයක් නැතුව ඉගෙන්න දැනුමක් ගැන උදාහරණයක්.

(1/3)

In this video we highlight the following different aspects of intelligence: ...

මේ ගොන් අලේට නන් ඔව්ව වැඩක් නෑ එත් ඒ ටික මට වැදගත් ස්තූතියි.

 

[Edward Kenway]

වකන්ඩා පොරෙවර්

මේවට මෙහෙම එකක් දානවා මිසක් සිරා රිප්ලයි දාන්න කාලේ නාස්ති කරන්න හොඳ නෑ

 

[Hyaenidae]

මේවට මෙහෙම එකක් දානවා මිසක් සිරා රිප්ලයි දාන්න කාලේ නාස්ති කරන්න හොඳ නෑ

අනිවා. එක්කො Copypasta එකක්

 

[හෙළයෙක්]

අනිවා. එක්කො Copypasta එකක්

wena ekekta hari wadagath wei ne kiyala dame