වර්තමාන ලෝක දේශපාලන, ආර්ථික සහ ආරක්ෂක සන්ධානයන් (geopolitical alliances) අනුව යම් හෙයකින් තුන්වන ලෝක යුද්ධයක් ඇති වුවහොත්, ලෝකයේ බලවත් රටවල් ප්රධාන කඳවුරු දෙකකට බෙදී යාමට වැඩි ඉඩකඩක් පවතින බව ජාත්යන්තර දේශපාලන විශ්ලේෂකයන් පෙන්වා දෙයි. කෙසේ වෙතත්, මෙය හුදෙක් දැනට පවතින මිත්රත්වයන් සහ ගිවිසුම් මත පදනම් වූ පුරෝකථනයක් පමණක් වන අතර, සැබෑ යුධ තත්ත්වයකදී රටවල ජාතික ආරක්ෂාව සහ ආර්ථික අවශ්යතා මත මෙම බෙදීම් වෙනස් විය හැකිය.
දැනට පවතින ගෝලීය තත්ත්වය අනුව ප්රධාන පාර්ශව දෙක සහ මධ්යස්ථව සිටීමට උත්සාහ කරන රටවල් පහත පරිදි වර්ග කළ හැකිය:
1. බටහිර සහ මිත්ර පාර්ශවය (ඇමරිකානු ප්රමුඛ කඳවුර)
මෙම කඳවුර ප්රධාන වශයෙන්
NATO (නේටෝ) සංවිධානය සහ ආසියා-පැසිෆික් කලාපයේ ඇමරිකානු ආරක්ෂක ගිවිසුම් මත පදනම් වේ.
- ප්රධාන බලවතා: ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය (USA)
- යුරෝපීය රටවල් (NATO සාමාජිකයින්): එක්සත් රාජධානිය (UK), ප්රංශය, ජර්මනිය, ඉතාලිය, පෝලන්තය, කැනඩාව, ස්පාඤ්ඤය, තුර්කිය (නේටෝ සාමාජිකයෙකු වුවද ස්වාධීන ප්රතිපත්තියක් අනුගමනය කිරීමට ඉඩ ඇත), සහ නෝර්ඩික් රටවල් (ස්වීඩනය, ෆින්ලන්තය, නෝර්වේ).
- ආසියා-පැසිෆික් මිත්ර රටවල්: ජපානය, දකුණු කොරියාව, ඕස්ට්රේලියාව (AUKUS ගිවිසුම හරහා), නවසීලන්තය, පිලිපීනය සහ තායිවානය.
- මැදපෙරදිග මිත්ර රටවල්: ඊශ්රායලය.
2. නැගෙනහිර සහ විකල්ප බල කඳවුර (රුසියානු - චීන ප්රමුඛ කඳවුර)
බටහිර ආධිපත්යයට එරෙහිව ඒකාබද්ධ වී සිටින, ආර්ථික සහ යුධමය වශයෙන් සමීපව කටයුතු කරන රටවල් මෙම කඳවුරට අයත් වේ.
- ප්රධාන බලවතුන්: චීනය සහ රුසියාව
- සමීප යුධ සහ දේශපාලන මිත්රයින්:
- උතුරු කොරියාව: රුසියාව සහ චීනය සමඟ සෘජු යුධ සහයෝගීතාවයකින් කටයුතු කරයි.
- ඉරානය: මැදපෙරදිග කලාපයේ බටහිර විරෝධී ප්රධාන බලවතා වන අතර රුසියාව සමඟ සමීප යුධ සබඳතා පවත්වයි.
- බෙලරුස්: රුසියාවේ සමීපතම යුරෝපීය මිත්රයා වේ.
- වෙනත් සහය දැක්විය හැකි රටවල්: සිරියාව, වෙනිසියුලාව, කියුබාව, නිකරගුවාව සහ මියන්මාරය වැනි බටහිර සම්බාධකවලට ලක්ව ඇති රටවල්.
3. මධ්යස්ථව සිටීමට හෝ තීරණාත්මක සාධක වීමට ඉඩ ඇති රටවල් (Swing States)
සෑම රටක්ම යුද්ධයකට සෘජුවම මැදිහත් නොවනු ඇත. විශේෂයෙන්ම
BRICS සංවිධානයේ සාමාජිකයින් සහ ගෝලීය දකුණේ (Global South) රටවල් තම ආර්ථික වාසි මත පදනම්ව මධ්යස්ථ ප්රතිපත්තියක් අනුගමනය කිරීමට වැඩි ඉඩක් ඇත.
| රට / කලාපය | ස්ථාවරය සහ බලපෑම |
|---|
| ඉන්දියාව | ඉතා තීරණාත්මක සාධකයකි. ඇමරිකාව, ජපානය සහ ඕස්ට්රේලියාව සමඟ (QUAD හරහා) සමීපව කටයුතු කළද, රුසියාව සමඟ ඓතිහාසික මිත්රත්වයක් සහ ආයුධ ගනුදෙනු පවත්වයි. හැකිතාක් මධ්යස්ථව සිටීමට උත්සාහ කරනු ඇත. |
| සෞදි අරාබිය සහ එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යය | සාම්ප්රදායිකව ඇමරිකානු මිත්රයන් වුවද, වර්තමානයේ චීනය සහ රුසියාව සමඟ ශක්තිමත් ආර්ථික හා බලශක්ති සබඳතා ගොඩනගාගෙන ඇත. |
| බ්රසීලය සහ දකුණු අප්රිකාව | BRICS සාමාජිකයින් ලෙස චීනය සහ රුසියාව සමඟ ආර්ථිකව බැඳී සිටියද, යුධමය වශයෙන් මධ්යස්ථව සිටීමට උත්සාහ කරනු ඇත. |
| අග්නිදිග ආසියානු රටවල් (ASEAN) | ඉන්දුනීසියාව, මැලේසියාව, වියට්නාමය සහ තායිලන්තය වැනි රටවල් ඇමරිකාව සහ චීනය යන දෙපාර්ශවය සමඟම වෙළඳ සබඳතා පවත්වන බැවින් කිසිදු පාර්ශවයකට එක් නොවී සිටීමට උත්සාහ කරයි. |
| ශ්රී ලංකාව ඇතුළු දකුණු ආසියානු රටවල් | ආර්ථිකමය වශයෙන් බටහිර වෙළඳපොළ මත මෙන්ම චීනය සහ ඉන්දියාව මත රඳා පවතින බැවින්, නොබැඳි (Non-Aligned) සහ මධ්යස්ථ ප්රතිපත්තියක් අනුගමනය කිරීමට බල කෙරෙනු ඇත. |
යුද්ධය ආරම්භ වන්නේ කුමන කලාපයකින්ද (උදාහරණයක් ලෙස යුරෝපයෙන්ද, තායිවාන සමුද්ර සන්ධියෙන්ද, නැතහොත් මැදපෙරදිගින්ද) යන්න මත මෙම රටවල සක්රීය දායකත්වය තීරණය වේ.